Bir olayla ilgili olarak başlatılan soruşturma veya kovuşturma kesin hükümle sonuçlanıncaya kadar savcı, hâkim, mahkeme, bilirkişi veya tanıkları hukuka aykırı olarak etkilemek amacıyla alenen sözlü veya yazılı beyanda bulunma.
TCK m.288Herkesin meşru vasıta ve yollardan yararlanarak yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunmada bulunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğunu ifade eden temel hak. Silahların eşitliği, çelişmeli yargılama, makul sürede yargılanma, gerekçeli karar ve savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma bu hakkın başlıca unsurları arasında kabul edilir.
Anayasa m.36; AİHS m.6Tutuklama nedenlerinin bulunduğu hâllerde tutuklama yerine, şüpheli veya sanığın kanunda sayılan bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulması. Yurt dışına çıkamama, belirlenen yerlere düzenli olarak başvurma, güvence yatırma ve konutunu terk etmeme bu yükümlülüklere örnektir. Kanun, tutuklama yasağı bulunan hâllerde de adli kontrol kararı verilebileceğini öngörür.
CMK m.109Adli kontrol kararıyla kendisine yüklenen yükümlülükleri isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, verilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun hâkim veya mahkemenin hemen tutuklama kararı verebilmesi.
CMK m.112Kanunda belirtilen sınırlar içinde belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktarla çarpılması suretiyle hesaplanan paranın hükümlü tarafından devlet hazinesine ödenmesi. Bir gün karşılığı miktar kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde bulundurularak takdir edilir; hâkim ödeme için süre verebilir veya cezanın taksitlendirilmesine karar verebilir.
TCK m.52Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiil nedeniyle hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuk. Mevzuatta daha önce kullanılan "suça sürüklenen çocuk" ifadesi, 7593 sayılı Kanunla "adli süreçteki çocuk" olarak değiştirilmiştir.
5395 s. ÇKK m.3Hükümlünün hayatı boyunca devam eden ve kanun ile tüzükte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilen hapis cezası.
TCK m.47Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin kanunda belirtilen şekillerde ihlal edilmesini yaptırıma bağlayan suç. 7593 sayılı Kanunla 2026 yılında cezalar artırılmış ve bu fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu işlemesi hâlinde şikâyet aranmaksızın cezanın artırılacağı öngörülmüştür.
TCK m.233Akıl hastalığı nedeniyle işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış olan kişiye ceza verilmemesi; bu kişiler hakkında güvenlik tedbirine hükmolunur. Yönlendirme yeteneği önemli derecede olmamakla birlikte azalmış kişiye indirimli ceza verilir.
TCK m.32Hükmün yalnızca sanık lehine istinaf veya temyiz edilmesi hâlinde, yeniden verilecek hükümle önceki hükümde belirlenen cezadan daha ağır bir cezaya hükmedilememesi.
CMK m.283; m.307Yetkili bir merciden verilip yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan bir emri uygulayan kişinin sorumlu olmaması. Konusu suç oluşturan emir hiçbir surette yerine getirilemez; getirilirse emri yerine getiren ile emri veren birlikte sorumlu olur.
TCK m.24Şüpheli veya sanığın yakalanabileceği ya da suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe bulunduğunda, şüpheli veya sanığın üstünün, eşyasının, konutunun, iş yerinin veya ona ait diğer yerlerin aranması. Diğer kişiler nezdinde arama ise şüpheli veya sanığın yakalanması, suç delillerinin elde edilmesi ya da belirli eşyaya elkonulması amacıyla, aranan kişi veya delilin o yerde bulunduğu hususunda olayları gösteren vakıaların varlığı hâlinde yapılabilir.
CMK m.116; m.117Aramanın dayanağını oluşturan hâkim kararı veya kanunda öngörülen hâllerde verilen yazılı emir. Arama hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamadığı hâllerde kolluk amirinin yazılı emriyle yapılır; konutta, iş yerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin emriyle arama yapılamaz. Karar veya emirde aramanın nedenini oluşturan fiil, aranacak kişi veya yer ve kararın geçerli olacağı zaman süresi açıkça gösterilir.
CMK m.119Avukat bürolarının ancak mahkeme veya hâkim kararıyla, kararda belirtilen olaylarla ilgili olarak ve Cumhuriyet savcısının denetiminde aranabilmesi. Aramada baro başkanı veya onu temsil eden bir avukat hazır bulunur. Elkonulmasına karar verilen şeylerin avukat ile müvekkili arasındaki meslek ilişkisine ait olduğu ileri sürülürse bunlar mühürlenerek kanunda öngörülen usulle hâkimin kararına sunulur.
CMK m.130Başkasını suç işlemeye azmettirme. Azmettiren kişi, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır.
TCK m.38Suçun işlenişine iştirak için kasıtlı ve hukuka aykırı bir fiilin varlığının yeterli olmasını; iştirak eden her kişinin, diğerinin cezalandırılmasını önleyen kişisel nedenler dikkate alınmaksızın kendi kusurlu fiilinden sorumlu tutulmasını ifade eden kural.
TCK m.40Başkasına ait bir banka veya kredi kartını herhangi bir şekilde ele geçirmek veya elde bulundurmak ve kart sahibinin ya da kartın verilmesi gereken kişinin rızası olmaksızın kullanarak kendisine veya başkasına yarar sağlamak.
TCK m.245Kovuşturma evresinde, kanunda belirtilen suçlarda iddianamenin kabulünden sonra mahkemenin duruşma yapmaksızın, tarafların yazılı beyan ve savunmalarını alarak dosya üzerinden hüküm kurabildiği usul. Bu usulde sonuç cezada kanunda öngörülen oranda indirim yapılır.
CMK m.251Her türlü yazılı, görsel, işitsel ve elektronik kitle iletişim araçlarıyla yapılan yayınlar. Bazı suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi cezayı artıran bir hâl olarak düzenlenmiştir.
TCK m.6Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla hâkim veya mahkeme kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla şüpheli veya sanığın iç beden muayenesinin yapılması ve vücudundan kan veya benzeri biyolojik örnekler ile saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınması. Bu işlemler tabip veya diğer sağlık meslek mensubu tarafından ve kişinin sağlığına zarar verme tehlikesi bulunmaması koşuluyla yapılır. Diğer kişilerin beden muayenesi ve bunlardan örnek alınması kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
CMK m.75; m.76Kasten işlenen suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak kişinin kamu görevini üstlenme, seçme ve seçilme, velayet, vesayet veya kayyımlık, vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişiliklerinin yönetim ve denetim organlarında görev alma gibi kanunda sayılan hakları kullanmaktan yoksun bırakılması. Kural olarak bu yoksunluk mahkûm olunan cezanın infazı tamamlanıncaya kadar devam eder.
TCK m.53Yargılama sonunda sanığın cezalandırılmaması gerektiğine ilişkin hüküm. Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması, fiilin sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması veya işlendiğinin sabit olmaması, fiilin hukuka uygun olması ya da fiilin kast veya taksir olmaksızın işlenmesi beraat nedenleridir.
CMK m.223Biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması dolayısıyla tek fiil sayılan suç. Bileşik suçta içtima hükümleri uygulanmaz.
TCK m.42Bir suç dolayısıyla yürütülen soruşturmada kanunda öngörülen koşulların bulunması hâlinde, şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile kütüklerinde arama yapılması, bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılması ve bu kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesi. Sisteme elkonulması hâlinde kanunda gösterilen usulle verilerin yedeklemesi yapılır.
CMK m.134Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın neticenin meydana gelmesi. Bilinçli taksir hâlinde taksirli suça ilişkin ceza artırılır; olası kasttan farkı, failin neticenin gerçekleşmesini kabullenmemesidir.
TCK m.22Bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı olarak girmek ya da orada kalmaya devam etmek.
TCK m.2437571 sayılı Kanunla CMK'ya eklenen 128/A maddesiyle düzenlenen ve bilişim suçlarıyla bağlantılı olarak hesapların askıya alınmasına imkân veren koruma tedbiri. Tedbirin uygulanma koşulları bu maddede düzenlenmiştir.
CMK m.128/AAnayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulması. Başvuru için ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal bakımından kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının tüketilmiş olması gerekir.
Anayasa m.148; 6216 s. Kanun m.45Kimsenin başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamayacağını öngören ilke. Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz; ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbirleri saklıdır.
TCK m.20Suç oluşturan fiilin sanık tarafından işlendiği sabit olmakla birlikte, kusur yeteneğinin bulunmaması veya şahsi cezasızlık sebebi gibi kanunda sayılan nedenlerle sanığa ceza verilmemesine ilişkin hüküm. 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında bu karar verilemez.
CMK m.223; m.247Kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmünün kanunda belirtilen süreler içinde infaz edilmemesi hâlinde cezanın artık infaz edilememesi. Süre, hükmün kesinleştiği günden veya infazın herhangi bir surette kesintiye uğradığı günden başlar.
TCK m.68Bir kimsenin vücut dokunulmazlığını cinsel davranışlarla ihlal etmek. Suçun vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle işlenmesi daha ağır ceza gerektirir.
TCK m.102Bir kimseyi, vücut dokunulmazlığını ihlal etmeyen cinsel amaçlı davranışlarla taciz etmek. Suçun temel şekli mağdurun şikâyetine bağlıdır.
TCK m.105Türk Ceza Kanunu'nun uygulanmasında henüz on sekiz yaşını doldurmamış kişi.
TCK m.6Çocuklara yönelik cinsel davranışları kapsayan suç. On beş yaşını tamamlamamış ya da tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş çocuklara karşı gerçekleştirilen her türlü cinsel davranış ile diğer çocuklara karşı cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedene dayalı cinsel davranışlar bu suçu oluşturur.
TCK m.103Kanunda belirtilen sürelerin geçmesiyle kamu davasının düşmesine yol açan zamanaşımı türü. Süre, suça kanunda öngörülen cezanın ağırlığına göre belirlenir ve kural olarak suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar; kanunda belirtilen işlemlerle kesilir veya durur.
TCK m.66Suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanların, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar kovuşturma evresinin her aşamasında şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılması. Davaya katılan kişi katılan sıfatını kazanır ve kanun yollarına başvurma dahil kanunun tanıdığı haklardan yararlanır.
CMK m.237Hâkimin kararını yalnızca duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilmesi ve bu delilleri vicdani kanaatiyle serbestçe takdir etmesi. Serbest takdir, delillerin hukuka uygun elde edilmiş olmasına ve takdirin gerekçede denetlenebilir biçimde açıklanmasına bağlıdır.
CMK m.217Hükümlünün cezasının kanunda belirtilen kısmını, koşullu salıverilme tarihinden önce ceza infaz kurumu dışında denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak geçirmesi. Kanunda sayılan bazı suçlardan mahkûm olanlar bu imkândan yararlanamaz; yükümlülüklere uyulmaması hâlinde hükümlü yeniden ceza infaz kurumuna gönderilir.
5275 s. CGTİHK m.105/ABozma kararı üzerine dosyanın gönderildiği mahkemenin bozmaya uymayarak önceki hükmünde direnmesi. Direnme kararına karşı temyiz yoluna başvurulması hâlinde uyuşmazlık, kanunda öngörülen usulle Yargıtay Ceza Genel Kurulunca çözümlenir.
CMK m.307Hükmü verecek mahkemenin delilleri bizzat ve aracısız olarak incelemesi gerektiğini ifade eden ilke. Olayın açıklanması tanık veya bilirkişinin beyanına dayanıyorsa bu beyan, önceden düzenlenmiş bir tutanağın veya yazılı belgenin okunmasıyla geçiştirilemez; kanunda sayılan istisnalar saklıdır.
CMK m.210Duruşmada Cumhuriyet savcısı ile müdafi veya vekilin, sanığa, katılana, tanıklara, bilirkişilere ve duruşmaya çağrılmış diğer kişilere mahkeme başkanı veya hâkimin yönetiminde doğrudan soru yöneltebilmesi. Sanık ve katılan sorularını başkan veya hâkim aracılığıyla yöneltir. Uygulamada çapraz sorgu olarak da anılır.
CMK m.201Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak.
TCK m.157Suçun işlenmesinde başkasını araç olarak kullanan kişinin fail olarak sorumlu tutulması. Kusur yeteneği olmayanları suçun işlenmesinde araç olarak kullanan kişinin cezası artırılır.
TCK m.37Mahkemelerde duruşmaların herkese açık olması. Genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerektirdiği hâllerde duruşmanın bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına karar verilebilir; kanunda kapalı yapılması ayrıca öngörülen duruşmalar da vardır.
Anayasa m.141; CMK m.182Yargılamanın devamına engel olan ve davayı sona erdiren kanuni bir nedenin varlığı hâlinde verilen hüküm. Sanığın ölümü, genel af, dava zamanaşımının dolması, şikâyetten vazgeçme ve kanunda öngörülen diğer düşme nedenleri bu karara yol açar.
CMK m.223Sanığın, iddianamede kanuni unsurları belirtilen suçun daha ağır veya daha hafif cezayı gerektiren başka bir türünden ya da cezanın artırılmasını gerektiren hâllerden dolayı, önceden hukuki durumun değiştiği kendisine bildirilip savunma imkânı verilmedikçe mahkûm edilememesi. Kanunda öngörülen güvenlik tedbirlerine hükmedilmesi bakımından da aynı kural uygulanır.
CMK m.226İspat aracı olarak yararlı görülen veya eşya ya da kazanç müsaderesine konu olan eşyanın, zilyedi tarafından rızayla teslim edilmemesi hâlinde alınması. Elkoyma hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamadığı hâllerde kolluk amirinin yazılı emriyle yapılır; hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma kanunda belirtilen süre içinde hâkim onayına sunulur.
CMK m.123; m.127Delillerin ortaya konulması ve tartışılmasının ardından Cumhuriyet savcısının davanın esasına ilişkin görüşünü açıklaması. Bu aşamada katılan ve vekili, Cumhuriyet savcısı, sanık ve müdafii esas hakkındaki görüşlerini açıklamak için söz alır; hükümden önce son söz hazır bulunan sanığa sorulur.
CMK m.216Kusuru olmaksızın bir süreyi kaçıran kişinin, kanunda belirtilen süre ve usulle başvurarak kaçırdığı işlemi yapma imkânı elde etmesi. Kurum, kanun yoluna başvuru sürelerinin kaçırılması hâlinde de uygulanır.
CMK m.40İyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmedilmesi. Üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alım ve satımı suç oluşturan eşya da müsadere edilir. Müsadere işlenen fiile göre daha ağır sonuçlar doğuracak ve bu nedenle hakkaniyete uygun düşmeyecek ise müsadereye hükmedilmeyebilir.
TCK m.54Suç tamamlandıktan sonra failin zararı gidermesi veya yetkililere bilgi vermesi gibi kanunda belirtilen olumlu davranışlarda bulunması hâlinde cezasız kalmasını ya da cezasında indirim yapılmasını sağlayan kurum. Yalnızca kanunun her suç için ayrıca öngördüğü hâllerde ve koşullarda uygulanır.
Bir kimsenin eziyet çekmesine neden olacak davranışların gerçekleştirilmesi. İşkenceden farkı, failin kamu görevlisi olmasının aranmamasıdır.
TCK m.96Suçun kanuni tanımında yer alan fiili gerçekleştirme. Fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri fail olarak sorumlu tutulur.
TCK m.37İşlediği bir fiille birden fazla farklı suçun oluşmasına sebebiyet veren kişinin, bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan dolayı cezalandırılması.
TCK m.44Bulunduğu yer bilinmeyen veya yurt dışında bulunup da yetkili mahkeme önüne getirilmesi olanaksız ya da uygun görülmeyen sanık. Gaiplik için kaçma amacı aranmaz; bu yönüyle kaçak sanıktan ayrılır.
CMK m.244Güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat öncesine kadar devam eden zaman süresi. Bazı suçlarda, örneğin hırsızlıkta, suçun gece vakti işlenmesi cezayı artırır.
TCK m.6Geçici bir nedenle ya da irade dışı alınan alkol veya uyutucu madde etkisiyle işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış kişiye ceza verilmemesi. İradi olarak alınan alkol veya uyutucu madde etkisi altında suç işleyen kişi hakkında bu hüküm uygulanmaz.
TCK m.34Kamu davasının düşmesi ve hükmolunan cezaların bütün neticeleriyle birlikte ortadan kalkması sonucunu doğuran af türü. Genel af ilanına Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla karar verir.
TCK m.65; Anayasa m.87Yetkili merci tarafından görevlendirilen bilirkişinin gerçeğe aykırı mütalaada bulunması. Kanun aynı hükmü tercümanlar bakımından da uygular.
TCK m.276Failin birbirinden bağımsız birden fazla fiille birden fazla suç işlemesi hâlinde, zincirleme suç veya fikri içtima gibi özel kurallar uygulanmadıkça her suç için ayrı ayrı ceza verilmesi.
Yabancı bir ülkede işlenen ya da işlendiği iddia edilen suç nedeniyle hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılan ya da mahkûmiyet kararı verilen yabancının, talep üzerine o ülkeye teslim edilmesi. Vatandaş suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez; Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler bu kuralın istisnasıdır.
TCK m.18; Anayasa m.38Kanunda sayılan suçlarla ilgili soruşturmada, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve başka surette delil elde edilememesi hâlinde, kamu görevlilerinin kanunda öngörülen usulle gizli soruşturmacı olarak görevlendirilmesi.
CMK m.139Doğrudan veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etmek amacıyla, yasal olmayan yollardan bir yabancıyı ülkeye sokmak veya ülkede kalmasına imkân sağlamak ya da Türk vatandaşının veya yabancının yasal olmayan yollarla yurt dışına çıkmasına imkân sağlamak.
TCK m.79Suçun icra hareketlerinden gönüllü olarak vazgeçen ya da kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önleyen faile teşebbüsten dolayı ceza verilmemesi. Tamamlanan kısım başlı başına bir suç oluşturuyorsa fail yalnız o suçun cezasıyla sorumlu olur.
TCK m.36Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında, kamu görevlisinin görevinin gereklerine aykırı hareket ederek ya da görevinin gereklerini yapmada ihmal veya gecikme göstererek kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olması ya da kişilere haksız bir kazanç sağlaması. Suçun icrai ve ihmali davranışla işlenen şekilleri ayrı fıkralarda düzenlenmiştir.
TCK m.257Yakalanan kişinin Cumhuriyet başsavcılığınca serbest bırakılmaması hâlinde, soruşturmanın tamamlanması için kanunda belirtilen süreler içinde tutulmasına karar verilmesi. Gözaltı, bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır.
CMK m.91Başkasına ait olup muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyedliği kendisine devredilmiş mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak zilyedliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunmak ya da bu devir olgusunu inkâr etmek.
TCK m.155Kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal etmek. Gizlilik ihlalinin haberleşme içeriklerinin kaydı suretiyle gerçekleşmesi ve haberleşme içeriklerinin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi daha ağır ceza gerektirir.
TCK m.132Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle onur, şeref ve saygınlığına saldırmak. Mağdurun yokluğunda işlenen hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat edilerek işlenmesi gerekir.
TCK m.125Hâkimin kanunda sayılan nedenlerle o davaya bakmaktan yasaklı olması. Suçtan hâkimin kendisinin zarar görmesi, şüpheli, sanık veya suçtan zarar görenle kanunda belirtilen yakınlık bağının bulunması, aynı işte daha önce Cumhuriyet savcısı, adli kolluk görevlisi, müdafi veya vekil olarak görev yapmış ya da tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş olması bu nedenler arasındadır. Aynı işte önceden verdiği karar veya yaptığı işlem nedeniyle de hâkimin davaya bakamayacağı hâller kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
CMK m.22; m.23Hâkimin davaya bakamayacağı hâllerde veya tarafsızlığını şüpheye düşürecek diğer sebeplerin varlığında, davadan çekilmesinin istenmesi. Ret istemi Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya bunların müdafileri ile katılan veya vekili tarafından ileri sürülebilir.
CMK m.24Hakkını kullanan kimseye ceza verilmemesini öngören hukuka uygunluk nedeni.
TCK m.26Şüpheli veya sanığın ifadesi alınırken ya da sorgusu yapılırken kimliğinin saptanmasının ardından kendisine yüklenen suçun anlatılması ve kanuni haklarının bildirilmesi. Müdafi seçme ve müdafi seçecek durumda değilse baro tarafından görevlendirilmesini isteme, yakalanan kişinin yakınlarına bildirim yapılmasını isteme, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama ve şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme hakları bu kapsamdadır.
CMK m.147Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kişiye verilecek cezada kanunda belirtilen oranlarda indirim yapılmasını sağlayan kusurluluğu azaltan neden.
TCK m.29İşlediği fiilin haksızlık oluşturduğu hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişinin cezalandırılmaması.
TCK m.30Halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı özelliklere sahip bir kesimini diğer bir kesimine karşı kin ve düşmanlığa alenen tahrik etmek; suçun temel şekli için bu tahrikten kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması gerekir.
TCK m.216Sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi, kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yaymak. 2022 yılında TCK'ya eklenmiştir.
TCK m.217/AKişinin özgürlüğünü kısıtlayan ceza türü. TCK'da suç karşılığında uygulanan cezalar hapis ve adli para cezalarıdır; hapis cezaları ağırlaştırılmış hapis cezası, hapis cezası ve süreli hapis cezası olarak ayrılır.
TCK m.45; m.46Kanunda belirtilen sınırın altında hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezasının, kanundaki koşulların bulunması ve yeniden suç işlemeyeceği konusunda mahkemede kanaat oluşması hâlinde ertelenmesi. Hükümlü denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işler veya hâkimin uyarısına rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar ederse ertelenen ceza kısmen veya tamamen ceza infaz kurumunda çektirilir; denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi hâlle geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.
TCK m.51Fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kişinin kasten hareket etmiş sayılmaması; bu hataya düşen kişinin taksirle sorumluluğu saklıdır. Kanun, nitelikli hâller ile ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlerin maddi koşullarında yapılan hataları da ayrıca düzenler.
TCK m.30Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden almak.
TCK m.141Sanık hakkında kurulan hükmün, kanunda belirtilen koşulların varlığı hâlinde açıklanmayarak sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını sağlayan kurum. Sanık denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemez ve yükümlülüklerine uyarsa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir; aksi hâlde hüküm açıklanır. 7589 sayılı Kanunla CMK m.231'in beşinci ila on dördüncü fıkraları yeniden düzenlenmiş; denetim süresi beş yıl olarak belirlenmiş, karara karşı istinaf yolu öngörülmüş ve kurumun işkence, eziyet ile kötü muamele suçlarında uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
CMK m.231Kanuna aykırı yöntemlerle elde edilen ve bu nedenle hükme esas alınamayan delil. Anayasaya göre kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez; CMK'ya göre yüklenen suç ancak hukuka uygun elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir. Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillere dayanması temyizde hukuka kesin aykırılık hâlidir.
Anayasa m.38; CMK m.206; m.217; m.289Varlığı hâlinde hükmün bozulmasını gerektiren ve kanunda sınırlı olarak sayılan hukuka aykırılıklar. Mahkemenin kanuna uygun biçimde teşekkül etmemesi, davaya bakamayacak hâkimin hükme katılması, reddedilmiş hâkimin hükme katılması, mahkemenin görevli veya yetkili olmadığı hâlde davaya bakması, Cumhuriyet savcısının veya kanunen bulunması gereken kişilerin yokluğunda duruşma yapılması, duruşmanın aleniyet kuralına aykırı olarak gizli yapılması, hükmün gerekçe içermemesi, savunma hakkının hüküm için önemli olan konularda kısıtlanması ve hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillere dayanması bu hâllerdir.
CMK m.289Kanuni tanıma uyan bir fiili baştan itibaren hukuka uygun hâle getiren ve suçun oluşmasını engelleyen nedenler. Kanunun hükmünü yerine getirme, meşru savunma, hakkın kullanılması ve ilgilinin rızası bu nitelikte kabul edilir.
TCK m.24; m.25; m.26Hükümlü veya tutuklu olarak bulunduğu yerden kaçma. Kaçmanın cebir veya tehdit kullanılarak gerçekleştirilmesi kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
TCK m.292Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturduğunda, Cumhuriyet savcısının kamu davasını açmak üzere düzenlediği belge. İddianamede yüklenen suçu oluşturan olaylar mevcut delillerle ilişkilendirilerek anlatılır; sonuç kısmında yalnızca şüphelinin aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür.
CMK m.170Kanuna aykırı düzenlenen iddianamenin mahkemece Cumhuriyet başsavcılığına geri gönderilmesi. İddianamenin kanunun aradığı unsurları taşımaması, suçun sübutuna etki edeceği mutlak olan ve toplanması mümkün bulunan bir delil toplanmadan düzenlenmesi veya önödemeye ya da uzlaştırmaya tabi olduğu hâlde bu usuller uygulanmadan düzenlenmesi iade nedenidir. 7593 sayılı Kanunla, on beş yaşından küçük çocuklar hakkında zorunlu sosyal inceleme yapılmadan düzenlenen iddianame de iade nedenleri arasına alınmıştır. Suçun hukuki nitelendirilmesi nedeniyle iddianame iade edilemez.
CMK m.174Mahkemenin iddianameyi iade etmeyerek kabul etmesi. İddianamenin kabulüyle kovuşturma evresi başlar ve şüpheli sanık sıfatını kazanır.
CMK m.175Şüpheli veya tanığın olayla ilgili bilgisine başvurulmak üzere kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmesi. Hâkim veya mahkeme tarafından yapılan dinleme ise sorgu olarak adlandırılır.
CMK m.2Yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak amacıyla bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat etmek.
TCK m.267Kanuni tanımda icrai bir hareketle işleneceği öngörülen suçun neticesinin, bu neticeyi önleme yükümlülüğü bulunan kişinin hareketsiz kalmasıyla gerçekleşmesi. TCK bu hâli kasten öldürme ve kasten yaralama suçları için ayrıca düzenlemiştir.
TCK m.83; m.88Kanunda sayılan suçlarla ilgili soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespit edilmesi, dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi. Tedbire hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verir; savcı kararı kanunda belirtilen süre içinde hâkim onayına sunulur. Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişim kayda alınamaz.
CMK m.135Kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere açıkladığı rızaya dayanılarak işlenen fiil nedeniyle kimseye ceza verilmemesi.
TCK m.26Şüpheden sanık yararlanır anlamına gelen Latince ilke. Mahkûmiyet kararı ancak suçun her türlü şüpheden uzak biçimde ispatlanmasıyla verilebilir; giderilemeyen şüphe sanığın lehine değerlendirilir.
Ceza infaz kurumuna veya tutukevine silah, uyuşturucu veya uyarıcı madde ya da kanunda yasak olarak belirtilen diğer eşyayı sokma veya bu yerlerde bulundurma.
TCK m.297Hapis cezasının infazının kanunda sayılan hâllerde geri bırakılması. Akıl hastalığına tutulan hükümlü, ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen hükümlü ile gebe olan veya yakın zamanda doğum yapmış kadınlar hakkında kanunda öngörülen koşullarla infaz geri bırakılır. Kanunda belirtilen koşullarda hükümlünün istemi üzerine de infaz ertelenebilir.
5275 s. CGTİHK m.16; m.17Zorla çalıştırmak veya hizmet ettirmek, esarete veya benzeri uygulamalara tabi kılmak, fuhşa zorlamak ya da vücut organlarının verilmesini sağlamak amacıyla; tehdit, baskı, cebir veya nüfuzu kötüye kullanma, kandırma ya da çaresizlikten yararlanma yoluyla kişileri tedarik etmek, ülkeye sokmak, ülke dışına çıkarmak, bir yerden başka bir yere götürmek veya barındırmak. Bu amaçlarla girişilen eylemlerde mağdurun rızası sonucu değiştirmez.
TCK m.80Siyasal, felsefi, ırki veya dini saiklerle toplumun bir kesimine karşı bir plan doğrultusunda sistemli olarak kasten öldürme, kasten yaralama, işkence, eziyet, köleleştirme, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma ve kanunda sayılan diğer fiillerin işlenmesi.
TCK m.77Başkasını intihara azmettirmek, teşvik etmek, başkasının intihar kararını kuvvetlendirmek ya da başkasının intiharına herhangi bir şekilde yardım etmek.
TCK m.84Kamu görevlisinin, görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak kendisine veya başkasına yarar sağlamaya ya da bu yönde vaatte bulunmaya bir kimseyi icbar etmesi. İcbar düzeyine varmayan ikna edici davranışlarla veya kişinin hatasından yararlanılarak işlenen şekilleri de kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
TCK m.250Bir kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan ve bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine ya da aşağılanmasına yol açacak davranışların kamu görevlisi tarafından gerçekleştirilmesi.
TCK m.94Bir kişiyi fiziki olarak takip ederek ya da haberleşme, bilişim veya iletişim araçlarını kullanarak veya diğer yollarla ısrarlı şekilde irtibat kurmaya çalışarak, kişinin veya yakınının güvenliğine ilişkin ciddi bir endişe oluşturmak ya da huzurunu bozmak. 2022 yılında TCK'ya eklenmiştir.
TCK m.123/Aİlk derece mahkemelerinin hükümlerine karşı bölge adliye mahkemesine başvurulan kanun yolu. Bölge adliye mahkemesi inceleme sonunda başvuruyu esastan reddedebilir, hükmü bozarak dosyayı ilk derece mahkemesine gönderebilir veya duruşma açarak yeniden hüküm kurabilir. Kanunda kesin olduğu belirtilen hükümlere karşı istinaf yoluna gidilemez. 7589 sayılı Kanunla hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı da istinaf yolu öngörülmüştür.
CMK m.272; m.280Suçun işlenmesine iştirak eden kişinin gönüllü olarak suçun işlenmesini veya tamamlanmasını önlemesi hâlinde gönüllü vazgeçme hükümlerinden yararlanması.
TCK m.41Hâkim kararlarına ve kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı başvurulan kanun yolu. Kararına itiraz edilen hâkim veya mahkeme itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse itirazı incelemeye yetkili merciye gönderir.
CMK m.267; m.268Hakkındaki soruşturma veya kovuşturmadan kaçmak amacıyla yurt içinde saklanan ya da yurt dışında bulunan sanık. Kaçak sanık hakkında kanunda öngörülen usulle yargılama yapılabilir; 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
CMK m.247Yakalanan, tutuklanan veya hükümlü bir kişinin kaçmasını sağlama. Suçun kaçan kişinin muhafazasıyla görevli kamu görevlisi tarafından işlenmesi kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
TCK m.294Kanunda belirtilen koşulların bulunması hâlinde, yeterli şüphe olmasına rağmen Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmasını belirli bir süre ertelemesi. Erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; kasıtlı bir suç işlenirse kamu davası açılır.
CMK m.171Kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi.
TCK m.6Kamu adına soruşturma ve kovuşturmayı gerektiren bir suçun işlendiğini göreviyle bağlantılı olarak öğrenen kamu görevlisinin, durumu yetkili makamlara bildirmeyi ihmal etmesi veya bu hususta gecikme göstermesi.
TCK m.279Hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümlerde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığının, bu karar veya hükmün Yargıtayca bozulması istemini yasal nedenlerini açıklayarak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirmesiyle işleyen olağanüstü kanun yolu.
CMK m.309Hâkim veya mahkeme kararlarına karşı Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık ve davaya katılmış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılma isteği hakkında karar verilmemiş olup da hükümden etkilenen kişilerin kanun yollarına başvurabilmesi. Cumhuriyet savcısı şüpheli veya sanığın lehine de kanun yoluna başvurabilir.
CMK m.260Kanun yoluna başvuranın başvurusunu geri alması. Cumhuriyet savcısının sanık lehine yaptığı başvuru sanığın rızası olmadan geri alınamaz; müdafiin kanun yolundan vazgeçebilmesi sanığın bu konudaki açık rızasına bağlıdır.
CMK m.266Ceza kanunlarını bilmemenin mazeret sayılmayacağını öngören kural. İşlediği fiilin haksızlık oluşturduğu konusunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişinin durumu ise TCK'nın hata hükümlerinde ayrıca düzenlenmiştir.
TCK m.4Kanunun hükmünü yerine getiren kimseye ceza verilmemesini öngören hukuka uygunluk nedeni.
TCK m.24Karşı koyamayacağı veya kurtulamayacağı cebir ya da şiddet veya muhakkak ve ağır bir korkutma ya da tehdit sonucu suç işleyen kişiye ceza verilmemesi. Bu durumda cebir, şiddet, korkutma veya tehdidi kullanan kişi suçun faili sayılır.
TCK m.28Suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesi. Kanunda aksi belirtilmedikçe suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır.
TCK m.21Bir insanın kasten öldürülmesi. Hayat hakkını koruyan temel suç tipidir; daha ağır ceza gerektiren nitelikli hâlleri TCK m.82'de, ihmali davranışla işlenmesi TCK m.83'te düzenlenmiştir.
TCK m.81Kasten öldürme suçunun daha ağır ceza gerektiren şekilleri. Suçun tasarlayarak, canavarca hisle veya eziyet çektirerek, kan gütme veya töre saikiyle ya da bir suçu gizlemek amacıyla işlenmesi; üstsoy, altsoy, eş veya kardeşe, çocuğa, kendini savunamayacak kişiye, gebe olduğu bilinen kadına ya da kamu görevi nedeniyle bir kişiye karşı işlenmesi bu hâller arasındadır.
TCK m.82Başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan fiil. Yaralamanın basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olup olmaması, suçun kimlere karşı ve silahla işlenip işlenmediği cezayı belirleyen başlıca ölçütlerdir.
TCK m.86Bazı koruma tedbirlerinin uygulanabilmesini bu suçlardan birinin varlığına bağlayan ve kanunda tek tek sayılan suç listeleri. Tutuklama bakımından kanunda sayılan suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde tutuklama nedeni var sayılabilir; iletişimin denetlenmesi, gizli soruşturmacı ve teknik araçlarla izleme gibi tedbirler ise yalnızca kanunda sayılan suçlarda uygulanabilir.
CMK m.100; m.135; m.139; m.140Suçun işlenmesiyle elde edilen veya suçun konusunu oluşturan ya da suçun işlenmesi için sağlanan maddi menfaatler ile bunların değerlendirilmesi veya dönüştürülmesi sonucu ortaya çıkan ekonomik kazançların müsaderesine hükmedilmesi. Müsadere kararı için maddi menfaatin suçtan zarar görene iade edilemiyor olması gerekir; bu değerlere elkonulamaması hâlinde bunlara karşılık gelen değerin müsaderesine hükmolunur.
TCK m.55Sırf huzur ve sükûnunu bozmak amacıyla belli bir kişiye ısrarla telefon etmek, gürültü yapmak veya hukuka aykırı başka bir davranışta bulunmak. Suç mağdurun şikâyetine bağlıdır.
TCK m.123Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakmak.
TCK m.109Kanunda belirtilen sınırın altında kalan hapis cezalarının, suçlunun kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlık ve suçun işlenmesindeki özellikler göz önünde bulundurularak adli para cezası, zararın giderilmesi, eğitim kurumuna devam, belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanma, gönüllü olarak kamuya yararlı bir işte çalıştırılma gibi seçenek yaptırımlara çevrilebilmesi.
TCK m.50Bir kimsenin konutuna veya konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak girmek ya da rızayla girdikten sonra buradan çıkmamak. İşyerleri ve eklentileri bakımından da benzer bir koruma öngörülmüştür.
TCK m.116Ceza muhakemesinin amacına ulaşmasını, delillerin korunmasını ve verilecek hükmün infazını güvence altına almak için henüz kesin hüküm bulunmadan kişilerin temel hak ve özgürlüklerine kanunda öngörülen koşullarla müdahale eden geçici tedbirler. Yakalama, gözaltı, tutuklama, adli kontrol, arama, elkoyma ve iletişimin denetlenmesi bu tedbirlerin başlıcalarıdır.
Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kanunda sayılan hâllerde uğranılan maddi ve manevi zararın devletten istenebilmesi. Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan veya tutuklanan, kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan, yakalama veya tutuklama nedenleri kendisine açıklanmayan ya da kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişiler bu hâllere örnektir.
CMK m.141Çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını sağlamaya yönelik olarak kanunda sayılan danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri. Bu tedbirler korunma ihtiyacı olan çocuklar ile adli süreçteki çocuklar hakkında uygulanabilir.
5395 s. ÇKK m.5Hapis cezasına mahkûm olan hükümlünün, kanunda belirtilen süreyi ceza infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirmesi hâlinde cezasının kalan kısmı için denetim altında salıverilmesi. Denetim süresi içinde kanunda öngörülen durumların ortaya çıkması hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınabilir.
5275 s. CGTİHK m.107İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre.
CMK m.2Soruşturma evresi sonunda kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâlinde Cumhuriyet savcısının verdiği karar. Bu karardan sonra aynı fiil nedeniyle kamu davası açılabilmesi kural olarak yeni delil ortaya çıkmasına bağlıdır.
CMK m.172Suçtan zarar görenin, kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı kanunda gösterilen mercie itiraz etmesi. İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir; istem yerinde görülürse Cumhuriyet savcısı iddianame düzenler.
CMK m.173Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek, bulundurmak ya da bu maddeleri kullanmak. Kanun bu suçta kamu davasının açılmasının ertelenmesini ve denetimli serbestlik tedbirini içeren özel bir usul öngörür.
TCK m.191Kişinin işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabilme ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirebilme yeteneği. Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik ile geçici nedenler bu yeteneği ortadan kaldırabilir veya azaltabilir.
TCK m.31; m.32Tutuklama başta olmak üzere ağır koruma tedbirlerinin uygulanabilmesi için aranan şüphe düzeyi. Tutuklama kararı için kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunması gerekir; öğretide bu düzey, yeterli şüpheden daha yüksek bir şüphe olarak açıklanır.
CMK m.100İşlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiil nedeniyle kimsenin cezalandırılamayacağını; suçun işlendiği zaman yürürlükte olan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise failin lehine olan kanunun uygulanacağını ifade eden ilke.
TCK m.7Suçla korunan hukuki değerin sahibi olan ve suçtan doğrudan etkilenen kişi. Mağdur, suçtan zarar gören kavramının en dar görünümüdür.
Hükümden önce gerçekleşen ve şahsi hürriyeti sınırlandıran bütün hâllerde geçen sürenin hükmolunan hapis cezasından indirilmesi. Adli para cezasına hükmedilmesi hâlinde de bu süreler kanunda belirtilen esasa göre cezadan indirilir.
TCK m.63Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkmak, tahrip etmek, yok etmek, bozmak, kullanılamaz hâle getirmek veya kirletmek.
TCK m.151Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağını ifade eden temel ilke. İspat yükünün iddia makamında olması ve şüphenin sanık lehine değerlendirilmesi bu ilkenin sonuçlarıdır.
Anayasa m.38Kanunlarda belirli bir suçtan mahkûmiyete bağlanmış hak yoksunluklarının, kanunda öngörülen koşulların gerçekleşmesi hâlinde mahkeme kararıyla giderilmesi.
5352 s. Adli Sicil Kanunu m.13/AAvukatlar, hekimler ve diğer sağlık meslek mensupları, mali müşavirler, noterler ile basın ve yayın faaliyetinde bulunanlar gibi kanunda sayılan kişilerin, meslekleri veya sürekli uğraşıları nedeniyle öğrendikleri bilgiler hakkında kanunda belirtilen kapsamda tanıklıktan çekinebilmesi.
CMK m.46Kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı, o anki hâl ve koşullara göre saldırıyla orantılı biçimde defetmek zorunluluğuyla işlenen fiil nedeniyle faile ceza verilmemesi.
TCK m.25Beden muayenesi veya vücuttan örnek alınması yoluyla elde edilen örnekler üzerinde, soybağının veya elde edilen izlerin şüpheli ya da sanığa ait olup olmadığının tespiti için gerekli olması hâlinde yapılan inceleme. Moleküler genetik incelemeler sonucu elde edilen kayıtlara ilişkin CMK m.80 hükümleri 7589 sayılı Kanunla değiştirilmiştir.
CMK m.78; m.80Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukat. Müdafi şüpheli veya sanık tarafından seçilebileceği gibi kanunda öngörülen hâllerde baro tarafından da görevlendirilir.
CMK m.2Müdafiin soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilmesi ve istediği belgelerin örneğini harçsız olarak alabilmesi. Bu yetki soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse kanunda öngörülen hâllerde hâkim kararıyla kısıtlanabilir; ancak yakalanan kişi veya şüphelinin ifadesini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu adli işlemlere ilişkin tutanaklar kısıtlanamaz. Kovuşturma evresinde müdafiin dosyayı inceleme yetkisi kısıtlanamaz.
CMK m.153Aynı fiil nedeniyle bir kişinin ikinci kez yargılanamayacağını ve cezalandırılamayacağını ifade eden Latince ilke. Kesin hüküm kurumunun temelini oluşturur.
Dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle bir kişiye mal satılmasını veya kiraya verilmesini, kamuya sunulan bir hizmetten yararlanmasını, işe alınmasını ya da olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını engellemek.
TCK m.122Kimsenin kendisini veya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya ya da bu yolda delil göstermeye zorlanamayacağını ifade eden ilke. Şüpheli ve sanığın susma hakkının dayanağıdır.
Anayasa m.38Kasten işlenen bir fiilin, kanuni tanımda öngörülenden daha ağır veya başka bir neticenin oluşmasına yol açması. Failin bu ağır neticeden sorumlu tutulabilmesi için netice bakımından en azından taksirle hareket etmiş olması gerekir.
TCK m.23Kasten yaralamanın mağdurda duyu veya organ işlevinin sürekli zayıflaması ya da yitirilmesi, yüzde sabit iz, yaşamı tehlikeye sokan bir durum, kemik kırılması, iyileşmesi olanağı bulunmayan hastalık gibi ağır sonuçlara ya da ölüme neden olması.
TCK m.87Dolandırıcılığın kanunda sayılan ve daha ağır ceza gerektiren şekillerde işlenmesi; örneğin dini inanç ve duyguların istismar edilmesi, kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanılması, bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması ya da failin kendisini kamu görevlisi olarak tanıtması. 7589 sayılı Kanunla 2026 yılında eklenen hükme göre, dolandırıcılık suçlarına iştirak yalnızca banka hesabı veya ödeme aracının kullanılmasını sağlayan bilgi ya da araçların başkasına verilmesiyle sınırlıysa ceza yarı oranında indirilir.
TCK m.158Hırsızlığın kanunda sayılan ve daha ağır ceza gerektiren şekillerde işlenmesi. Bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında, kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından yararlanarak ya da bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle işlenen hırsızlık bu hâllere örnektir.
TCK m.142Kişinin suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesi. Olası kastla işlenen suçlarda kanun, kasten işlenen suça göre indirimli ceza öngörür.
TCK m.21Adli bir soruşturmaya bağlı olmaksızın suç işlenmesinin veya tehlikenin önlenmesi amacıyla, kanunda sayılan nedenlerle hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülki amirin yazılı emriyle yapılan idari arama. Suç soruşturması kapsamında yapılan adli aramadan amacı ve dayanağı bakımından ayrılır.
2559 s. PVSK m.9Kanunda belirtilen hafif nitelikteki suçlarda, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcılığının bildirimi üzerine şüphelinin önödeme miktarını ve soruşturma giderlerini süresi içinde ödemesi hâlinde hakkında kamu davası açılmaması.
TCK m.75Hükümlünün cezasının infazını kısmen veya tamamen kaldıran ya da cezayı hafifleten af türü. Cumhurbaşkanı da sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle belirli kişilerin cezalarını hafifletebilir veya kaldırabilir.
TCK m.65; Anayasa m.104Bir özel belgeyi sahte olarak düzenlemek veya gerçek bir özel belgeyi değiştirmek ve bu belgeyi kullanmak; resmi belgeden farklı olarak suçun oluşması için belgenin kullanılması gerekir. Sahte özel belgeyi bilerek kullanan kişi de cezalandırılır.
TCK m.207Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal etmek. Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi ve bu görüntü ya da seslerin ifşa edilmesi daha ağır ceza gerektirir.
TCK m.134Ancak kanunda belirtilen belirli niteliklere sahip kişilerin fail olabildiği suç. Zimmet ve irtikap suçlarının yalnızca kamu görevlisi tarafından işlenebilmesi bu türe örnektir.
Posta hizmeti veren kurumlarda bulunan ve şüpheli veya sanıktan gelen ya da ona gönderilen mektup, paket ve benzeri gönderilere, kanunda öngörülen koşullarla hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla elkonulması.
CMK m.129Bir resmi belgeyi sahte olarak düzenlemek, gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek veya sahte resmi belgeyi kullanmak. Belgeyi düzenlemeye yetkili kamu görevlisinin bu fiilleri işlemesi daha ağır ceza gerektirir.
TCK m.204Bir kamu görevlisinin, görevinin gerekliliklerine aykırı olarak bir işi yapması veya yapmaması için bir kişiyle vardığı anlaşma çerçevesinde doğrudan veya aracılar vasıtasıyla kendisine ya da göstereceği başka bir kişiye yarar sağlaması. Yarar sağlayan kişi de kamu görevlisiyle aynı cezayla sorumludur.
TCK m.252Görevini yaptığı sırada bir suçun işlendiği yönünde bir belirtiyle karşılaşan sağlık mesleği mensubunun, durumu yetkili makamlara bildirmemesi veya bu hususta gecikme göstermesi. Sağlık mesleği mensubu deyiminden tabip, diş tabibi, eczacı, ebe, hemşire ve diğer sağlık hizmeti veren kişiler anlaşılır.
TCK m.280Suçun bütün unsurları gerçekleşmiş olmasına rağmen failin kişisel durumu nedeniyle ceza verilmemesini gerektiren kanuni neden. Yağma ve nitelikli yağma hariç malvarlığına karşı bazı suçların kanunda sayılan yakınların zararına işlenmesi hâlinde faile ceza verilmemesi buna örnektir.
TCK m.167Kovuşturmanın başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi.
CMK m.2Hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından ya da yapmayacağından bahisle bir kimseyi kanuna aykırı veya yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya, yapmamaya ya da haksız çıkar sağlamaya zorlamak. Şeref veya saygınlığa zarar verecek hususların açıklanacağı veya isnat edileceği tehdidiyle aynı amaçla yapılan zorlama da şantajdır.
TCK m.107Soruşturma evresinde, kanunda sayılan suçlarda Cumhuriyet savcısının teklifi ve şüphelinin müdafii huzurunda kabulüyle uygulanan hızlandırılmış muhakeme usulü. Savcı yaptırımı kanunda öngörülen indirimi uygulayarak belirler ve mahkemeye yazılı olarak başvurur; mahkeme şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten sonra talebi uygun bulursa bu yönde hüküm kurar.
CMK m.250Soruşturma ve kovuşturma işlemleri sırasında ses veya görüntüleri yetkili merciin izni olmaksızın kayda alma veya nakletme.
TCK m.286Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda, yetkili kişinin soruşturma ve kovuşturma yapılmasını talep etmesi. Yetkili kişi fiili ve faili öğrendiği veya öğrenmiş olması gerektiği günden başlayarak altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Şikâyetten vazgeçme kovuşturmayı düşürür; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme infaza engel olmaz.
TCK m.73Ateşli silahlar, patlayıcı maddeler, saldırı ve savunma amacıyla yapılmış her türlü kesici, delici veya bereleyici alet ile bu amaçla yapılmamış olsa bile fiilen saldırı ve savunmada kullanılmaya elverişli diğer şeyler; yakıcı, yıpratıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici veya sürekli hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal ve biyolojik maddeler.
TCK m.6Soruşturma ve kovuşturma konusu suçun bir şirket faaliyeti çerçevesinde işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebepleri bulunması ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekli olması hâlinde, hâkim veya mahkemenin şirket işlerinin yürütülmesiyle ilgili olarak kayyım atayabilmesi. Tedbirin uygulanabileceği suçlar kanunda sayılmıştır.
CMK m.133Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması hâlinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa faile indirimli ceza verilmesi. Meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmişse faile ceza verilmez.
TCK m.27Şüpheli veya sanığın hâkim veya mahkeme tarafından dinlenmesi.
CMK m.2Kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre. Cumhuriyet savcısı bu evrede maddi gerçeğin araştırılması için şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür.
CMK m.2; m.160Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemlerinin gizli olması. Soruşturmanın gizliliğinin alenen ihlali TCK'da ayrıca suç olarak düzenlenmiştir.
CMK m.157Adli süreçteki çocuğun kişisel, ailevi ve sosyal durumunu ortaya koyan inceleme sonucunda düzenlenen rapor. 7593 sayılı Kanunla on beş yaşından küçük çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılması zorunlu hâle getirilmiş; bu inceleme yapılmadan düzenlenen iddianame iade nedenleri arasına alınmıştır.
5395 s. ÇKK; CMK m.174Bir plan icrası kapsamında, milli, etnik, ırki veya dini bir grubun tamamen veya kısmen yok edilmesi amacıyla bu grubun üyelerine karşı kasten öldürme, bedensel veya ruhsal bütünlüğe ağır zarar verme, grubu yok olma sonucunu doğuracak koşullarda yaşamaya zorlama, doğumları engelleme veya çocukları zorla başka gruba nakletme fiillerinden birinin işlenmesi. Soykırım suçunda zamanaşımı işlemez.
TCK m.76Kanunun açıkça tanımladığı ve karşılığında ceza öngördüğü, hukuka aykırı ve kusurlu insan davranışı. Bir fiilin suç sayılabilmesi için kanuni tanıma uyması, hukuka uygunluk nedeniyle meşru hâle gelmemiş olması ve failin kusurlu olması gerekir.
Gerçeğin meydana çıkmasını engellemek amacıyla bir suçun delillerini yok etme, silme, gizleme, değiştirme veya bozma. Kendi işlediği veya işlenişine iştirak ettiği suçla ilgili olarak bu fiilleri gerçekleştiren kişiye bu suçtan dolayı ceza verilmez.
TCK m.281Bir suçun işlendiğinin yetkili makamlara bildirilmesi. Suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir; valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan ihbar ve şikâyetler ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.
CMK m.158Kanunun suç saydığı fiilleri işlemek amacıyla, yapısı, üye sayısı ile araç ve gereç bakımından bu suçları işlemeye elverişli bir örgüt kurmak veya yönetmek ya da böyle bir örgüte üye olmak. Uygulamada örgütün varlığı için en az üç kişinin bir araya gelmesi aranır.
TCK m.220İşlenmediğini bildiği bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar etme ya da soruşturma yapılmasını sağlamak amacıyla işlenmemiş bir suçun delil veya emarelerini uydurma.
TCK m.271Kişinin işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaması. Teşebbüs hâlinde fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre indirimli cezayla sorumlu tutulur.
TCK m.35Suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlama. Bu suçun üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenmesi hâlinde cezaya hükmolunmaz.
TCK m.283Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemeyeceğini ve kanunda yazılı olanlar dışında ceza veya güvenlik tedbiri uygulanamayacağını ifade eden temel ilke. İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz; suç ve ceza içeren hükümler kıyas yoluyla uygulanamaz ve kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz.
TCK m.2; Anayasa m.38Suç nedeniyle doğrudan veya dolaylı olarak zarara uğrayan gerçek veya tüzel kişi. Her mağdur suçtan zarar görendir; ancak suçtan zarar gören herkes mağdur değildir.
İşlenmekte olan bir suçu yetkili makamlara bildirmemek. İşlenmiş olmakla birlikte sebebiyet verdiği neticelerin sınırlandırılması hâlen mümkün olan bir suçu bildirmemek de bu suçu oluşturur; kamu görevlileri ve sağlık mesleği mensupları bakımından ayrı hükümler vardır.
TCK m.278İşlenmekte olan suç; henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden hemen sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suç ve fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanan kişinin işlediği suç. Kanun, suçüstü hâlinde yakalama başta olmak üzere bazı işlemler için özel kurallar öngörür.
CMK m.2Soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi. İddianamenin kabulüyle kovuşturma evresi başladığında şüpheli, sanık sıfatını kazanır.
CMK m.2Failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonra ve yargılama sürecindeki davranışları ile cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri gibi hususlar göz önünde bulundurularak mahkemenin cezada kanunda belirtilen oranda indirim yapabilmesi. Takdiri indirim nedenleri kararda gösterilir.
TCK m.62Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi. Taksirle işlenen fiiller, ancak kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır.
TCK m.22Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranış sonucu, neticeyi öngörmeksizin veya öngörüp istemeyerek bir insanın ölümüne neden olunması.
TCK m.85Tanığın, kendisini veya tanıklıktan çekinme hakkı tanınan yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermekten çekinebilmesi.
CMK m.48Şüpheli veya sanığın nişanlısı, evlilik bağı kalmasa bile eşi, kanunda belirtilen derecelere kadar kan ve kayın hısımları ile aralarında evlat edinme bağı bulunan kişilerin tanıklıktan çekinebilmesi. Tanıklıktan çekinebilecek kişilere dinlenmelerinden önce bu hakları bildirilir.
CMK m.45Kanunda belirtilen suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerini gösteren somut delillerin bulunması hâlinde, şüpheli veya sanığa ait taşınmazlara, kara, deniz veya hava ulaşım araçlarına, banka hesaplarındaki paralara, hak ve alacaklara, ortaklık paylarına ve diğer malvarlığı değerlerine hâkim kararıyla elkonulması. Tedbirin koşulları ve uygulanabileceği suçlar kanunda ayrıca belirlenmiştir.
CMK m.128Başka bir kimseyi, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden ya da malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehdit etmek.
TCK m.106Önceden işlenen suçtan dolayı verilen hükmün kesinleşmesinden sonra kanunda belirtilen koşullarda yeniden suç işlenmesi. Tekerrür hâlinde hükümlü hakkında mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır ve cezanın infazından sonra denetim süresi belirlenir.
TCK m.58Kanunda sayılan suçlarla ilgili soruşturma ve kovuşturmada, kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde edilememesi hâlinde, şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetlerinin ve iş yerinin teknik araçlarla izlenmesi, ses veya görüntü kaydının alınması.
CMK m.140Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin verdiği hükümlere karşı Yargıtaya başvurulan kanun yolu. Temyiz incelemesi hukuka aykırılık denetimiyle sınırlıdır; kanunda temyiz edilemeyeceği belirtilen hükümler bu yola götürülemez.
CMK m.286Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması. Temyiz ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanabilir.
CMK m.288Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşımının güvenli akışı için konulmuş işaretleri değiştirmek, kaldırmak veya yanlış işaret vermek gibi fiillerle ya da ulaşım araçlarını kişilerin hayat, sağlık veya malvarlığı açısından tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare etmekle işlenen suç. Alkol veya uyutucu madde etkisiyle ya da başka bir nedenle emniyetli şekilde araç kullanamayacak hâlde olmasına rağmen araç kullanmak da bu suç kapsamındadır.
TCK m.179Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve kanunda sayılan bir tutuklama nedeninin bulunması hâlinde, şüpheli veya sanığın özgürlüğünün hâkim veya mahkeme kararıyla kısıtlanması. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararı verilemez; tutuklama kararında adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını gösteren nedenlere de somut olgularla yer verilir.
CMK m.100; m.101Tutuklama kararı için kuvvetli suç şüphesinin yanında aranan koşullar. Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olguların bulunması ile şüpheli veya sanığın davranışlarının delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma hususlarında kuvvetli şüphe oluşturması tutuklama nedenidir.
CMK m.100Kanunda belirtilen hafif nitelikteki suçlarda şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilememesi. Yalnızca adli para cezasını gerektiren suçlar ile kanunda belirtilen sınırın altında hapis cezası gerektiren kasıtlı suçlar bu kapsamdadır.
CMK m.100Tutukluluğun devam edip etmeyeceğinin kanunda belirtilen aralıklarla incelenmesi. Soruşturma evresinde bu inceleme Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafından yapılır; kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme her oturumda veya kanunda gösterilen aralıklarla tutukluluğun devamının gerekip gerekmediğine karar verir.
CMK m.108Bir kamu kurumunun verdiği izne dayalı olarak faaliyette bulunan özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcilerinin iştirakiyle, bu iznin sağladığı yetkinin kötüye kullanılması suretiyle tüzel kişi yararına işlenen kasıtlı suçlardan mahkûmiyet hâlinde iznin iptaline hükmedilmesi ve tüzel kişi yararına işlenen suçlarda müsadere hükümlerinin uygulanması. Bu tedbirlerin fiile göre daha ağır sonuçlar doğuracağı hâllerde hâkim bunlara hükmetmeyebilir.
TCK m.60Türkiye'de işlenen suçlar hakkında Türk kanunlarının uygulanmasını ifade eden ilke. Fiilin kısmen veya tamamen Türkiye'de işlenmesi ya da neticenin Türkiye'de gerçekleşmesi hâlinde suç Türkiye'de işlenmiş sayılır.
TCK m.8Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç etmek ya da ülke içinde satmak, satışa arz etmek, başkalarına vermek, sevk etmek, nakletmek, depolamak, satın almak, kabul etmek veya bulundurmak.
TCK m.188Kanunda belirtilen suçlarda şüpheli veya sanık ile suçtan zarar görenin, uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmasını sağlayan usul. Uzlaştırma soruşturma ve kovuşturma evrelerinde uygulanabilir. Uzlaşmanın gerçekleşmesi ve edimin yerine getirilmesi hâlinde soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma evresinde davanın düşmesine karar verilir.
CMK m.253; m.254Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii ya da kanuni temsilcinin, yürütülen soruşturma veya kovuşturmayla ilgili olarak konusunda uzman bir kişiden bilimsel mütalaa alabilmesi. Bilirkişiden farklı olarak uzman, yargı mercii tarafından değil taraflarca başvurulan kişidir.
CMK m.67Katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişileri ceza muhakemesinde temsil eden avukat. Şüpheli veya sanığı savunan avukat ise müdafi olarak adlandırılır.
CMK m.2Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden ya da malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından bahisle tehdit ederek veya cebir kullanarak bir malı teslime ya da malın alınmasına karşı koymamaya mecbur kılmak.
TCK m.148Suç şüphesi altındaki kişinin özgürlüğünün adli mercie götürülmek üzere geçici olarak kısıtlanması. Kişiye suçu işlerken rastlanması veya suçüstü bir fiil nedeniyle izlenen kişinin kaçma olasılığının bulunması ya da kimliğinin hemen belirlenememesi hâlinde herkes geçici yakalama yapabilir. Kolluk görevlileri ise tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, Cumhuriyet savcısına veya amirlerine derhâl başvurma imkânı yoksa yakalama yetkisine sahiptir. Yakalanan kişiye yasal hakları derhâl bildirilir.
CMK m.90Kişinin yakalanması için hâkim veya mahkeme tarafından düzenlenen emir. Soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli, yakalanıp da kaçan tutuklu veya hükümlü ile kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emri düzenlenebilir.
CMK m.98Mahkeme huzurunda ya da soruşturma kapsamında veya yeminle tanık dinlemeye yetkili kişi ya da kurul önünde, tanık olarak dinlenen kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunması.
TCK m.272Suçun işlenmesine fail veya azmettiren sıfatı taşımayacak şekilde katkıda bulunma. Suç işlemeye teşvik etmek, suç işleme kararını kuvvetlendirmek, fiilden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek, suçun nasıl işleneceği konusunda yol göstermek, araç sağlamak veya icrayı kolaylaştırmak yardım etme sayılır ve yardım edene indirimli ceza verilir.
TCK m.39Yaşı, hastalığı veya yaralanması dolayısıyla ya da başka herhangi bir nedenle kendini idare edemeyecek durumda olan kişiye, imkânı olduğu hâlde hâlin gerektirdiği yardımı göstermemek veya durumu derhâl ilgili makamlara bildirmemek.
TCK m.98Yüksek mahkemeler, adli ve idari mahkemelerin üye ve hâkimleri ile Cumhuriyet savcısı ve avukatlar.
TCK m.6Kesin hükümle sonuçlanmış bir davanın, kanunda sınırlı olarak sayılan nedenlerin varlığı hâlinde hükümlü lehine veya aleyhine yeniden görülmesini sağlayan olağanüstü kanun yolu. Lehe yenileme nedenleri arasında, önceden sunulan delillerle birlikte değerlendirildiğinde beraati veya daha hafif bir cezayı gerektirecek yeni olay veya delillerin ortaya çıkması ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin hükmün Sözleşmeye aykırı olarak verildiğini kesin kararla tespit etmesi yer alır.
CMK m.311; m.314Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının, Yargıtay ceza dairelerinin kararlarına karşı Yargıtay Ceza Genel Kuruluna başvurduğu olağanüstü kanun yolu. 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle itiraz, daire kararlarına karşı üç ay içinde yapılabilir; sanık lehine yapılacak itirazlarda süre aranmaz.
CMK m.308Kusur yeteneğini etkileyen neden olarak yaşın dikkate alınması. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur; bunlar hakkında ceza kovuşturması yapılamaz, çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir. On iki ile on sekiz yaş arasındakiler için kanun yaş gruplarına göre farklı kurallar öngörür; bu kurallar 7593 sayılı Kanunla 2026 yılında değiştirilmiştir.
TCK m.31Şüpheli ve sanığın beyanının özgür iradesine dayanmasını güvence altına almak için kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehdit uygulama ve bazı araçlar kullanma gibi bedensel veya ruhsal müdahalelerin yasaklanması. Bu yöntemlerle elde edilen ifadeler rıza olsa bile delil olarak değerlendirilemez; müdafi hazır bulunmaksızın kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
CMK m.148Cumhuriyet savcısının iddianame düzenleyebilmesi için aranan şüphe düzeyi. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler. Öğretide yeterli şüphe, mahkûmiyet ihtimalinin beraat ihtimaline göre ağır basması olarak açıklanır.
CMK m.1707593 sayılı Kanunla Çocuk Koruma Kanununa 5/A maddesiyle eklenen ve adli süreçteki çocuklar hakkında uygulanabilen tedbirler. Tedbirlerin türleri ve uygulanma koşulları bu maddede düzenlenmiştir.
5395 s. ÇKK m.5/AKamu görevlisinin, görevi nedeniyle zilyedliği kendisine devredilmiş olan veya koruma, gözetim ve denetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçirmesi.
TCK m.247Bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi hâlinde tek cezaya hükmedilip bu cezanın kanunda belirtilen oranda artırılması. Kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında zincirleme suç hükümleri uygulanmaz.
TCK m.43Çağrıya uymayan kişinin, kanunda öngörülen hâllerde yetkili merci önüne zor kullanılarak getirilmesi. Şüpheli veya sanık hakkında ifadesinin alınması ya da sorgusunun yapılması amacıyla, usulüne göre çağrıldığı hâlde gelmeyen tanık hakkında ise dinlenmesi amacıyla uygulanır.
CMK m.44; m.146Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanığın çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul ya da sağır ve dilsiz olması hâlinde istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi. Kanunda belirtilen ağırlıktaki suçlardan yürütülen soruşturma ve kovuşturmalarda da müdafi görevlendirilmesi zorunludur.
CMK m.150Kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelik olup bilerek neden olmadığı ve başka suretle korunma olanağı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak ya da başkasını kurtarmak zorunluluğuyla işlenen fiil nedeniyle faile ceza verilmemesi. Tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan araç arasında orantı bulunması gerekir.
TCK m.25