TCK 151 Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası

Suçun Hukuki Künyesi

• Kanun Maddesi: Mala zarar verme suçu, 5237 sayılı TCK’nın “Malvarlığına Karşı Suçlar” bölümünde yer alan 151. maddede düzenlenmiştir.
• Şikayet: Suçun temel hali şikayete tabidir; TCK 152’deki nitelikli hallerde ise şikayet aranmaz, savcılık resen soruşturur.
• Zamanaşımı: Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.
• Tutuklama ve Adli Kontrol: Temel hal katalog suçlardan olmadığından kural olarak tutuklama uygulanmaz; kaçma veya delil karartma şüphesinde adli kontrol tedbirlerine başvurulabilir.
• Uzlaşma: Suçun temel hali uzlaştırma kapsamındadır; uzlaşma sağlanırsa kamu davası düşer.
• Etkin Pişmanlık: TCK m.168 uyarınca zararın giderilmesi halinde cezada üçte ikiye kadar indirim yapılabilir.
• İndirim: Haksız tahrik (TCK m.29), etkin pişmanlık (TCK m.168) ve takdiri indirim (TCK m.62) uygulanabilir.
• Memuriyete Etkisi: Kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası alınması halinde 657 sayılı Kanun m.48 uyarınca memuriyete engel olur; HAGB kararı verilirse engel oluşmaz.
• Görevli Mahkeme: Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

Mala zarar verme suçunun oluşabilmesi için üç temel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir. Birinci şart, fiilin konusunun başkasına ait bir taşınır veya taşınmaz mal olmasıdır; failin kendi malına yönelik davranışları bu suçu oluşturmaz. İkinci şart, kanunda sayılan yıkma, tahrip etme, yok etme, bozma, kullanılamaz hale getirme veya kirletme hareketlerinden en az birinin gerçekleştirilmesidir. Üçüncü şart ise failin bu hareketleri bilerek ve isteyerek, yani kasten işlemesidir.

Zararın miktarının az veya çok olması suçun oluşmasını etkilemez; malın ekonomik değerinde bir azalma meydana gelmesi ya da malın kullanım amacına uygun biçimde kullanılamaz duruma gelmesi yeterlidir. Örneğin park halindeki bir aracın anahtarla çizilmesi, bir binanın camının kırılması, bahçe duvarının yıkılması, apartman duvarına sprey boyayla yazı yazılması ya da kapı kilidine yapıştırıcı sıkılarak kilidin işlevsiz hale getirilmesi bu suçun tipik örnekleridir.

Fail ve Mağdur

Mala zarar verme suçu özgü suç değildir; suçun faili herkes olabilir. Failin mala zarar verme kastıyla hareket etmesi yeterli olup, belirli bir sıfat veya nitelik taşıması aranmaz. Ancak zarar verilen mal üzerinde failin mülkiyet hakkı bulunması halinde suç oluşmaz; müşterek veya iştirak halinde mülkiyete konu mallarda ise diğer paydaşların hakkı ihlal edildiğinden suçun oluştuğu kabul edilir.

Suçun mağduru, zarar verilen malın maliki ya da mal üzerinde zilyetlik veya sınırlı ayni hak sahibi olan kişidir. Kiracının kullanımındaki bir eşyaya zarar verilmesi halinde hem malik hem de zilyet suçtan zarar gören sıfatını kazanabilir. Zarar verilen mal bir tüzel kişiye aitse şikayet hakkı, tüzel kişiyi temsile yetkili organ tarafından kullanılır.

Suçun Hukuki Konusu

Suçla korunan hukuki değer mülkiyet hakkıdır; kanun koyucu, kişilerin malvarlığı üzerindeki hakimiyetini ve malın ekonomik değerini korumayı amaçlamıştır. Suçun maddi konusu ise başkasına ait taşınır veya taşınmaz mallardır. Taşınır mallar bakımından araç, telefon, mobilya, elektronik eşya gibi her türlü menkul; taşınmazlar bakımından ise bina, duvar, bahçe, tarla gibi gayrimenkuller suçun konusunu oluşturabilir.

Manevi Unsur

Mala zarar verme suçu yalnızca kasten işlenebilir; suçun taksirle işlenmesi hali kanunda ayrıca düzenlenmediğinden cezalandırılmaz. Fail, zarar verdiği malın başkasına ait olduğunu bilmeli ve kanunda sayılan hareketlerden birini bilerek ve isteyerek gerçekleştirmelidir. Bu suç bakımından olası kastla hareket edilmesi de mümkündür; örneğin bir kalabalığa taş atan kişinin park halindeki araca isabet etmesini göze alması halinde olası kastla mala zarar verme söz konusu olur.

Failin özel bir saikle hareket etmesi aranmaz; öç alma, kıskançlık veya husumet gibi saikler suçun oluşmasını etkilemez, yalnızca temel cezanın belirlenmesinde göz önünde bulundurulur. Buna karşılık zarar verme kastı bulunmaksızın dikkatsizlik sonucu meydana gelen zararlar ceza hukuku değil, hukuk mahkemesinde açılacak tazminat davasının konusunu oluşturur.

Suçun Cezası Nedir?

• Temel Halin Cezası: Mağdurun şikayeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası (TCK 151/1).
• Kamu Malına ve Özel Nitelikli Mallara Zarar Verme: Kamu kurumlarına ait yerlere, afetlere karşı korunmaya tahsis edilmiş tesislere, dikili ağaç ve fidanlara, sulama tesislerine, sendika veya siyasi parti binalarına ya da kamu görevlisinden öç almak amacıyla zarar verilmesi halinde bir yıldan dört yıla kadar hapis (TCK 152/1).
• Tehlikeli Yöntemle İşlenmesi: Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak, toprak kayması, çığ, sel veya taşkına neden olarak ya da radyasyona maruz bırakarak, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak işlenmesi halinde ceza bir katına kadar artırılır (TCK 152/2).
• Kamu Hizmetinin Aksamasına Neden Olma: Fiil sonucunda haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması halinde verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır (TCK 152/3).
• İbadethane ve Mezarlıklara Zarar Verme: İbadethanelere, eklentilerine, mezarlara veya mezarlık tesislerine yıkmak, bozmak veya kırmak suretiyle zarar verilmesi halinde bir yıldan dört yıla kadar hapis; bu yerlerin kirletilmesi halinde üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası (TCK 153).
• Etkin Pişmanlık İndirimi: Kovuşturma başlamadan önce zararın tamamen giderilmesi halinde cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce giderilmesi halinde yarısına kadarı indirilir (TCK 168).
• Teşebbüs Halinde Ceza: Suça teşebbüs edilmesi halinde meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir (TCK 35).

Temel Halinin Cezası (151/1)

Mala zarar verme suçunun temel halinde fail hakkında dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Kanun koyucu hapis cezası ile adli para cezasını seçimlik olarak öngörmüş olup, hangisinin uygulanacağına hakim somut olayın özelliklerine göre karar verir. Seçimlik ceza öngörülen bu suçta hakim hapis cezasına hükmetmişse, bu ceza artık TCK 50 uyarınca yeniden adli para cezasına çevrilemez.

Temel cezanın belirlenmesinde meydana gelen zararın ağırlığı, suçun işleniş biçimi, kullanılan araçlar, failin kastının yoğunluğu ve güttüğü saik dikkate alınır. Uygulamada zararın az olduğu ve failin sabıkasız bulunduğu dosyalarda genellikle alt sınıra yakın ceza belirlenmekte, ardından takdiri indirim uygulanmaktadır.

Nitelikli Haller (152/1-2-3)

Mala zarar vermenin nitelikli halleri TCK 152. maddede ayrı bir suç tipi olarak düzenlenmiştir. Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya eşyaya; yangın, sel ve taşkına karşı korunmaya tahsis edilmiş tesislere; devlet ormanı dışındaki dikili ağaç, fidan ve bağ çubuklarına; sulama ve içme suyu tesislerine; sendika, siyasi parti ve meslek kuruluşlarının bina ve eşyasına zarar verilmesi ile görevinden ötürü öç almak amacıyla kamu görevlisinin zararına hareket edilmesi halinde bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Suçun yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak suretiyle ya da radyasyona maruz bırakarak, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak işlenmesi halinde verilecek ceza bir katına kadar artırılır. Ayrıca fiil sonucunda haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması halinde ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

İndirim Halleri

Mala zarar verme suçunda en sık uygulanan indirim nedeni etkin pişmanlıktır. Fail, azmettiren veya yardım eden, suç tamamlandıktan sonra ve kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen giderirse verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir; bu davranış kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce gerçekleşirse indirim oranı yarıya kadar olur.

Bunun yanında fiilin haksız bir davranışa tepki olarak işlenmiş olması halinde haksız tahrik hükümleri gündeme gelir ve cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir. Failin geçmişi, sosyal ilişkileri ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları gözetilerek altıda bire kadar takdiri indirim de uygulanabilir. Ayrıca fiil, aralarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyun ya da aynı konutta yaşayan kardeşlerin zararına işlenmişse şahsi cezasızlık hali söz konusu olur ve faile ceza verilmez.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Mala zarar verme suçu neticesi harekete bitişik bir suç olmayıp zarar suçu niteliğinde olduğundan teşebbüse elverişlidir. Fail, elverişli hareketlerle icraya başladığı halde elinde olmayan nedenlerle malda bir zarar meydana getiremezse teşebbüsten sorumlu tutulur. Örneğin failin bir aracı ateşe vermek üzere benzin döküp kibrit çakacağı sırada yakalanması ya da attığı taşın hedefe isabet etmemesi hallerinde teşebbüs hükümleri uygulanır.

Teşebbüs halinde meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir. Failin icra hareketlerinden gönüllü olarak vazgeçmesi veya kendi çabasıyla zararın meydana gelmesini önlemesi halinde ise teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz.

İştirak

Suça iştirak bakımından genel hükümler uygulanır; müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme mümkündür. Birden fazla kişinin birlikte bir aracın camlarını kırması ya da bir binanın duvarlarını tahrip etmesi halinde her biri müşterek fail olarak sorumlu tutulur. Zarar verme fiilini bizzat gerçekleştirmeyip failin yanında bekleyerek gözcülük yapan veya araç temin eden kişinin sorumluluğu, fiil üzerinde kurduğu hakimiyetin derecesine göre müşterek faillik ya da yardım etme olarak belirlenir.

Kanun, mala zarar verme suçu bakımından fiilin birden fazla kişiyle işlenmesini cezayı artıran bir nitelikli hal olarak düzenlememiştir. Bu durum yalnızca temel cezanın alt ve üst sınır arasında belirlenmesinde göz önünde bulundurulur.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

Failin aynı suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda aynı kişiye karşı birden fazla mala zarar verme fiili gerçekleştirmesi halinde zincirleme suç hükümleri uygulanır; tek ceza verilir ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Aynı şekilde tek bir fiille birden fazla kişinin malına zarar verilmesi halinde de zincirleme suç hükümleri devreye girer; örneğin tek bir taş atışıyla yan yana park etmiş birden fazla aracın camının kırılması bu duruma örnektir.

Hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla mala zarar verilmesi halinde ise özel bir düzenleme bulunmaktadır. TCK 142/4 uyarınca hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığının ihlali veya mala zarar verme suçunun işlenmesi halinde bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için şikayet aranmaz. Bu durumda hem hırsızlık hem de mala zarar verme suçlarından ayrı ayrı cezaya hükmolunur.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

TCK 151/1’de hapis cezası ile adli para cezası seçimlik olarak öngörüldüğünden hakim doğrudan adli para cezasına hükmedebilir. Ancak hakim seçimlik cezalardan hapis cezasını tercih etmişse, TCK 50/2 uyarınca bu ceza artık yeniden adli para cezasına çevrilemez. Buna karşılık TCK 152’deki nitelikli hallerde yalnızca hapis cezası öngörüldüğünden, hükmedilen ceza bir yıl veya altındaysa kısa süreli hapis cezası niteliğiyle adli para cezasına çevrilebilir.

Erteleme

Hükmolunan hapis cezasının iki yıl veya daha az süreli olması, failin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkum edilmemiş olması ve mahkemede tekrar suç işlemeyeceği yönünde kanaat oluşması halinde ceza ertelenebilir. Mala zarar verme suçunda hükmedilen cezalar çoğunlukla bu sınırın altında kaldığından erteleme uygulamada sıkça gündeme gelir. Mahkeme, ertelemeyi mağdurun uğradığı zararın aynen iade veya tazmin suretiyle giderilmesi koşuluna bağlayabilir.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması, mahkemece yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması ve suçun işlenmesiyle mağdurun uğradığı zararın giderilmesi koşullarının birlikte gerçekleşmesi halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Mala zarar verme suçunda zararın somut ve ölçülebilir olması nedeniyle zararın giderilmesi şartı büyük önem taşır. HAGB kararı verilmesi halinde sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur ve bu süre içinde kasıtlı bir suç işlemezse hüküm ortadan kaldırılarak dava düşer.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Mala zarar verme suçunun temel halinde soruşturma, mağdurun kolluğa veya Cumhuriyet Başsavcılığına yapacağı şikayet üzerine başlar. Soruşturma aşamasında olay yeri incelemesi yapılır, güvenlik kamerası kayıtları temin edilir, tanık beyanları alınır ve zararın miktarının tespiti için bilirkişi incelemesine başvurulabilir. Suç uzlaştırma kapsamında olduğundan savcılık, iddianame düzenlemeden önce dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir.

Uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kalması ve yeterli şüphenin bulunması halinde iddianame düzenlenerek asliye ceza mahkemesinde kovuşturma aşamasına geçilir. Kovuşturma aşamasında da uzlaşma sağlanabilir; bu durumda mahkeme davanın düşmesine karar verir. Ayrıca mağdur, ceza yargılamasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde maddi tazminat davası açma hakkına sahiptir.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

Mala zarar verme suçunun temel hali CMK 100/3’te sayılan katalog suçlar arasında yer almadığından tutuklama nedeni var sayılmaz. Kolluk, suçüstü halinde faili yakalayabilir ve Cumhuriyet savcısının talimatıyla gözaltına alabilir; ancak gözaltı süreleri ve koşulları bakımından genel hükümler uygulanır.

Temel hal bakımından öngörülen cezanın üst sınırı üç yıl olduğundan uygulamada tutuklama tedbirine kural olarak başvurulmaz; kaçma şüphesi veya delilleri karartma tehlikesi bulunuyorsa yurt dışına çıkış yasağı, imza atma yükümlülüğü ya da konut terk etmeme gibi adli kontrol tedbirlerine hükmedilir. Buna karşılık fiilin yakarak veya patlayıcı madde kullanılarak işlendiği ya da kamu hizmetinin aksamasına yol açtığı nitelikli hallerde cezanın üst sınırı yükseldiğinden tutuklama kararı verilmesi mümkün hale gelir.

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Mala zarar verme suçunun temel hali CMK 253 uyarınca uzlaştırma kapsamındaki suçlardandır. Soruşturma veya kovuşturma aşamasında taraflar arasında uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı ya da davanın düşmesi kararı verilir. Ancak TCK 152’de düzenlenen nitelikli haller, mağdurun kamu olması nedeniyle uzlaştırma kapsamı dışındadır.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Suçun temel hali şikayete tabi olduğundan mağdurun, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikayette bulunması gerekir. Bu süre içinde şikayet edilmezse soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Şikayetten vazgeçme halinde kamu davası düşer; ancak hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.

Dava Zamanaşımı Süresi

TCK 151/1’de öngörülen hapis cezasının üst sınırı üç yıl olduğundan dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. TCK 152 kapsamındaki nitelikli hallerde ceza üst sınırı arttığından zamanaşımı süresi de değişebilir. Zamanaşımını kesen işlemlerin varlığı halinde süre yeniden işlemeye başlar ancak kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzayabilir.

Etkin Pişmanlık Hükümleri

TCK 168 uyarınca mala zarar verme suçunda etkin pişmanlık hükümleri uygulanır. Fail, azmettiren veya yardım eden, kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen giderirse verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce gösterilmesi halinde ise indirim oranı yarıya kadardır. Zararın kısmen giderilmesi halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için ayrıca mağdurun rızası aranır.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

Mala zarar verme suçunda öngörülen ceza miktarları gözetildiğinde görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. TCK 152’deki nitelikli haller bakımından da görevli mahkeme değişmez ve yine asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir.

Sık Sorulan Sorular