TCK 81 Kasten Öldürme Suçu ve Cezası

Suçun Hukuki Künyesi

• Kanun Maddesi: Kasten öldürme suçu, 5237 sayılı TCK’nın “Hayata Karşı Suçlar” bölümünde yer alan 81. maddede düzenlenmiştir.
• Şikayet: Suç şikayete tabi olmayıp Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen soruşturulur.
• Zamanaşımı: Temel hâlde dava zamanaşımı süresi 25 yıl, ağırlaştırılmış müebbet hapsi gerektiren nitelikli hâllerde 30 yıldır.
• Tutuklama ve Adli Kontrol: CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlardan olduğundan kuvvetli suç şüphesi hâlinde tutuklama nedeni var sayılabilir; uygulamada adli kontrolle yetinilmesi son derece istisnaidir.
• Uzlaşma: Suç, uzlaştırma kapsamında değildir.
• Etkin Pişmanlık: Kasten öldürme suçu bakımından özel bir etkin pişmanlık hükmü öngörülmemiştir.
• İndirim: Haksız tahrik (TCK m.29), yaş küçüklüğü (TCK m.31), akıl hastalığı (TCK m.32) ve takdiri indirim (TCK m.62) uygulanabilir.
• Memuriyete Etkisi: Mahkumiyet, 657 sayılı Kanun m.48’deki şartlar sağlanamayacağından memuriyete engel olur; mevcut memuriyeti sona erdirir.
• Görevli Mahkeme: Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

Kasten öldürme suçunun oluşabilmesi için üç temel şartın bir arada bulunması gerekir. Birincisi, suçun konusunun yaşayan bir insan olmasıdır; henüz doğmamış cenine yönelik fiiller çocuk düşürtme, ölmüş bir bedene yönelik fiiller ise kişinin hatırasına hakaret hükümleri kapsamında değerlendirilir. İkincisi, failin ölüm neticesini doğurmaya elverişli bir hareket gerçekleştirmesi ve bu hareket ile ölüm arasında nedensellik bağının bulunmasıdır. Üçüncüsü ise failin öldürme kastıyla, yani neticeyi bilerek ve isteyerek hareket etmesidir.

Uygulamada en çok tartışılan husus, failin öldürme kastıyla mı yoksa yaralama kastıyla mı hareket ettiğidir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre bu ayrım yapılırken; kullanılan aracın öldürmeye elverişli olup olmadığı, darbelerin vurulduğu bölgenin hayati önem taşıyıp taşımadığı, darbelerin sayısı ve şiddeti, failin fiilden sonraki davranışları, taraflar arasındaki husumetin geçmişi ve failin engel bir hâl bulunmadığı hâlde eylemine devam edip etmediği bir bütün hâlinde değerlendirilir.

Fail ve Mağdur

Kasten öldürme suçu özgü suç değildir; fail herkes olabilir ve failin belirli bir sıfat taşıması aranmaz. Ancak failin mağdurla arasındaki akrabalık bağı, suçun nitelikli hâlinin oluşmasına yol açar. Üstsoy, altsoy, eş, boşanılan eş veya kardeşe karşı işlenen kasten öldürme, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirir.

Suçun mağduru yaşayan her insandır. Mağdurun çocuk olması, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunması yahut kadın olması hâlinde ceza ağırlaştırılmış müebbet hapse dönüşür. Ayrıca gebe kadının öldürülmesi hâlinde, uygulamada hem anne hem de doğmamış çocuk bakımından ortaya çıkan netice ayrıca değerlendirilir.

Suçun Hukuki Konusu

Suçla korunan hukuki değer, Anayasa ile güvence altına alınmış olan yaşama hakkıdır. Kanun koyucu, kişinin hayatını mutlak biçimde koruma altına almış ve bu hakkın üzerinde bireyin serbestçe tasarrufta bulunmasına imkân tanımamıştır. Bu nedenle mağdurun öldürülmeye rıza göstermesi, fiili hukuka uygun hâle getirmez ve failin cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Manevi Unsur

Kasten öldürme suçu yalnızca kasten işlenebilir; ölüm neticesinin taksirle meydana gelmesi hâlinde TCK m.85’te düzenlenen taksirle öldürme suçu söz konusu olur. Suç, doğrudan kastla işlenebileceği gibi olası kastla da işlenebilir. Failin neticenin gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesi ve neticeyi kabullenmesi hâlinde olası kast bulunur ve TCK m.21/2 uyarınca müebbet hapis yerine yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar hapse hükmolunur.

Failin güttüğü saik kural olarak suçun oluşumunu etkilemez; ancak kan gütme saiki, töre saiki, bir suçu gizleme veya işlenmesini kolaylaştırma amacı gibi belirli saikler kanunda ayrıca nitelikli hâl olarak düzenlenmiştir.

Suçun Cezası Nedir?

• Temel Halin Cezası: Müebbet hapis cezası (TCK 81/1).
• Nitelikli Hallerin Cezası: Tasarlayarak, canavarca hisle veya eziyet çektirerek, üstsoy, altsoy, eş, boşanılan eş veya kardeşe karşı, çocuğa ya da kendini savunamayacak kişiye karşı, kadına karşı, kamu görevi nedeniyle, suç gizlemek amacıyla, kan gütme veya töre saikiyle işlenmesi hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis (TCK 82/1).
• Olası Kastla İşlenmesi: Ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet hapis, müebbet hapis yerine yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar hapis (TCK 21/2).
• İhmali Davranışla İşlenmesi: Ağırlaştırılmış müebbet yerine yirmi yıldan yirmi beş yıla, müebbet hapis yerine on beş yıldan yirmi yıla kadar hapis; diğer hâllerde on yıldan on beş yıla kadar hapis, cezada indirim yapılmayabilir (TCK 83/3).
• Haksız Tahrik Halinde: Ağırlaştırılmış müebbet yerine on sekiz yıldan yirmi dört yıla, müebbet hapis yerine on iki yıldan on sekiz yıla kadar hapis (TCK 29/1).
• Teşebbüs Halinde: Ağırlaştırılmış müebbet yerine on dört yıldan yirmi bir yıla, müebbet hapis yerine on yıldan on sekiz yıla kadar hapis (TCK 35/2).

Temel Halinin Cezası (81/1)

Kasten öldürme suçunun temel hâlinin cezası müebbet hapistir. Müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder ve kanunda öngörülen koşullu salıverilme hükümleri saklıdır. Kanun koyucu, kişinin hayat hakkına verdiği önemi vurgulamak amacıyla bu suçta hâkime alt ve üst sınır arasında takdir yetkisi tanımamış, doğrudan müebbet hapis cezasını öngörmüştür.

Bu nedenle temel cezanın belirlenmesinde TCK m.61’deki ölçütler tek başına sonuca etki etmez. Somut cezanın azalması ancak teşebbüs, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, olası kast veya takdiri indirim gibi kanunda öngörülen indirim sebeplerinin uygulanmasıyla mümkün olur.

Nitelikli Haller (82/1)

Kanun, kasten öldürme suçunun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren nitelikli hâllerini TCK m.82’de tek tek saymıştır. Fiilin tasarlanarak işlenmesi, canavarca hisle veya eziyet çektirerek gerçekleştirilmesi, yangın, su baskını, bombalama gibi genel tehlike yaratan yöntemlerle işlenmesi bu hâller arasındadır. Aynı şekilde suçun üstsoy, altsoy, eş, boşanılan eş veya kardeşe karşı işlenmesi de cezayı ağırlaştırılmış müebbet hapse dönüştürür.

Mağdurun çocuk olması, beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunması yahut kadın olması da ayrı birer nitelikli hâldir. Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle öldürülmesi, bir suçu gizlemek, delillerini yok etmek, işlenmesini kolaylaştırmak veya yakalanmamak amacıyla adam öldürülmesi de aynı sonucu doğurur.

Nihayet kan gütme saikiyle ve töre saikiyle işlenen öldürme fiilleri de ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirir. Dikkat: Kan gütme veya töre saikiyle işlenen fiillerde bu nitelikli hâlin uygulanabilmesi için somut olayda haksız tahrik koşullarının bulunmaması gerekir; aksi hâlde uygulamada bu iki hüküm birlikte değerlendirilir.

İndirim Halleri

Kasten öldürme suçunda en sık uygulanan indirim sebebi haksız tahriktir. Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında hareket eden fail hakkında, ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine on sekiz yıldan yirmi dört yıla, müebbet hapis yerine on iki yıldan on sekiz yıla kadar hapse hükmolunur. Ancak cinsel saldırıya uğrayan kadına karşı aile bireylerince işlenen öldürme fiillerinde haksız tahrik indirimi uygulanamaz.

Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurup on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında ağırlaştırılmış müebbet yerine on iki yıldan on beş yıla, müebbet hapis yerine dokuz yıldan on bir yıla kadar hapse hükmolunur. On beş yaşını doldurup on sekiz yaşını doldurmamış olanlarda ise bu süreler on sekiz yıldan yirmi dört yıla ve on iki yıldan on beş yıla kadar hapis olarak uygulanır.

Akıl hastalığı nedeniyle davranışlarını yönlendirme yeteneği azalmış olan fail hakkında ağırlaştırılmış müebbet yerine yirmi beş yıl, müebbet hapis yerine yirmi yıl hapis cezası verilir. Ayrıca failin geçmişi, sosyal ilişkileri ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları gözetilerek ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet, müebbet yerine yirmi beş yıl hapse hükmedilmek suretiyle takdiri indirim uygulanabilir.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Kasten öldürme suçu neticeli bir suç olduğundan teşebbüse elverişlidir. Failin öldürme kastıyla elverişli hareketlerle icraya başlamasına rağmen elinde olmayan nedenlerle ölüm neticesinin gerçekleşmemesi hâlinde teşebbüs hükümleri uygulanır ve meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre ağırlaştırılmış müebbet yerine on dört yıldan yirmi bir yıla, müebbet hapis yerine on yıldan on sekiz yıla kadar hapse hükmolunur.

Failin icra hareketlerinden gönüllü olarak vazgeçmesi veya kendi çabasıyla ölümü önlemesi hâlinde teşebbüsten dolayı ceza verilmez; ancak o ana kadar gerçekleşen kısım bağımsız bir suç oluşturuyorsa fail yalnızca o suçtan, örneğin kasten yaralamadan cezalandırılır. Uygulamada gönüllü vazgeçme ile engel hâl nedeniyle eylemin yarıda kalması arasındaki ayrım, failin mağduru hastaneye götürmesi veya olay yerinden kendiliğinden ayrılması gibi somut davranışlar üzerinden değerlendirilir.

İştirak

Suça iştirak bakımından genel hükümler uygulanır; müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme mümkündür. Ölüm neticesini birlikte gerçekleştirme kararıyla hareket edip fiil üzerinde ortak hâkimiyet kuran kişilerin tamamı müşterek fail olarak sorumlu tutulur ve hangi failin darbesinin ölümcül olduğu tek başına belirleyici olmaz.

Bir başkasını öldürmeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır; azmettirmenin üstsoy altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılarak gerçekleştirilmesi hâlinde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. Silah temin etmek, olay yerine götürmek veya gözcülük yapmak gibi katkılar somut olayda fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurulup kurulmadığına göre müşterek faillik veya yardım etme olarak nitelendirilir.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

TCK m.43/3 uyarınca kasten öldürme suçunda zincirleme suç hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle fail, aynı suç işleme kararının icrası kapsamında hareket etmiş olsa dahi öldürdüğü her mağdur bakımından ayrı ayrı cezalandırılır ve cezalar toplanır.

Tek bir fiille birden fazla kişinin ölümüne neden olunması hâlinde de gerçek içtima kuralları geçerli olur; kanun koyucu hayat hakkının önemi nedeniyle mağdur sayısınca ceza verilmesini benimsemiştir. Öldürme fiilinin başka bir suçun işlenmesi sırasında gerçekleşmesi hâlinde, örneğin yağma sırasında mağdurun öldürülmesinde, fail hem kasten öldürmeden hem de diğer suçtan ayrı ayrı cezalandırılır.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

Hapis cezasının adli para cezasına çevrilebilmesi için cezanın kısa süreli, yani bir yıl veya daha az olması gerekir. Kasten öldürme suçunda müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası öngörüldüğünden, indirim sebepleri uygulansa dahi bu eşiğe inilmesi mümkün olmadığından ceza adli para cezasına çevrilemez.

Erteleme

Hapis cezasının ertelenmesi yalnızca iki yıl veya daha az süreli hapis cezaları bakımından mümkündür. Kasten öldürme suçunda hükmedilen ceza bu sınırın çok üzerinde olduğundan erteleme kararı verilemez.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hükmün açıklanmasının geri bırakılabilmesi için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması gerekir. Kasten öldürme suçunda öngörülen ceza türleri bu koşulu hiçbir hâlde karşılamadığından HAGB kararı verilmesi mümkün değildir.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Suç şikayete bağlı olmadığından soruşturma, ölüm olayının öğrenilmesiyle birlikte Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen başlatılır. Soruşturmanın ilk aşamasında olay yeri incelemesi yapılır, ölü muayenesi ve otopsi işlemleri gerçekleştirilir, kamera kayıtları ve iletişim tespiti gibi deliller toplanır. Ölüm nedeninin ve failin tespiti bakımından Adli Tıp Kurumu raporu belirleyici nitelik taşır.

Soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşılırsa iddianame düzenlenir ve ağır ceza mahkemesinde kovuşturma aşamasına geçilir. Kovuşturma aşamasında maktulün yakınları davaya katılan sıfatıyla dahil olabilir; sanığın müdafisinin bulunması zorunludur ve müdafi yoksa baro tarafından resen görevlendirilir.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

Kasten öldürme şüphesiyle yakalanan kişi, Cumhuriyet savcısının kararıyla gözaltına alınabilir. Suç, CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlardan olduğundan, işlendiğine dair kuvvetli şüphe bulunması hâlinde kaçma veya delilleri karartma şüphesi ayrıca somutlaştırılmaksızın tutuklama nedeni var sayılabilir.

Bu nedenle uygulamada kasten öldürme dosyalarında tutuklama tedbirine hemen her aşamada başvurulmakta, adli kontrolle yetinilmesi ancak meşru savunma sınırlarının aşılması gibi istisnai durumlarda gündeme gelmektedir. Tutukluluk hâli, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında kanuni süreler içinde resen incelenir ve tahliye talebinde bulunulması mümkündür.

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Kasten öldürme suçu, korunan hukuki değerin yaşama hakkı olması nedeniyle uzlaştırma kapsamı dışındadır. Maktulün yakınlarının sanıkla anlaşmış olması davanın düşmesine yol açmaz; bu durum ancak takdiri indirim değerlendirmesinde bir unsur olarak dikkate alınabilir.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Suç şikayete tabi olmadığından herhangi bir şikayet süresi söz konusu değildir. Ölüm olayı, dava zamanaşımı süresi içinde her zaman resen soruşturulur ve maktul yakınlarının şikayetten vazgeçmesi kamu davasını sona erdirmez.

Dava Zamanaşımı Süresi

Müebbet hapis cezasını gerektiren temel hâlde dava zamanaşımı süresi 25 yıl, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren nitelikli hâllerde ise 30 yıldır. Zamanaşımını kesen işlemlerin varlığı hâlinde bu süreler kanunda öngörülen sınıra kadar uzayabilir.

Etkin Pişmanlık Hükümleri

Kasten öldürme suçu bakımından kanunda özel bir etkin pişmanlık hükmü öngörülmemiştir; zira ölüm neticesi gerçekleştikten sonra fiilin sonuçlarının giderilmesi mümkün değildir. Buna karşılık fiil teşebbüs aşamasında kalmışsa ve fail kendi çabasıyla ölümü önlemişse gönüllü vazgeçme hükümleri uygulanır ve fail yalnızca o ana kadar gerçekleşen kısım bakımından, örneğin kasten yaralamadan sorumlu tutulur.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

Kasten öldürme suçunda öngörülen ceza miktarları gözetildiğinde görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir; ölüm neticesinin başka bir yerde gerçekleşmesi hâlinde de fiilin işlendiği yer esas alınır.

Sık Sorulan Sorular