Taksirle Yaralama Suçu ve Cezası

Suçun Hukuki Künyesi

• Kanun Maddesi: Taksirle yaralama suçu, 5237 sayılı TCK’nın “Vücut Dokunulmazlığına Karşı Suçlar” bölümünde yer alan 89. maddede düzenlenmiştir.
• Şikayet: Suç kural olarak şikayete tabidir; ancak birinci fıkra kapsamı dışındaki yaralamaların bilinçli taksirle işlenmesi halinde şikayet aranmaz ve resen soruşturulur.
• Zamanaşımı: Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.
• Tutuklama ve Adli Kontrol: Suç katalog suçlardan olmadığından uygulamada tutuklama tedbirine nadiren başvurulur; genellikle adli kontrol tedbirleri yeterli görülür.
• Uzlaşma: Şikayete tabi olduğu hallerde suç uzlaştırma kapsamındadır; bilinçli taksirle işlenip şikayet aranmayan hallerde uzlaştırma uygulanmaz.
• Etkin Pişmanlık: Taksirle yaralama suçu bakımından kanunda özel bir etkin pişmanlık hükmü öngörülmemiştir.
• İndirim: TCK m.22/6 uyarınca failin kişisel ve ailevi durumu itibarıyla mağdur olması halinde cezasızlık veya bilinçli takside indirim, ayrıca TCK m.62 uyarınca takdiri indirim uygulanabilir.
• Memuriyete Etkisi: Taksirli suçlardan verilen mahkumiyetler 657 sayılı Kanun m.48 uyarınca memuriyete engel oluşturmaz.
• Görevli Mahkeme: Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

Taksirle yaralama suçunun oluşabilmesi için beş temel şartın bir arada bulunması gerekir. Birincisi, failin iradi bir hareketinin varlığıdır; kişi araç kullanmak, makine çalıştırmak veya tıbbi müdahalede bulunmak gibi bilinçli bir davranışta bulunmalıdır. İkincisi, bu hareketin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olmasıdır; trafik kurallarına, iş güvenliği mevzuatına veya tıbbın gereklerine aykırılık bu yükümlülüğün ihlalini gösterir. Üçüncüsü, mağdurun vücuduna acı verilmesi ya da sağlığının veya algılama yeteneğinin bozulması şeklinde bir netice meydana gelmelidir.

Dördüncü şart, hareket ile netice arasında nedensellik bağının bulunmasıdır; meydana gelen yaralanma failin özen yükümlülüğüne aykırı davranışının sonucu olmalıdır. Beşinci ve en ayırt edici şart ise, failin bu neticeyi öngörmemiş olmasıdır. Fail neticeyi öngörmüş fakat istememişse bilinçli taksir söz konusudur ve ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. Fail neticeyi öngörüp kabullenmişse artık taksir değil olası kast gündeme gelir ve fiil kasten yaralama olarak nitelendirilir.

Uygulamada en sık karşılaşılan görünüm biçimleri trafik kazaları, iş kazaları ve tıbbi uygulama hatalarıdır. Bu dosyalarda kusur oranının belirlenmesi için bilirkişi incelemesi yaptırılır; ancak Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre bilirkişi yalnızca teknik değerlendirme yapar, kusurluluğun hukuki takdiri hakime aittir. Birden fazla kişinin taksirle hareket ettiği olaylarda herkes kendi kusurundan sorumlu olur ve her failin cezası kusuru oranında ayrı ayrı belirlenir.

Fail ve Mağdur

Taksirle yaralama suçu özgü suç değildir; suçun faili herkes olabilir. Failin belirli bir mesleği icra ediyor olması suçun oluşumu bakımından şart değildir, ancak sürücü, hekim, işveren veya şantiye şefi gibi mesleki bir yükümlülük altında bulunan kişiler bakımından dikkat ve özen yükümlülüğünün kapsamı ilgili mevzuata göre daha geniş belirlenir. Belirli bir meslek veya trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla mahkumiyet halinde, TCK m.53/6 uyarınca üç aydan üç yıla kadar meslek icrasının yasaklanmasına veya sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir.

Suçun mağduru yaşayan her gerçek kişidir. Mağdurun kendi kusurunun bulunması failin sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz, yalnızca temel cezanın belirlenmesinde failin kusur oranı gözetilir. Mağdurun gebe bir kadın olması ve çocuğun vaktinden önce doğması ya da düşmesi, kanunda ayrıca ağırlaştırıcı sonuç olarak düzenlenmiştir.

Suçun Hukuki Konusu

Suçla korunan hukuki değer kişinin vücut dokunulmazlığı ve beden bütünlüğüdür. Kanun koyucu, yalnızca kasten gerçekleştirilen saldırıları değil, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu ortaya çıkan bedensel zararları da yaptırıma bağlayarak toplum hayatının güvenli biçimde sürdürülmesini amaçlamıştır. Suçun maddi konusu ise yaralanan kişinin bedenidir.

Manevi Unsur

Taksirle yaralama suçunun manevi unsuru taksirdir; suç kasten işlenemez, kasten işlenmesi halinde fiil TCK 86. madde kapsamına girer. Basit taksirde fail neticeyi hiç öngörmemiştir; bilinçli taksirde ise neticeyi öngörmüş fakat gerçekleşmeyeceğine güvenerek hareket etmiştir. Bilinçli taksir halinde TCK m.22/3 gereği ceza üçte birden yarısına kadar artırılır ve birinci fıkra dışındaki yaralamalarda şikayet aranmaz.

Suçun Cezası Nedir?

• Temel Halinin Cezası: Dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası (TCK 89/1).
• Orta Ağırlıktaki Neticeler: Duyu veya organ işlevinin sürekli zayıflaması, kemik kırılması, konuşmada sürekli zorluk, yüzde sabit iz, yaşamsal tehlike veya çocuğun erken doğması hallerinde ceza yarı oranında artırılır (TCK 89/2).
• Ağır Neticeler: İyileşmesi olanağı bulunmayan hastalık veya bitkisel hayat, duyu ya da organ işlevinin yitirilmesi, konuşma veya çocuk yapma yeteneğinin kaybı, yüzde sürekli değişiklik ya da çocuğun düşmesi hallerinde ceza bir kat artırılır (TCK 89/3).
• Birden Fazla Kişinin Yaralanması: Dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezası (TCK 89/4).
• Bilinçli Taksir: Yukarıdaki cezalar üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK 22/3).
• İndirim Halleri: Netice münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından ağır mağduriyet doğurmuşsa ceza verilmez, bilinçli taksirde yarıdan altıda bire kadar indirilebilir (TCK 22/6); ayrıca takdiri indirim uygulanabilir (TCK 62).
• Teşebbüs: Suç taksirle işlendiğinden teşebbüs hükümleri uygulanmaz.

Temel Halinin Cezası (89/1)

Suçun temel halinde fail, dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Kanun koyucu burada seçimlik ceza öngörmüş olup, hakim somut olayın özelliklerine, failin kusur derecesine ve meydana gelen zararın ağırlığına göre bu iki cezadan birini tercih eder. Uygulamada basit yaralanmaların söz konusu olduğu dosyalarda çoğunlukla doğrudan adli para cezasına hükmedildiği görülmektedir.

Temel ceza belirlenirken TCK m.61 uyarınca fiilin işleniş biçimi, meydana gelen zararın ağırlığı ve failin taksire dayalı kusurunun yoğunluğu birlikte değerlendirilir. Bilirkişi raporuyla saptanan kusur oranının yüksek olması, temel cezanın alt sınırdan uzaklaşarak belirlenmesi sonucunu doğurur.

Nitelikli Haller (89/2, 89/3, 89/4)

Kanun, meydana gelen neticenin ağırlığına göre iki kademeli bir artırım sistemi benimsemiştir. İkinci fıkra kapsamındaki duyu veya organ işlevinin sürekli zayıflaması, vücutta kemik kırılması, konuşmada sürekli zorluk, yüzde sabit iz, yaşamı tehlikeye sokan durum ve gebe kadının çocuğunun vaktinden önce doğması hallerinde temel ceza yarı oranında artırılır. Uygulamada en sık karşılaşılan neticeler kemik kırılması ve yaşamsal tehlike olup, bunlar adli tıp raporlarıyla belgelenir.

Üçüncü fıkrada sayılan neticeler ise çok daha ağırdır ve cezanın bir kat artırılmasını gerektirir. İyileşmesi olanağı bulunmayan hastalık, bitkisel hayat, duyu veya organ işlevinin tamamen yitirilmesi, konuşma ya da çocuk yapma yeteneğinin kaybolması, yüzün sürekli değişikliğe uğraması ve gebe kadının çocuğunun düşmesi bu kapsamdadır. Organ işlevinin zayıflaması ile yitirilmesi arasındaki sınır, adli tıp değerlendirmesiyle belirlenir ve cezada ciddi fark yaratır.

Dördüncü fıkra ise farklı bir teknikle düzenlenmiştir; burada temel cezanın artırılması değil, doğrudan yeni bir ceza aralığı öngörülmüştür. Tek bir taksirli hareketle birden fazla kişinin yaralanması halinde fail dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Trafik kazalarında araçta bulunan birden çok yolcunun yaralanması bu hükmün en tipik uygulama alanıdır.

İndirim Halleri

Taksirli suçlara özgü en önemli indirim ve cezasızlık düzenlemesi TCK m.22/6’da yer alır. Buna göre taksirli hareket sonucu meydana gelen netice, münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa faile ceza verilmez. Kendi kullandığı araçta eşinin veya çocuğunun ağır şekilde yaralanmasına neden olan sürücü bu hükmün tipik muhatabıdır; bilinçli taksir halinde ise ceza tamamen kaldırılmaz, yarıdan altıda bire kadar indirilebilir.

Bunun yanında failin geçmişi, sosyal ilişkileri ve yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık gözetilerek TCK m.62 uyarınca cezada altıda bire kadar takdiri indirim uygulanabilir. Zararın giderilmesi ve mağdurla anlaşma sağlanması, hakimin takdiri indirim yönündeki kanaatini olumlu etkileyen unsurlardandır.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Suça teşebbüs, failin işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaması halinde söz konusu olur. Taksirle yaralama suçunda fail neticeyi istememekte, hatta öngörmemektedir; dolayısıyla neticeye yönelmiş bir kast bulunmadığından teşebbüs hükümlerinin uygulanması hukuken mümkün değildir. Yaralanma neticesi gerçekleşmemişse taksirli fiil kural olarak cezasız kalır, ancak fiil genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması veya trafik güvenliğini tehlikeye sokma gibi başka bir suçu oluşturabilir.

İştirak

Taksirli suçlarda iştirak hükümleri uygulanmaz; zira iştirak, birlikte suç işleme kararının varlığını yani ortak kastı gerektirir. TCK m.22/5 uyarınca birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur ve her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir. İki aracın çarpışması sonucu yolcunun yaralandığı olayda her iki sürücü de müşterek fail değil, kendi kusuru oranında bağımsız fail olarak cezalandırılır.

Aynı ilke iş kazalarında da geçerlidir; işveren, iş güvenliği uzmanı ve ustabaşının ayrı ayrı özen yükümlülükleri bulunduğundan, her birinin kusuru bağımsız olarak değerlendirilir ve cezaları buna göre belirlenir.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

TCK m.43’te düzenlenen zincirleme suç hükümleri yalnızca kasten işlenen suçlar bakımından uygulanabilir; taksirli suçlarda aynı suç işleme kararının icrasından söz edilemeyeceğinden zincirleme suç hükümleri taksirle yaralamada uygulanmaz. Tek bir taksirli hareketle birden fazla kişinin yaralanması halinde ise kanun koyucu fikri içtima yerine özel bir düzenleme getirmiş ve dördüncü fıkrada tek ve daha ağır bir ceza öngörmüştür.

Aynı taksirli hareket sonucu bir kişinin ölmesi ve bir başkasının yaralanması durumunda ise TCK m.85/2 uygulanır; bu halde ayrıca taksirle yaralamadan ceza verilmez, çünkü kanun bu birleşik durumu tek bir hükümde düzenlemiştir. Failin taksirli fiili aynı zamanda trafik güvenliğini tehlikeye sokma gibi bağımsız bir suç oluşturuyorsa, koşulları varsa fikri içtima kuralları uyarınca en ağır cezayı gerektiren suçtan hüküm kurulur.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

Taksirle yaralama suçunun temel halinde kanun zaten hapis cezası ile adli para cezasını seçimlik olarak öngörmüştür; hakim doğrudan adli para cezasına hükmederse artık bu ceza yeniden çevrilemez. Hapis cezası tercih edilmiş ve hükmedilen ceza bir yıl veya altında kalmışsa, TCK m.50/1-a uyarınca bu kısa süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir.

Ayrıca TCK m.50/4 uyarınca taksirli suçlardan hükmolunan hapis cezası uzun süreli olsa dahi adli para cezasına çevrilebilir; ancak bu istisna bilinçli taksir halinde uygulanmaz. Bu düzenleme sayesinde nitelikli neticeler nedeniyle iki yılı aşan hapis cezası alan basit taksir failleri bakımından dahi para cezasına çevirme imkanı doğar.

Erteleme

Hükmolunan hapis cezasının iki yıl veya daha az olması ve failin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkum edilmemiş bulunması halinde ceza ertelenebilir. Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler bakımından bu sınır üç yıldır. Taksirle yaralama suçunda hükmedilen cezalar çoğunlukla bu sınırlar içinde kaldığından erteleme kurumu uygulamada sıkça gündeme gelir.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hükmedilen cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması ve mağdurun zararının giderilmesi halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Taksirle yaralama dosyalarında zararın sigorta veya fail tarafından karşılanması bu kararın verilmesini kolaylaştırır. HAGB kararı verilmesi halinde sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulur ve bu süre kasıtlı bir suç işlenmeden geçirilirse dava düşer.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Suçun temel halinde ve bilinçli taksirin bulunmadığı nitelikli hallerde soruşturma, mağdurun altı ay içinde şikayette bulunmasıyla başlar. Bilinçli taksirle işlenen ve birinci fıkra kapsamı dışında kalan yaralamalarda ise Cumhuriyet Başsavcılığı şikayet aranmaksızın resen soruşturma yürütür. Soruşturmada olay yeri inceleme tutanağı, kamera kayıtları, tanık beyanları ve mağdura ilişkin adli muayene raporu temel delilleri oluşturur.

Trafik kazalarında kaza tespit tutanağı ve araçlarda yapılan teknik inceleme, iş kazalarında iş müfettişi raporu, tıbbi uygulama hatalarında ise Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanelerinden alınan bilirkişi raporu belirleyici olur. Kusur oranı ve yaralanmanın derecesi netleştikten sonra yeterli şüpheye ulaşılırsa iddianame düzenlenir ve asliye ceza mahkemesinde kovuşturma aşamasına geçilir. Şikayete tabi hallerde iddianame düzenlenmeden önce dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi zorunludur.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

Taksirle yaralama suçu CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlar arasında yer almadığından tutuklama nedeninin varsayıldığı hallerden değildir. Suçun taksirle işlenmesi, öngörülen ceza miktarlarının görece düşük olması ve failin kural olarak toplum için tehlike oluşturmaması nedeniyle uygulamada tutuklama tedbirine çok nadir başvurulur.

Bununla birlikte failin kaçma şüphesi bulunması, delilleri karartma ihtimalinin varlığı ya da kimliğinin belirlenememesi hallerinde gözaltına alınması mümkündür. Özellikle olay yerinden kaçan ve yaralıya yardım etmeyen sürücüler bakımından kaçma şüphesi gerekçesiyle tutuklama kararı verilebildiği görülmektedir; ancak çoğu dosyada yurt dışına çıkış yasağı veya imza yükümlülüğü gibi adli kontrol tedbirleri yeterli görülür.

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Şikayete tabi olduğu hallerde taksirle yaralama suçu CMK m.253 uyarınca uzlaştırma kapsamındadır ve iddianame düzenlenmeden önce dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi zorunludur. Tarafların uzlaşması halinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir, kovuşturma aşamasında uzlaşma sağlanırsa davanın düşmesine hükmedilir. Bilinçli taksirle işlenen ve şikayet aranmayan hallerde ise suç uzlaştırma kapsamı dışında kalır.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Şikayet hakkı olan mağdur, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikayette bulunmalıdır. Bu süre içinde şikayet hakkı kullanılmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Şikayetten vazgeçilmesi halinde dava düşer; ancak şikayetin aranmadığı bilinçli taksir hallerinde vazgeçme davayı sona erdirmez.

Dava Zamanaşımı Süresi

TCK m.66/1-e uyarınca beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda dava zamanaşımı sekiz yıldır. Taksirle yaralama suçunun tüm fıkraları bakımından üst sınır bu eşiğin altında kaldığından dava zamanaşımı süresi sekiz yıl olarak uygulanır. Zamanaşımını kesen işlemlerin varlığı halinde süre yeniden işlemeye başlar, ancak kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzayabilir.

Etkin Pişmanlık Hükümleri

Kanunda taksirle yaralama suçuna özgü bir etkin pişmanlık hükmü öngörülmemiştir. Bununla birlikte failin zararı gidermesi, mağdurun tedavi masraflarını karşılaması ve uzlaşma yoluna gitmesi; uzlaştırma sonucu davanın düşmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ve takdiri indirim bakımından belirleyici sonuçlar doğurur. Ayrıca TCK m.22/6 kapsamında failin bizzat ağır mağduriyet yaşaması cezasızlık sebebi olarak değerlendirilir.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

Taksirle yaralama suçunda öngörülen ceza miktarları dikkate alındığında görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak suçun işlendiği yer, yani yaralanma neticesinin meydana geldiği yer mahkemesidir.

Sık Sorulan Sorular