TCK 105 Cinsel Taciz Suçu ve Cezası

Suçun Hukuki Künyesi

• Kanun Maddesi: Cinsel taciz suçu, 5237 sayılı TCK’nın “Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar” bölümünde yer alan 105. maddede düzenlenmiştir.
• Şikayet: Suçun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikayetine bağlıdır.
• Zamanaşımı: Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır; ayrıca şikayet hakkı 6 aylık süre içinde kullanılmalıdır.
• Tutuklama ve Adli Kontrol: Suç katalog suçlardan değildir; tutuklama istisnai olup uygulamada daha çok adli kontrol tedbirlerine başvurulur.
• Uzlaşma: Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan olduğundan uzlaştırma kapsamında değildir.
• Etkin Pişmanlık: Bu suç bakımından kanunda özel bir etkin pişmanlık hükmü öngörülmemiştir.
• İndirim: Haksız tahrik ve TCK m.62 uyarınca takdiri indirim uygulanabilir.
• Memuriyete Etkisi: Cinsel taciz kasten işlenen bir suç olduğundan, hükmedilen hapis cezası ertelense dahi memuriyete engel teşkil edebilir; disiplin yönünden ayrıca meslekten çıkarma sonucu doğurabilir.
• Görevli Mahkeme: Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

Cinsel taciz suçunun oluşabilmesi için öncelikle failin mağdura yönelen cinsel amaçlı bir davranışta bulunması gerekir. Bu davranış söz, yazı, işaret, bakış, ses veya görüntü göndermek gibi çok çeşitli biçimlerde ortaya çıkabilir. Suçun en belirleyici şartı, fiilin mağdurun vücut dokunulmazlığını ihlal etmemesidir; zira temas içeren davranışlar cinsel saldırı veya sarkıntılık kapsamında değerlendirilir.

İkinci şart, davranışın objektif olarak cinsel içerik taşıması ve mağduru rahatsız edici nitelikte bulunmasıdır. Failin öznel niyeti tek başına yeterli olmayıp, davranışın toplumun genel değer yargılarına göre cinsel yönden ahlaka aykırı ve rahatsız edici sayılması aranır. Üçüncü şart ise fiilin mağdurun rızası dışında gerçekleşmesidir; karşılıklı rızaya dayanan iletişimde suç oluşmaz.

Uygulamada telefonla veya sosyal medya üzerinden gönderilen cinsel içerikli mesajlar, ısrarlı biçimde yapılan cinsel imalı teklifler, sokakta laf atma ve cinsel organını gösterme gibi teşhir davranışları bu suçun tipik görünümleridir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre, vücuda temas eden ancak ani ve kesintili nitelikteki davranışlar cinsel taciz değil, cinsel saldırının sarkıntılık hâli olarak nitelendirilir.

Fail ve Mağdur

Cinsel taciz suçu özgü suç değildir; suçun faili kadın veya erkek herkes olabilir. Failin ve mağdurun aynı ya da farklı cinsiyetten olması suçun oluşumunu etkilemez. Bununla birlikte failin vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile veya sağlık hizmeti veren kişi olması, cezanın yarı oranında artırılmasını gerektiren faile ilişkin nitelikli hâl oluşturur.

Suçun mağduru da yaş ve cinsiyet ayrımı olmaksızın herkes olabilir. Ancak mağdurun çocuk olması hâlinde kanun koyucu daha ağır bir ceza öngörmüş ve seçimlik adli para cezası imkanını kaldırarak yalnızca hapis cezası uygulanmasını benimsemiştir. Mağdurun belirli bir kişi olması gerekir; belirsiz kişilere yönelen genel nitelikteki davranışlar hayasızca hareketler suçunu oluşturabilir.

Suçun Hukuki Konusu

Suçla korunan hukuki değer öncelikle kişilerin cinsel dokunulmazlığı ve cinsel özgürlüğüdür. Bunun yanında bireyin onuru, saygınlığı ve rahatsız edilmeden yaşama hakkı da bu düzenlemeyle koruma altına alınmıştır. Kanun koyucu, vücuda temas boyutuna ulaşmayan ancak kişinin cinsel yönden huzurunu bozan davranışları da cezalandırarak korumayı geniş tutmuştur.

Manevi Unsur

Cinsel taciz suçu yalnızca kasten işlenebilir; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Failin kastının yanında ayrıca cinsel amaçla hareket etmesi aranır, bu nedenle suç özel kast gerektiren bir suçtur. Cinsel amaç bulunmaksızın söylenen ağır sözler veya yapılan hareketler duruma göre hakaret ya da kişilerin huzur ve sükununu bozma suçunu oluşturabilir, cinsel taciz suçunu oluşturmaz.

Suçun Cezası Nedir?

• Temel Halinin Cezası: Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası (TCK 105/1).
• Mağdurun Çocuk Olması: Altı aydan üç yıla kadar hapis cezası; bu hâlde adli para cezası seçeneği uygulanmaz (TCK 105/1).
• Nüfuz veya Kolaylıktan Yararlanma: Kamu görevi, hizmet ilişkisi, aile içi ilişki veya aynı işyerinde çalışmanın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (TCK 105/2).
• Belirli Kişiler Tarafından İşlenmesi: Vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile, sağlık hizmeti veren veya koruma ve gözetim yükümlüsü kişilerce işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (TCK 105/2).
• Posta veya Elektronik Haberleşme Aracıyla İşlenmesi: Mesaj, e-posta, sosyal medya gibi araçların sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (TCK 105/2).
• Teşhir Suretiyle İşlenmesi: Fiilin teşhir suretiyle gerçekleştirilmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (TCK 105/2).
• Mağdurun İşi veya Okulu Bırakması: Mağdurun işi bırakmak, okuldan veya ailesinden ayrılmak zorunda kalması hâlinde verilecek ceza bir yıldan az olamaz (TCK 105/2).
• İndirim Halleri: Haksız tahrik ve TCK m.62 uyarınca takdiri indirim uygulanabilir; teşebbüs hâlinde ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir.

Temel Halinin Cezası (105/1)

Bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişi hakkında üç aydan iki yıla kadar hapis cezasına veya adli para cezasına hükmolunur. Kanun koyucu burada seçimlik ceza öngörmüş olup, hakim somut olayın özelliklerine göre bu iki yaptırımdan birini tercih eder. Hapis cezası ile adli para cezası birlikte uygulanamaz.

Fiilin çocuğa karşı işlenmesi hâlinde ise ceza altı aydan üç yıla kadar hapis olarak belirlenmiştir. Bu durumda seçimlik adli para cezası imkanı bulunmadığından hakim yalnızca hapis cezasına hükmedebilir. Ancak hükmedilen hapis cezası, koşulların varlığı hâlinde sonradan adli para cezasına çevrilebilir.

Nitelikli Haller (105/2)

Kanunun ikinci fıkrasında cezanın yarı oranında artırılmasını gerektiren beş ayrı nitelikli hâl sayılmıştır. Bunlardan ilki, suçun kamu görevinin, hizmet ilişkisinin ya da aile içi ilişkinin sağladığı kolaylıktan faydalanılarak işlenmesidir. İkincisi, fiilin vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile, sağlık hizmeti veren ya da koruma ve gözetim yükümlülüğü bulunan kişilerce gerçekleştirilmesidir.

Üçüncü nitelikli hâl, aynı işyerinde çalışmanın sağladığı kolaylıktan yararlanılmasıdır; mobbing niteliğindeki işyeri tacizleri bu kapsamda değerlendirilir. Dördüncüsü, fiilin posta veya elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan faydalanılarak işlenmesidir. Cep telefonu mesajı, sosyal medya iletisi, e-posta veya çağrı yoluyla yapılan tacizler günümüzde bu bendin en yaygın uygulama alanını oluşturur.

Beşinci nitelikli hâl ise fiilin teşhir suretiyle işlenmesidir. Ayrıca fıkranın son cümlesinde ağır bir sonuç düzenlenmiş olup, taciz nedeniyle mağdur işi bırakmak, okuldan veya ailesinden ayrılmak zorunda kalmışsa verilecek ceza bir yıldan az olamaz.

İndirim Halleri

Cinsel taciz suçu bakımından kanunda maddeye özgü bir indirim nedeni öngörülmemiştir. Bununla birlikte failin fiili, mağdurun kendisine yönelttiği haksız bir davranışın etkisiyle işlemesi hâlinde haksız tahrik hükümleri uygulanabilir ve cezada dörtte birden dörtte üçüne kadar indirim yapılabilir.

Ayrıca failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki pişmanlığını gösteren davranışları ve cezanın geleceği üzerindeki olası etkileri gözetilerek altıda bire kadar takdiri indirim uygulanabilir. Fiilin teşebbüs aşamasında kalması hâlinde ise meydana gelen tehlikenin ağırlığına göre cezada dörtte birden dörtte üçüne kadar indirim yapılır.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Cinsel taciz suçu kural olarak sırf hareket suçu niteliğinde olduğundan, cinsel amaçlı davranışın mağdur tarafından algılanmasıyla birlikte tamamlanır. Bu nedenle teşebbüs ancak icra hareketlerinin bölünebildiği sınırlı hâllerde mümkündür. Örneğin cinsel içerikli bir mektup postaya verildiği hâlde mağdura ulaşmadan ele geçirilmişse, fail elinde olmayan nedenlerle neticeyi gerçekleştiremediğinden teşebbüs hükümleri uygulanabilir.

Buna karşılık yüz yüze söylenen sözlerde ya da yapılan işaretlerde hareket ile netice birleştiğinden teşebbüs söz konusu olmaz. Mağdurun mesajı okumamış olması hâlinde ise, mesajın mağdurun erişimine sunulmasıyla suçun tamamlandığı kabul edilmektedir.

İştirak

Cinsel taciz suçuna iştirak bakımından genel hükümler uygulanır; müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme mümkündür. Birden fazla kişinin birlikte mağdura cinsel amaçlı sözler söylemesi hâlinde her biri müşterek fail olarak sorumlu tutulur. Kanunda birden fazla kişiyle birlikte işlenmeyi ayrıca ağırlaştırıcı sayan bir hüküm bulunmadığından, bu durum yalnızca temel cezanın belirlenmesinde dikkate alınır.

Bir başkasını cinsel taciz suçu işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır. Failin kullanacağı telefon hattını veya sosyal medya hesabını temin eden ya da mağdurun iletişim bilgilerini sağlayan kişi ise yardım eden sıfatıyla sorumlu olur ve cezası yarı oranında indirilir.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

Failin aynı suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda aynı mağdura karşı birden fazla cinsel taciz fiili gerçekleştirmesi hâlinde zincirleme suç hükümleri uygulanır ve tek cezaya hükmedilerek bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Örneğin aynı kişiye günlerce cinsel içerikli mesaj gönderilmesi tek bir zincirleme cinsel taciz suçu oluşturur.

Aynı fiille birden fazla kişiye karşı cinsel taciz gerçekleştirilmesi hâlinde de zincirleme suç hükümleri uygulanır. Buna karşılık farklı zamanlarda farklı mağdurlara yönelen fiiller ayrı suçlar oluşturur ve gerçek içtima kurallarına göre her biri için ayrı ceza verilir.

Failin davranışı vücut dokunulmazlığını ihlal boyutuna ulaşmışsa artık cinsel taciz değil, cinsel saldırı veya çocukların cinsel istismarı suçu gündeme gelir. Ayrıca tacizin ısrarlı takip biçiminde sürmesi hâlinde koşulları varsa ısrarlı takip suçu, cinsel içerik taşımayan hakaret sözlerinin de sarf edilmesi hâlinde ayrıca hakaret suçu oluşabilir.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

Suçun temel hâlinde kanun zaten hapis cezası ile adli para cezasını seçimlik olarak öngörmüştür; hakim doğrudan adli para cezasına hükmederse artık bu ceza tekrar başka bir yaptırıma çevrilemez. Hakimin hapis cezasını tercih ettiği durumlarda ise, hükmedilen ceza bir yıl veya altında kaldığında bu kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir; zira suç tanımında hapis ile adli para cezası seçenek olarak öngörülmüştür.

Buna karşılık fiilin çocuğa karşı işlendiği hâlde kanunda seçimlik ceza bulunmadığından, hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkündür. Bu tercih, failin kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu ile yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık gözetilerek yapılır.

Erteleme

Cinsel taciz suçundan hükmedilen hapis cezası iki yıl veya daha az süreli ise, koşulların varlığı hâlinde ertelenebilir. Erteleme kararı verilebilmesi için failin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkum edilmemiş olması ve yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla mahkemede tekrar suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir.

Erteleme hâlinde hükümlü hakkında bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere denetim süresi belirlenir. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır; bu süre içinde kasıtlı bir suç işlenmesi hâlinde ertelenen cezanın infazına karar verilir.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması hâlinde, diğer koşulların da bulunması kaydıyla hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış bulunması, mahkemece tekrar suç işlemeyeceği yönünde kanaate ulaşılması ve varsa mağdurun zararının giderilmesi aranır.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Cinsel taciz suçunda soruşturma, mağdurun kolluğa veya Cumhuriyet Başsavcılığına yapacağı şikayet üzerine başlar. Soruşturma aşamasında mağdurun beyanı alınır, varsa telefon mesajları, sosyal medya yazışmaları, ses kayıtları, kamera görüntüleri ve tanık anlatımları toplanır. Elektronik delillerin bulunduğu dosyalarda cihaz üzerinde inceleme yapılması ve HTS kayıtlarının istenmesi sık başvurulan yöntemlerdir.

Soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşılırsa iddianame düzenlenerek kamu davası açılır ve dosya asliye ceza mahkemesine gönderilir. Kovuşturma aşamasında mağdur ve tanıklar dinlenir, sanığın savunması alınır ve toplanan deliller birlikte değerlendirilerek hüküm kurulur. Mağdurun çocuk olduğu dosyalarda beyanın adli görüşme odasında ve uzman eşliğinde alınması esastır.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

Cinsel taciz suçu şüphelisi, suçun işlendiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunması hâlinde Cumhuriyet savcısının kararıyla gözaltına alınabilir. Gözaltı süresi kural olarak yakalama anından itibaren yirmi dört saati aşamaz.

Suç, CMK’da sayılan katalog suçlar arasında yer almadığından tutuklama kararı verilmesi istisnaidir. Öngörülen ceza miktarının düşüklüğü nedeniyle uygulamada genellikle yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, mağdura yaklaşmama veya konuta yaklaşmama gibi adli kontrol tedbirleriyle yetinilir. Ayrıca aile içi ilişkiden kaynaklanan tacizlerde koruma kanunu kapsamında uzaklaştırma tedbiri de talep edilebilir.

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Cinsel taciz suçu şikayete tabi olmakla birlikte uzlaştırma kapsamında değildir. Kanun koyucu, cinsel dokunulmazlığa karşı suçları uzlaştırma dışında bırakmış olduğundan, taraflar anlaşsa dahi uzlaştırma prosedürü işletilemez. Ancak mağdur şikayetinden vazgeçerse dava düşer.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Cinsel taciz suçunda şikayet süresi, mağdurun fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden itibaren altı aydır. Bu süre içinde şikayette bulunulmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süreklilik gösteren tacizlerde altı aylık sürenin son fiil tarihinden itibaren başladığı kabul edilir.

Dava Zamanaşımı Süresi

Cinsel taciz suçunda öngörülen hapis cezasının üst sınırı gözetildiğinde dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Şikayet süresi içinde şikayet hakkı kullanılsa bile, dava zamanaşımı süresinin dolması hâlinde davanın düşmesine karar verilir. Zamanaşımını kesen işlemlerin varlığı hâlinde süre yeniden işlemeye başlar ancak kanuni sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir.

Etkin Pişmanlık Hükümleri

Cinsel taciz suçu bakımından kanunda özel bir etkin pişmanlık düzenlemesi bulunmamaktadır. Bu nedenle failin sonradan pişmanlık göstermesi tek başına cezayı ortadan kaldırmaz veya kanuni bir indirim sağlamaz. Bununla birlikte failin pişmanlığı, mağdurdan özür dilemesi ve zararı gidermesi gibi davranışları takdiri indirim nedeni olarak değerlendirilebileceği gibi, erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarında da lehe etki doğurur.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

Cinsel taciz suçunda öngörülen ceza miktarı gözetildiğinde görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir; mesaj veya elektronik iletişim yoluyla işlenen tacizlerde mağdurun iletiyi aldığı yer de suçun işlendiği yer sayılabilir. Failin çocuk olması hâlinde ise yargılama çocuk mahkemesinde yapılır.

Sık Sorulan Sorular