TCK 158 Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

Nitelikli dolandırıcılık suçu, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine ya da başkasına yarar sağlama fiilinin, kanunda ayrı ayrı sayılan ve haksızlığın ağırlığını artıran özel durumlarda işlenmesidir (TCK m.158). Suçun cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası olup, kamu kurumlarının zararına, banka veya bilişim sistemleri araç kullanılarak ya da kamu görevlisi kimliğine bürünülerek işlenmesi gibi hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Halk arasında suç; “kamu kurumunu dolandırma”, “banka dolandırıcılığı”, “telefon dolandırıcılığı”, “sahte polis dolandırıcılığı” veya “vurgun” gibi adlarla anılmaktadır. Suç, CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlar arasında yer aldığından kuvvetli suç şüphesi hâlinde tutuklama tedbirine sıkça başvurulmaktadır. Nitelikli dolandırıcılık suçu şikayete tabi olmayıp Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen soruşturulur.

Kısa Cevap

Nitelikli dolandırıcılık suçu TCK 158. maddede düzenlenmiştir; cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır. Kamu kurumlarının zararına, banka veya bilişim sistemleri araç edilerek, sigorta bedelini almak amacıyla ya da kendini kamu görevlisi veya banka çalışanı olarak tanıtmak suretiyle işlenmesi hâlinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası ise elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Suç üç veya daha fazla kişiyle işlenirse ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse bir kat artırılır. Suç şikayete bağlı değildir, uzlaştırma kapsamında değildir, görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Kanun Metni

Kaynak: mevzuat.gov.tr

Bir cümleye tıklayın, ilgili açıklamaya gidin.

(1) Dolandırıcılık suçunun;

Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,
Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle,
Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle,
Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,
Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında,
Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
Sigorta bedelini almak maksadıyla,
Kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle,

İşlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. Ancak, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

(2) Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak, başkasından menfaat temin eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.

(3) Bu madde ile 157 nci maddede yer alan suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında; suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır.

Kanun Gerekçesi

Gerekçe için tıklayınız

Madde metninde, dolandırıcılık suçunun temel şekline göre cezanın artırılmasını gerektiren nitelikli unsurları belirlenmiştir.

Birinci fıkranın (a) bendinde, dolandırıcılık suçunun dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle işlenmesi, bu suçun temel şekline göre daha ağır ceza ile cezalandırılmayı gerektiren bir durum olarak kabul edilmiştir. Burada dikkat edilmesi gereken husus, dinin bir aldatma aracı olarak kullanılmasıdır. Bu nitelikli unsurun gerçekleşebilmesi için, dinî inanç ve duygular, aldatma aracı olarak kötüye kullanılmalıdır. Suçun oluşabilmesi için, dinî inanç ve duyguların kötüye kullanılması suretiyle gerçekleştirilen hile ile haksız bir yarar da sağlanmış olmalıdır.

Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlar, başkalarına güven duymaya en fazla ihtiyaç duyduğu anlardır. Kişinin örneğin doğal bir afete veya trafik kazasına maruz kalmasından ya da hastalığı yüzünden içine düştüğü çaresizlikten yararlanılarak aldatılması daha kolaydır. Bu nedenle, birinci fıkranın (b) bendinde, dolandırıcılık suçunun kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle işlenmesi, bu suçun temel şekline göre daha ağır ceza ile cezalandırılmayı gerektiren bir durum olarak kabul edilmiştir.

Keza, kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanılarak aldatılması daha kolaydır. Bu nedenle, belirtilen durum birinci fıkranın (c) bendinde, dolandırıcılık suçunun temel şekline göre daha ağır ceza ile cezalandırılmayı gerektiren bir nitelikli unsuru olarak kabul edilmiştir.

Birinci fıkranın (d) bendinde, dolandırıcılık suçunun kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasî parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi, bu suçun bir nitelikli unsuru olarak kabul edilmiştir. Çünkü, kamu kurum veya kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, siyasî parti, vakıf veya dernek tüzel kişilikleri toplumda güven beslenen müesseseler olarak kabul edilmişlerdir.

Fıkranın (e) bendinde, bu suçun kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak işlenmesi, bu suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâli olarak kabul edilmiştir.

Dolandırıcılık suçunun, bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi de, birinci fıkranın (f) bendinde bu suçun bir nitelikli unsuru olarak kabul edilmiştir. Bilişim sistemlerinin ya da birer güven kurumu olan banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması, dolandırıcılık suçunun işlenmesi açısından önemli bir kolaylık sağlamaktadır. Banka ve kredi kurumları açısından dikkat edilmesi gereken husus, bu kurumları temsilen, bu kurumlar adına hareket eden kişilerin başkalarını kolaylıkla aldatabilmeleridir.

Aynı şekilde, söz konusu fıkranın (g) bendinde, dolandırıcılık suçunun basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle işlenmesi bu suç açısından bir nitelikli unsur olarak belirlenmiştir.

Birinci fıkranın (h) bendinde, ticari faaliyeti meslek olarak icra eden kişilerin güvenilirliğini sağlamak amacıyla, dolandırıcılık suçunun tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında işlenmesi, bu suçun temel şekline nazaran daha ağır cezayı gerektiren bir nitelikli unsur olarak kabul edilmiştir.

Aynı düşüncelerle, fıkranın (i) bendinde dolandırıcılık suçunun serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle işlenmesi, bu suçun nitelikli bir unsuru olarak tanımlanmıştır.

(j) bendinde, dolandırıcılık suçunun banka veya diğer kredi kurumlarından, esasta tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak amacıyla işlenmesi bir nitelikli unsur olarak tanımlanmıştır. Banka veya kredi kurumundan bir kredinin temini amacıyla hileli davranışlarda bulunulması ve buna dayalı olarak kredi adı altında bir yarar sağlanması durumunda bu nitelikli unsur oluşacaktır. Kredi kurumu deyiminden banka olmamasına karşın, kanunen borç para vermeye yetkili kılınan kurumlar anlaşılır.

(k) bendi, sigorta edenin dolandırılmasına ilişkindir. Failin sigorta edilen veya sigorta bedelini alacak kimse olması şart değildir. Keza, sigorta edilen riskin türü de önemli değildir.

Maddenin ikinci fıkrasında, 765 sayılı Türk Ceza Kanununda bağımsız bir suç olarak tanımlanan “nüfuz ticareti”, dolandırıcılık suçunun bir nitelikli şekli olarak tanımlanmıştır. Bu hükme göre; kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak, başkasından menfaat temin eden kişi, dolandırıcılık suçunun nitelikli şeklinden dolayı cezalandırılacaktır.

Suçun Hukuki Künyesi

Kanun Maddesi: Nitelikli dolandırıcılık suçu, 5237 sayılı TCK’nın “Malvarlığına Karşı Suçlar” bölümünde yer alan 158. maddede düzenlenmiştir.
Şikayet: Suç şikayete tabi olmayıp Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen soruşturulur.
Zamanaşımı: Dava zamanaşımı süresi 15 yıldır.
Tutuklama ve Adli Kontrol: Suç, CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlardan olduğundan kuvvetli suç şüphesi hâlinde tutuklama nedeni var sayılabilir; şartlarına göre adli kontrol tedbirleri de uygulanabilir.
Uzlaşma: Suç, uzlaştırma kapsamında değildir.
Etkin Pişmanlık: TCK m.168 uyarınca zararın giderilmesi hâlinde cezada üçte ikiye kadar indirim mümkündür.
İndirim: TCK m.159 kapsamında hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla işlenmesi hâlinde indirim ve TCK m.62 uyarınca takdiri indirim uygulanabilir.
Memuriyete Etkisi: Mahkumiyet, 657 sayılı Kanun m.48’deki şartlar sağlanamayacağından memuriyete engel olur; mevcut memuriyeti sona erdirir.
Görevli Mahkeme: Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

Nitelikli dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için önce TCK 157’de düzenlenen temel dolandırıcılık suçunun bütün unsurlarının gerçekleşmesi, ardından 158. maddede sayılan nitelikli hâllerden en az birinin somut olayda bulunması gerekir. Temel suçun unsurları; failin hileli bir davranışta bulunması, bu hilenin mağduru aldatması, aldatma sonucunda mağdurun veya bir başkasının malvarlığında zarar meydana gelmesi ve fail ya da üçüncü kişi lehine haksız bir yarar sağlanmasıdır. Bu dört unsurdan birinin eksikliği hâlinde nitelikli hâl bulunsa dahi suç oluşmaz.

Hile, mağdurun iradesini sakatlayacak nitelikte, objektif olarak aldatıcı olan yoğun ve ustaca davranışları ifade eder. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre basit bir yalan söylemek tek başına hile sayılmaz; söylenen sözün belge, sahte kimlik, sahte internet sitesi veya kurumsal görüntü gibi destekleyici unsurlarla güçlendirilmiş olması aranır. Nitelikli hâller ise ya kullanılan aracın verdiği güveni, ya mağdurun içinde bulunduğu zayıflığı, ya da hedef alınan malvarlığının kamusal niteliğini esas alarak haksızlığın ağırlığını artırır.

Suçun tamamlanması için failin sağladığı yararın malvarlığı değeri taşıması ve bu yararın hile ile mağdurun zararı arasında kesintisiz bir nedensellik bağının bulunması şarttır. Mağdurun kendi ihmali veya basiretsizliği sonucu değil, doğrudan failin aldatıcı davranışları nedeniyle tasarrufta bulunmuş olması gerekir.

Fail ve Mağdur

Nitelikli dolandırıcılık suçunun faili kural olarak herkes olabilir; suç özgü suç niteliğinde değildir. Bununla birlikte 158. maddenin bazı bentleri failin belirli bir sıfat taşımasını arar. Tacir, şirket yöneticisi, şirket adına hareket eden kişi veya kooperatif yöneticisi tarafından ticari faaliyet kapsamında işlenme ile serbest meslek sahibinin mesleğine duyulan güveni kötüye kullanması bu türdendir. Bu bentler bakımından belirtilen sıfatı taşımayan kişiler ancak azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulabilir.

Suçun mağduru, hileli davranışlarla aldatılan ve malvarlığında zarar meydana gelen gerçek veya tüzel kişidir. Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına işlenen hâllerde mağdur doğrudan kamu tüzel kişiliğidir. Aldatılan kişi ile zarara uğrayan kişinin farklı olması mümkündür; örneğin şirket çalışanı aldatılarak şirket kasasından ödeme yaptırılması hâlinde suç yine oluşur.

Suçun Hukuki Konusu

Suçla korunan başlıca hukuki değer kişilerin malvarlığıdır; kanun koyucu bireylerin ve tüzel kişilerin malvarlığı üzerindeki tasarruf serbestisini korumayı amaçlamıştır. Bunun yanında dolandırıcılık suçunda kişilerin irade özgürlüğü ve ekonomik ilişkilerde bulunması gereken karşılıklı güven de korunmaktadır. Nitelikli hâllerde ayrıca kamu kurumlarına, bankalara, dini değerlere ve mesleki güvene duyulan toplumsal itibar da korunan değerler arasına girer.

Manevi Unsur

Nitelikli dolandırıcılık suçu ancak doğrudan kastla işlenebilir; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Failin, davranışlarının aldatıcı olduğunu, mağdurun bu davranışlar nedeniyle zarara uğrayacağını ve kendisinin ya da bir başkasının haksız yarar sağlayacağını bilerek ve isteyerek hareket etmesi gerekir. Ayrıca failin nitelikli hâli oluşturan durumu da bilmesi aranır; örneğin kamu kurumunun zararına hareket ettiğini bilmeyen failin bu bentten sorumlu tutulması mümkün değildir.

Kredi temini ve sigorta bedelinin alınması bentlerinde kanun koyucu kastın ötesinde ayrıca özel bir amaç aramıştır. Bu bentlerde failin, tahsis edilmemesi gereken krediyi açtırmak veya sigorta bedelini almak maksadıyla hareket etmesi zorunludur.

Suçun Cezası Nedir?

Temel Halinin Cezası: Nitelikli hâllerden birinin gerçekleşmesi durumunda üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası (TCK 158/1).
Ağırlaştırılmış Nitelikli Hâller: Kamu kurumunun zararına, bilişim sistemi veya banka araç edilerek, haksız kredi temini, sigorta bedeli alma ve kamu görevlisi kimliğine bürünme hâllerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası menfaatin iki katından az olamaz (TCK 158/1-e, f, j, k, l).
Nüfuz Ticareti Suretiyle İşlenmesi: Kamu görevlileri nezdinde hatırı sayıldığından bahisle iş gördürme vaadiyle menfaat temininde birinci fıkradaki ceza uygulanır (TCK 158/2).
Toplu ve Örgütlü İşlenmesi: Üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, suç örgütü faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır (TCK 158/3).
İndirim Halleri: Hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla işlenmesinde altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası (TCK 159), etkin pişmanlıkta üçte ikiye kadar indirim (TCK 168).
Teşebbüs Halinde Ceza: Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir (TCK 35).

Temel Halinin Cezası (158/1)

Dolandırıcılık suçunun 158. maddenin birinci fıkrasında sayılan nitelikli hâllerden biriyle işlenmesi durumunda faile üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası verilir. Hakim, temel cezayı belirlerken suçun işleniş biçimini, kullanılan hilenin yoğunluğunu, meydana gelen zararın ağırlığını ve failin kastının yoğunluğunu gözetir. Adli para cezası gün sistemine göre hesaplanır ve hapis cezasının yanında zorunlu olarak hükmedilir.

Dikkat: Nitelikli dolandırıcılıkta adli para cezası hapis cezasına seçenek değil, hapis cezasıyla birlikte hükmedilmesi zorunlu bir yaptırımdır; bu nedenle hapis cezası ne kadar düşük belirlenirse belirlensin adli para cezası ayrıca uygulanır.

Nitelikli Haller (158/1)

Birinci fıkranın (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan hâllerde kanun koyucu iki yönlü bir ağırlaştırma öngörmüştür. Bu bentlere giren fiillerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Söz konusu bentler; kamu kurum ve kuruluşlarının zararına işlenme, bilişim sistemleri ile banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması, tahsis edilmemesi gereken kredinin açtırılması, sigorta bedelinin alınması ve failin kendisini kamu görevlisi ya da banka, sigorta veya kredi kurumu çalışanı olarak tanıtmasıdır.

Uygulamada en sık karşılaşılan biçim, telefonla arayarak kendini polis, savcı veya banka görevlisi olarak tanıtan kişilerin mağduru hesabındaki parayı aktarmaya ikna etmesidir. Bu fiil hem (l) bendindeki kamu görevlisi kimliğine bürünme hem de (f) bendindeki banka veya bilişim sisteminin araç edilmesi nitelikli hâllerini aynı anda karşılayabilir. Aynı fiille birden fazla bendin ihlal edilmesi tek suç oluşturur, ancak bu durum temel cezanın alt sınırdan uzaklaşarak belirlenmesinde gerekçe olarak gözetilir.

Maddenin ikinci fıkrasında düzenlenen nüfuz ticareti, kamu görevlileriyle ilişkisi olduğundan ve onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle belli bir işin gördürüleceği vaadiyle menfaat temin edilmesidir. Bu fıkraya giren fiillerde de birinci fıkradaki ceza uygulanır. Üçüncü fıkraya göre ise suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi cezayı yarı oranında, suç işlemek için kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi ise bir kat artırır.

İndirim Halleri

Dolandırıcılığın bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla işlenmesi hâlinde TCK 159 uyarınca fail hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur ve bu hâlde soruşturma şikayete bağlı hâle gelir. Etkin pişmanlık gösterilerek mağdurun zararının giderilmesi durumunda ise TCK 168 uyarınca kovuşturma başlamadan önce üçte ikiye, hükümden önce yarıya kadar indirim yapılır. Bunların yanında failin geçmişi, sosyal ilişkileri ve yargılama sürecindeki pişmanlığı gözetilerek TCK 62 uyarınca altıda bire kadar takdiri indirim uygulanabilir.

Somut olayınızı birlikte değerlendirelim

Ceza hesabı; nitelikli hâller, artırım ve indirim nedenleriyle dosyadan dosyaya değişir.

Avukata Danışın

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Nitelikli dolandırıcılık, neticesi harekete bitişik olmayan bir zarar suçudur; bu nedenle teşebbüs mümkündür. Failin hileli davranışlara başlamasına rağmen mağdurun aldanmaması veya aldanmakla birlikte yarar sağlanamadan fiilin engellenmesi hâlinde suç teşebbüs aşamasında kalır. Bu durumda meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı gözetilerek verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

Failin hileli davranışlardan gönüllü olarak vazgeçmesi ve neticenin gerçekleşmesini kendi çabasıyla önlemesi hâlinde ise TCK 36 uyarınca teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; ancak o ana kadar gerçekleştirdiği fiiller örneğin belgede sahtecilik suçunu oluşturuyorsa yalnızca o suçtan sorumlu olur.

İştirak

Suça iştirak bakımından genel hükümler uygulanır; müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme mümkündür. Uygulamada özellikle telefon dolandırıcılığı organizasyonlarında arayan kişi, para transferi için hesabını kullandıran kişi ve parayı bankadan çeken kurye arasındaki iş bölümü müşterek faillik olarak değerlendirilir. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır; ancak bu artırım için kişilerin müşterek fail sıfatıyla icra hareketlerine katılmış olması aranır.

Fiilin suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ceza bir kat artırılır. Bu artırım, faillerin ayrıca TCK 220 uyarınca örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma suçundan cezalandırılmasına engel değildir.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

Failin aynı suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda aynı mağdura karşı birden fazla dolandırıcılık fiili gerçekleştirmesi hâlinde zincirleme suç hükümleri uygulanır; tek cezaya hükmedilip ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Aynı fiille birden fazla kişinin dolandırılması durumunda da zincirleme suç hükümleri geçerlidir.

Dolandırıcılığın sahte belge kullanılarak işlenmesi hâlinde TCK 212 uyarınca gerçek içtima kuralı uygulanır; fail hem belgede sahtecilik hem de nitelikli dolandırıcılık suçundan ayrı ayrı cezalandırılır. Buna karşılık aynı fiille 158. maddedeki birden fazla bendin ihlal edilmesi tek suç oluşturur ve tek ceza verilir.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

Hapis cezasının adli para cezasına çevrilebilmesi için cezanın kısa süreli, yani bir yıl veya altında olması gerekir. Nitelikli dolandırıcılıkta hapis cezasının alt sınırı üç yıl olduğundan hükmedilen hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi kural olarak mümkün değildir. Ayrıca bu suçta adli para cezası hapis cezasına seçenek olarak değil, onunla birlikte hükmedilmektedir.

Erteleme

Hapis cezasının ertelenmesi ancak iki yıl veya daha az süreli hapis cezaları bakımından mümkündür. Nitelikli dolandırıcılıkta temel ceza alt sınırı üç yıl olduğundan, ancak etkin pişmanlık ve takdiri indirim gibi indirimlerin birlikte uygulandığı istisnai durumlarda sonuç ceza iki yılın altına inebilir ve bu hâlde diğer koşullar da varsa erteleme gündeme gelebilir.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilmesi için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması ve zararın giderilmesi gerekir. Nitelikli dolandırıcılıkta ceza alt sınırı yüksek olduğundan HAGB uygulaması ancak indirim hükümlerinin birlikte uygulandığı sınırlı hâllerde mümkün olabilir.

Dikkat: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu bakımından yapılan yasal değişiklikler ve Anayasa Mahkemesi kararları nedeniyle uygulama dosya tarihine göre farklılık gösterebilir; bu nedenle somut dosyada hangi rejimin geçerli olduğunun mutlaka kontrol edilmesi gerekir.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Suç şikayete bağlı olmadığından soruşturma, mağdurun ihbarı veya herhangi bir şekilde suçun öğrenilmesi üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen başlatılır. Soruşturmada banka hesap hareketlerinin incelenmesi, para transferlerinin takibi, HTS kayıtlarının ve baz istasyonu verilerinin temini, güvenlik kamerası görüntülerinin toplanması ve gerektiğinde iletişimin tespiti tedbirlerine başvurulur. Bilişim sistemleri araç edilerek işlenen hâllerde dijital materyaller üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması yaygındır.

Soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşılırsa iddianame düzenlenir ve iddianamenin kabulüyle kovuşturma aşaması başlar. Yargılama ağır ceza mahkemesinde görülür; duruşmalarda mağdur ve tanık beyanları alınır, banka ve kurum yazışmaları getirtilir ve zararın miktarı bilirkişi raporuyla belirlenir.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

Suç şüphesi altındaki kişi, Cumhuriyet savcısının emriyle yakalanarak gözaltına alınabilir. Nitelikli dolandırıcılık, CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlar arasında yer aldığından kuvvetli suç şüphesinin varlığı hâlinde tutuklama nedeni var sayılabilir ve uygulamada özellikle örgütlü veya çok sayıda mağduru bulunan dosyalarda tutuklama tedbirine sıkça başvurulur.

Bununla birlikte tutuklama son çare niteliğindeki bir koruma tedbiridir; delil durumu, failin kaçma şüphesinin bulunup bulunmadığı ve kişisel koşulları değerlendirilerek yurt dışına çıkış yasağı, imza atma yükümlülüğü veya konutu terk etmeme gibi adli kontrol tedbirleriyle yetinilmesi de mümkündür.

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Nitelikli dolandırıcılık suçu, CMK m.253’te düzenlenen uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında yer almaz. Suç şikayete tabi olmadığı gibi kanun koyucu tarafından uzlaştırmaya elverişli sayılmadığından, taraflar anlaşsa dahi kamu davası düşmez.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Suç şikayete tabi olmadığından herhangi bir şikayet süresi söz konusu değildir; suç, dava zamanaşımı süresi içinde her zaman resen soruşturulabilir. Mağdurun şikayetinden vazgeçmesi davanın düşmesi sonucunu doğurmaz, yalnızca zararın giderilmesi hâlinde etkin pişmanlık hükümleri gündeme gelebilir.

Dava Zamanaşımı Süresi

Nitelikli dolandırıcılık suçunda hapis cezasının üst sınırı on yıl olduğundan TCK 66 uyarınca dava zamanaşımı süresi 15 yıldır. Zamanaşımını kesen işlemlerin bulunması hâlinde bu süre kanunda öngörülen sürenin yarısına kadar uzayabilir.

Etkin Pişmanlık Hükümleri

TCK 168 uyarınca fail, azmettiren veya yardım eden, suç tamamlandıktan sonra ancak hakkında kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen giderirse cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve hüküm verilmeden önce gösterilmesi hâlinde ise cezanın yarısına kadarı indirilir.

Zararın kısmen giderilmesi hâlinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için mağdurun bu kısmi ödemeye rıza göstermesi gerekir. İadenin veya tazminin failin kendi iradesiyle ve pişmanlık göstererek yapılmış olması şarttır.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

Nitelikli dolandırıcılık suçunda öngörülen hapis cezasının üst sınırı on yıl olduğundan görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesi olup, bilişim sistemleri araç edilerek işlenen fiillerde çoğunlukla mağdurun zarara uğradığı yer esas alınır.

Sık Sorulan Sorular

Nitelikli dolandırıcılık suçunun cezası kaç yıldır?

Nitelikli dolandırıcılık suçunun cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır. Kamu kurumunun zararına, bilişim sistemi veya banka araç edilerek, haksız kredi temini, sigorta bedeli alma ve kendini kamu görevlisi olarak tanıtma hâllerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası ise elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

Kendini polis veya savcı olarak tanıtıp para isteyen kişi hangi suçu işler?

Bu fiil TCK 158/1-l bendi kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturur ve hapis cezasının alt sınırı dört yıldan az olamaz. Fiilin aynı zamanda banka hesabına para aktarılması suretiyle işlenmesi hâlinde bilişim sistemleri veya banka araç edilmesi durumu da gündeme gelir; ayrıca sahte belge veya sahte kimlik kullanılmışsa belgede sahtecilik suçundan da ayrıca ceza verilir.

Nitelikli dolandırıcılıkta parayı geri ödersem ceza alır mıyım?

Zararın giderilmesi cezayı tamamen ortadan kaldırmaz, yalnızca indirim sebebi oluşturur. Kovuşturma başlamadan önce zararın tamamen giderilmesi hâlinde cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderilmesi hâlinde ise yarısına kadarı indirilir; kısmi ödemede mağdurun rızası aranır.

Nitelikli dolandırıcılıktan tutuklanır mı?

Nitelikli dolandırıcılık katalog suçlardan olduğundan kuvvetli suç şüphesi bulunması hâlinde tutuklama nedeni var sayılabilir ve uygulamada özellikle çok mağdurlu veya örgütlü dosyalarda tutuklama tedbirine sıkça başvurulur. Delil durumu ve failin kişisel koşullarına göre adli kontrol tedbirleriyle yetinilmesi de mümkündür.

Nitelikli dolandırıcılıkta HAGB veya erteleme verilir mi?

Suçun ceza alt sınırı üç yıl olduğundan hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme kural olarak mümkün değildir. Ancak etkin pişmanlıkla zararın giderilmesi ve takdiri indirimin birlikte uygulanması sonucunda cezanın iki yılın altına inmesi hâlinde, diğer yasal koşullar da varsa bu kurumlar istisnai olarak gündeme gelebilir.

Nitelikli dolandırıcılıktan ceza alan kaç yıl cezaevinde yatar?

Nitelikli dolandırıcılık suçunda koşullu salıverilme oranı yarı, denetimli serbestlik süresi kural olarak en fazla bir yıldır. Örneğin dört yıl hapis cezası alan hükümlü yaklaşık bir yılını ceza infaz kurumunda geçirebilir; kesin hesap, hükümlünün infaz rejimi ve dosya özellikleri gözetilerek infaz hakimliğince yapılır.

Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr), 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.