TCK 299 Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu ve Cezası

Suçun Hukuki Künyesi

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

TCK 299’daki suç üç şartın birlikte varlığıyla oluşur: fiilin suç tarihinde Cumhurbaşkanı sıfatını taşıyan kişiye yönelmesi, failin hakaret niteliğinde bir davranışta bulunması ve bu davranışın bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesi. Madde “hakaret” kavramını ayrıca tanımlamaz; bu nedenle hakaretin seçimlik hareketleri TCK 125 hakaret suçu hükmündeki tanımdan hareketle belirlenir: kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek. Hareket söz, yazı, resim, karikatür, el işareti, görüntü veya sosyal medya iletisi gibi her türlü araçla yapılabilir.

Belirleyici ölçüt, ifadenin tahkir edici olup olmadığıdır. Bir ifadenin hakaret sayılıp sayılmayacağı zamana, yere, bağlama ve toplumda hâkim olan ortalama anlayışa göre değerlendirilir; muhatabın kişisel duyarlılığı ölçü alınmaz. Siyasi kararlar ve uygulamalar hakkında yapılan sert, kırıcı ya da incitici eleştiriler, onur ve saygınlığı hedef alan bir sövme ya da somut isnat içermedikçe suç oluşturmaz. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, basit saygısızlığın hakaret sayılamayacağını ve Cumhurbaşkanının görevi gereği eleştiriye daha fazla katlanmak durumunda olduğunu kabul etmiştir (künyesi aşağıda Yargıtay Kararları bölümündedir).

İfade, paylaşımın ya da konuşmanın bütünü içinde okunur. Tek bir sözcüğün bağlamından koparılarak değerlendirilmesi, kararın gerekçesini sakatlar. Sözün mizah, hiciv ya da karikatür biçiminde yapılması tek başına suçu ortadan kaldırmaz; ancak eleştirel bir düşünceyi aktaran abartılı anlatım ile kişiyi aşağılamaya yönelik sövme arasındaki fark her dosyada somut olarak gösterilmelidir.

Fail ve Mağdur

Suçun faili herkes olabilir; kanun özel bir sıfat aramaz. Mağdur, suç tarihinde Cumhurbaşkanı sıfatını taşıyan kişidir. Görevi başlamadan önce ya da sona erdikten sonra aynı kişiye yönelik hakaret, 299’un değil genel hükümdeki hakaret suçunun konusudur. Cumhurbaşkanı, vekili aracılığıyla davaya katılan olarak katılabilir (CMK 237/1); bu nedenle kararlarda çoğu zaman “katılan vekili” yer alır ve katılan vekili de kanun yollarına başvurabilir.

Fiil on sekiz yaşını doldurmamış bir çocuk tarafından işlendiğinde yargılama çocuk mahkemesinde yapılır ve TCK 31’deki indirimler uygulanır. Sosyal medya kaynaklı dosyalarda failin kim olduğu ayrı bir ispat konusudur; hesabın sanığa ait olduğu ve paylaşımı onun yaptığı somut delillerle gösterilmelidir.

Suçun Hukuki Konusu

Korunan hukuki değer, Cumhurbaşkanı sıfatını taşıyan kişinin onur, şeref ve saygınlığıdır; kanun gerekçesi bu korumayı Cumhurbaşkanının Devleti temsil etmesiyle de ilişkilendirir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, bu suçta Cumhurbaşkanlığının fonksiyonlarının değil Cumhurbaşkanının şeref varlığının korunduğunu belirtmiştir. Suçun maddi bir konusu yoktur; fiil bir düşünce açıklaması üzerinden işlendiğinden madde, Anayasa m.26’daki düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetiyle ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.10 ile sürekli temas hâlindedir. Yargıtay kararlarında da siyasetçilere yönelik eleştirinin sınırlarının özel kişilere göre daha geniş olduğu ilkesi açıkça vurgulanmaktadır.

Manevi Unsur

Suç yalnız kastla işlenebilir; taksirli hâli kanunda düzenlenmediğinden cezalandırılmaz (TCK 22/1). Fail, sözlerinin Cumhurbaşkanına yöneldiğini ve onun onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte olduğunu bilmeli ve istemelidir. Ayrıca bir saik aranmaz; ancak ifadenin bir eleştiri, haber aktarımı ya da tartışma bağlamında yapılması, hakaret kastının bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinde önem taşır.

Suçun Cezası Nedir?

TCK 299’da temel hâl için bir yıldan dört yıla kadar hapis öngörülür ve suç alenen işlenirse ceza altıda bir oranında artırılır; tabloda her hâlin cezası, görevli mahkemesi ve şikâyet durumu gösterilmiştir.

Temel Halinin Cezası (299/1)

Cumhurbaşkanına hakaretin temel cezası bir yıldan dört yıla kadar hapistir; adli para cezası seçimlik olarak öngörülmemiştir. Hâkim temel cezayı TCK 61/1’deki ölçütlere, özellikle ifadenin ağırlığına, kullanıldığı ortama ve failin kastının yoğunluğuna göre belirler. Temel cezanın alt sınırdan uzaklaştırılması somut ve dosyaya uygun gerekçe gerektirir; fiilin ağırlığıyla orantısız bir ceza TCK 3/1’deki orantılılık ilkesine aykırıdır. Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak TCK 53’teki hak yoksunlukları da uygulanır.

Nitelikli Haller (299/2)

Maddedeki tek ağırlaştırıcı hâl, suçun alenen işlenmesidir; bu durumda verilecek ceza altıda bir oranında artırılır. Aleniyet, fiilin belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilecek biçimde, örneğin meydanda, toplantıda, yayın organında ya da herkese açık bir sosyal medya hesabında işlenmesidir. Kapalı bir ortamda, birkaç kişinin yanında söylenen sözlerde aleniyetin nasıl gerçekleştiği kararda ayrıca açıklanmalıdır; Yargıtay 4. Ceza Dairesi, nezarethanede söylenen sözler için aleniyet gerekçelendirilmeden 299/2 uygulanmasını hukuka aykırı bulmuştur (künyesi aşağıda Yargıtay Kararları bölümündedir). TCK 218’deki basın ve yayın yolu artırımı yalnız Kamu Barışına Karşı Suçlar bölümündeki suçlara ilişkin olduğundan bu suçta uygulanmaz; basın yoluyla işlenme aleniyet artırımı içinde değerlendirilir.

İndirim Halleri

Maddede bu suça özgü bir indirim hâli öngörülmemiştir. Fiili on iki ile on beş yaş arasında işleyen çocukta ceza yarı, on beş ile on sekiz yaş arasında üçte bir oranında indirilir (TCK 31/2-3). Failin geçmişi, pişmanlığı ve yargılamadaki tutumu gözetilerek altıda bire kadar takdiri indirim yapılabilir (TCK 62). Haksız tahrik (TCK 29) genel hüküm olarak uygulanabilir; ancak tahrikin somut ve haksız bir fiile dayandığı dosyada gösterilmelidir.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Sözlü hakaret, sözün söylenmesiyle tamamlandığından teşebbüse elverişli değildir. Yazılı ya da elektronik araçla gönderilen bir iletinin muhataba veya kamuya ulaşmadan ele geçirilmesi gibi hareketin bölünebildiği hâllerde teşebbüs tartışılabilir. Teşebbüs kabul edilirse ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir (TCK 35/2).

İştirak

Suç özgü suç olmadığından iştirakin bütün biçimleri mümkündür. İçeriği birlikte hazırlayıp yayan kişiler müşterek fail (TCK 37), bir başkasını hakaret içeren açıklamayı yapmaya ikna eden kişi azmettiren (TCK 38), yayına bilerek yardım eden kişi yardım eden (TCK 39) olarak sorumlu tutulabilir. Başkasına ait bir içeriğin yeniden paylaşılmasında sorumluluk, içeriğin benimsenip benimsenmediğine ve hakaret kastının bulunup bulunmadığına göre değerlendirilir.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

Aynı suç işleme kararıyla farklı zamanlarda Cumhurbaşkanına yönelik birden fazla hakaret, zincirleme suç oluşturur ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (TCK 43/1); bu suç 43/3’teki istisnalar arasında değildir. Ancak artırım için suç oluşturan ifadenin birden fazla olduğu tek tek belirlenmelidir; dosyadaki paylaşımlardan yalnız biri hakaret niteliğindeyse, diğerleri ağır eleştiri sayılıyorsa zincirleme hükmü uygulanamaz.

Tek bir ifadeyle hem Cumhurbaşkanına hakaret hem de halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama suçu işlenmişse fikri içtima (TCK 44) uyarınca daha ağır cezayı gerektiren TCK 299’dan tek hüküm kurulur. Hakaret Devletin kurum ve organlarına yöneliyorsa TCK 301, Cumhurbaşkanı dışındaki bir kamu görevlisine görevinden dolayı yöneliyorsa TCK 125/3-a gündeme gelir. Aynı olayda Cumhurbaşkanı ile birlikte başka kişilere de hakaret edilmişse her mağdur yönünden ayrı değerlendirme yapılır.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

TCK 50/1 ve 49/2’ye göre bir yıl veya daha az süreli hapis cezası adli para cezasına ya da diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. 299/1’de temel ceza alt sınırdan, yani bir yıl olarak belirlenirse ya da indirimlerle bir yılın altına düşerse çevirme mümkündür. 299/2’de artırımlı alt sınır bir yıl iki ay olduğundan çevirme ancak takdiri indirim gibi indirimlerle ceza bir yıla veya altına indiğinde gündeme gelir. Mahkeme sanığın lehe hüküm talebini seçenek yaptırımlar yönünden de gerekçeli olarak karşılamalıdır.

Erteleme

TCK 51/1’e göre iki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış ya da altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde bu sınır üç yıldır. Bu suçta ceza alt sınıra yakın belirlendiğinde, alenen işlenen hâlde dahi erteleme mümkündür. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapse mahkûm edilmemiş olması ve yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir; denetim süresi bir yıldan üç yıla kadardır.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

CMK 231/5’e göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ise HAGB kararı verilebilir; bu suçun dosyalarında alt sınıra yakın belirlenen cezalarda bu yol sık kullanılır. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması ve yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir (CMK 231/6); somut bir maddi zarar bulunmadığından zararın giderilmesi şartı çoğu dosyada gündeme gelmez. Denetim süresi beş yıldır ve karara karşı istinaf yoluna gidilir (CMK 231/8, 231/12). HAGB, 7589 sayılı Kanunla aynı içerikle yeniden düzenlenmiş olup bugün de uygulanmaktadır.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Soruşturma ihbar, mağdur vekilinin başvurusu ya da kolluğun internet taramaları üzerine Cumhuriyet savcılığınca resen başlatılır. TCK 299/3 yalnız kovuşturmayı izne bağladığından savcılık şüphelinin ifadesini almak, delil toplamak gibi soruşturma işlemlerini izin beklemeden yapar; iddianame düzenlemeden önce Adalet Bakanından izin ister. Bu yönüyle, soruşturmanın kendisini izne bağlayan TCK 301/4’ten ayrılır. İzin alınmadan düzenlenen iddianame mahkemece iade edilir (CMK 174/1-d). Kovuşturma sırasında iznin henüz alınmadığı anlaşılırsa izin beklenmek üzere durma, iznin verilmeyeceği anlaşılırsa düşme kararı verilir (CMK 223/8). İzin süreci boyunca dava zamanaşımı durur (TCK 67/1).

Tipik deliller paylaşımın ekran görüntüsü ve tespit tutanağı, açık kaynak araştırma raporu, hesap ve IP kayıtları, şüphelinin cihazları üzerinde bilişim uzmanı bilirkişi incelemesi, tanık beyanları ve kamera kayıtlarıdır. Kovuşturmada en çok tartışılan meseleler, ifadenin hakaret mi yoksa ağır siyasi eleştiri mi olduğu, paylaşımın gerçekten sanığa ait olup olmadığı ve aleniyetin hangi olgularla gerçekleştiğidir. Basılmış eserler ve internet haber siteleri yoluyla işlenen hâlde Basın Kanunu m.26’daki dava açma süreleri de uygulanır; izin için yapılan başvuru bu süreyi en çok dört ay durdurur.

Hükme karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurulabilir (CMK 273/1). TCK 299, CMK 286/3-a’da ayrıca sayıldığından bölge adliye mahkemesinin bu suça ilişkin kararları, 286/2’deki ceza sınırlarına girse bile, yine iki hafta içinde temyiz edilebilir (CMK 291/1). Cumhurbaşkanına hakaret suçu için hazırlanmış savunma dilekçesi örneği, istinaf dilekçesi örneği ve temyiz dilekçesi örneği sitemizde yer alır.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

CMK 91/1’e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre hariç yirmi dört saattir; bu yol süresi on iki saati geçemez. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir (CMK 91/3).

Suç CMK 100/3’teki katalogda yer almadığından tutuklama için kuvvetli suç şüphesinin yanında kaçma ya da delilleri karartma şüphesini gösteren somut olgular aranır ve tedbir ölçülü olmalıdır (CMK 100/1). Üst sınır dört yıl olduğundan CMK 100/4’teki tutuklama yasağı uygulanmaz. Asliye ceza mahkemesinin görevindeki bu suçta azami tutukluluk soruşturmada altı ay, kovuşturmada bir yıl olup zorunlu hâllerde altı ay uzatılabilir (CMK 102/1, 102/4). Tutuklama yerine yurt dışına çıkış yasağı ya da belirli aralıklarla imza gibi adli kontrol tedbirlerine hâkim karar verebilir (CMK 109).

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Uzlaştırma mümkün değildir. TCK 299, CMK 253/1-b’deki listede sayılmamıştır ve şikâyete bağlı olmadığından 253/1-a kapsamına girmez. Suça sürüklenen çocuklar için 253/1-c’deki uzlaştırma yalnız üst sınırı üç yılı geçmeyen suçları kapsadığından, üst sınırı dört yıl olan bu suçta uygulanmaz. Önödeme (TCK 75) yalnız üst sınırı altı ayı aşmayan hapis cezalarında uygulandığından bu suçta önödeme de yoktur.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Şikâyet süresi yoktur. Suç resen soruşturulur ve TCK 73’teki altı aylık süre uygulanmaz; hakaret suçundaki şikâyet şartını düzenleyen TCK 131 de bu suça uygulanmaz. Kovuşturma için gerekli olan Adalet Bakanının iznidir; izin bir şikâyet değil, kovuşturma şartıdır.

Dava Zamanaşımı Süresi

Dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK 66/1-e); alenen işlenen hâlde ulaşılan en yüksek ceza olan dört yıl sekiz ay da beş yılı aşmadığından süre değişmez. Kesen işlemler varsa süre en fazla yarısı kadar uzayarak on iki yıla çıkar (TCK 67/4). İzin alınıncaya kadar geçen sürede zamanaşımı durur (TCK 67/1); bu süre suç tarihinden geçen süreye eklenmez. Süre dolmuşsa mahkeme davanın düşmesine karar verir (CMK 223/8).

Etkin Pişmanlık Hükümleri

Kanunda bu suça özgü etkin pişmanlık hükmü bulunmamaktadır. Paylaşımın kaldırılması, özür dilenmesi ya da açıklamanın düzeltilmesi davayı düşürmez; ancak TCK 61’e göre temel cezanın belirlenmesinde, TCK 62’deki takdiri indirimde ve HAGB için gereken olumlu kanaatte sanık lehine değerlendirilebilir.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

5235 sayılı Kanunun 12. maddesi, TCK’nın İkinci Kitap Dördüncü Kısmında yalnız dört, beş, altı ve yedinci bölümlerdeki suçları ağır ceza mahkemesine bırakır; TCK 299 aynı kısmın birinci bölümünde yer aldığından ve on yıldan fazla hapis gerektirmediğinden dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Suça sürüklenen çocuklar çocuk mahkemesinde yargılanır. Hükme karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur (CMK 273/1).

Yargıtay Kararları

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 21.01.2026 tarihli, 2023/13649 E., 2026/1993 K.

Sanığın sosyal medya paylaşımı nedeniyle TCK 299’dan kurulan mahkûmiyetine ilişkin hükmü inceleyen daire, bu suçta Cumhurbaşkanlığı makamının işlevinin değil Cumhurbaşkanının şeref varlığının korunduğunu, hakaretin toplumdaki ortalama anlayışa göre belirleneceğini ve basit saygısızlığın hakaret sayılamayacağını belirtmiştir. Katılanın görevinin niteliği gereği eleştiriye daha fazla katlanmak zorunda olduğunu ve paylaşımın onur, şeref ve saygınlığı rencide edici boyutta olmadığını kabul ederek mahkûmiyeti bozmuştur. Aynı kararda halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama hükmü de zincirleme suç artırımı ve seçenek yaptırımların tartışılmaması yönünden bozulmuştur.

… Cumhurbaşkanına hakaret suçunda, Cumhurbaşkanlığının fonksiyonları değil, Cumhurbaşkanının şeref varlığı korunmaktadır. …

… bu itibarla basit bir saygısızlık hakaret ve sövme olarak nitelendirilemez. …

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 01.06.2026 tarihli, 2024/6669 E., 2026/10109 K.

Suça sürüklenen çocuğun nezarethanede söylediği sözler nedeniyle kurulan mahkûmiyet hükümlerinde daire birden fazla bozma sebebi saymıştır: iddianamede gösterilmeyen 299/1-2’nin çocuğa ek savunma hakkı verilmeden uygulanması (CMK 226/2), nezarethanede gerçekleşen olayda aleniyetin nasıl oluştuğu açıklanmadan 299/2 uygulanması, aynı mağdura yönelik başka bir dosyayla birleştirme ve zincirleme suç ihtimalinin araştırılmaması ve halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçunda aleniyet bulunmadığı hâlde mahkûmiyet kurulması. Daire, kabule göre de tek eylemle iki suç oluşmuşsa TCK 44 uyarınca daha ağır olan TCK 299’dan hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir.

… İddianamede, Cumhurbaşkanına hakaret suçunun nezarethanede gerçekleştiğinin açıklanması karşısında, aleniyet unsurunun ne şekilde gerçekleştiği açıklanmadan 5237 sayılı Kanun’un 299/2. maddesinin tatbiki …

… suçlarının birlikte işlenmesi halinde birden fazla Kanun maddesinin ihlal edilmesine karşın, eylemin tek olması nedeniyle, 5237 sayılı Kanun’un 44. maddesi gereğince daha ağır hüküm içeren 5237 sayılı Kanun’un 299. maddesi uyarınca hüküm kurulması gerektiğinin gözetilmemesi …

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 18.05.2026 tarihli, 2024/2653 E., 2026/9642 K.

İlk derece mahkemesi, sanığın yazdığı sözler nedeniyle TCK 299 yönünden ceza verilmesine yer olmadığına, aynı dosyadaki diğer suç yönünden akıl hastalığına özgü güvenlik tedbirine hükmetmiş, istinaf başvurusu esastan reddedilmişti. Daire, sözlerin katılanın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmayıp rahatsız edici, ağır siyasi eleştiri niteliğinde olduğunu, bu nedenle suçun unsurlarının oluşmadığını ve sanığın beraatine karar verilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. Aynı dosyadaki halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama hükmü ise onanmıştır.

… Sanığın, yazdığı sözlerin, katılanın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmayıp, rahatsız edici, ağır siyasi eleştiri niteliğinde olduğu, dolayısıyla hakaret suçunun unsurları itibarıyla oluşmadığı gözetilmeden, sanığın beraati yerine ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi …

Sık Sorulan Sorular