TCK 188 Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu ve Cezası

KANUN MADDELERİ188TCK 188 Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu ve Cez…

TCK 188 Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu ve Cezası

Uyuşturucu madde ticareti suçu, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruhsatsız ya da ruhsata aykırı biçimde imal, ithal veya ihraç edilmesi yahut ülke içinde satılması, satışa arz edilmesi, başkalarına verilmesi, sevk edilmesi, nakledilmesi, depolanması, satın alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması suretiyle işlenen seçimlik hareketli bir suç olarak 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesinde düzenlenmiştir. Suçun cezası; imal, ithal ve ihraç fiillerinde yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis, ülke içindeki satış ve diğer ticari fiillerde ise on yıldan az olmamak üzere hapis cezası olup her iki halde ayrıca adli para cezasına da hükmolunur. Halk arasında bu suç “uyuşturucu ticareti”, “uyuşturucu satıcılığı” ya da sokak satışı bakımından “torbacılık” şeklinde adlandırılmaktadır. Suç, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100/3. maddesinde sayılan katalog suçlardan olduğundan kuvvetli suç şüphesinin bulunması halinde tutuklama tedbirine sıklıkla başvurulmaktadır. Uyuşturucu madde ticareti suçu şikayete tabi olmayıp Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen soruşturulur.

Kısa Cevap

Uyuşturucu madde ticareti suçu TCK 188. maddede düzenlenmiştir. Uyuşturucu maddeyi satmanın, satışa arz etmenin, nakletmenin veya ticari amaçla bulundurmanın cezası on yıldan az olmamak üzere hapis, imal, ithal ve ihracın cezası ise yirmi yıldan otuz yıla kadar hapistir. Maddenin çocuğa satılması halinde hapis cezası on beş yıldan az olamaz; eroin, kokain, sentetik kannabinoid gibi maddelerde ceza yarı oranında artırılır. Suç şikayete bağlı değildir, uzlaştırma kapsamına girmez ve katalog suç olduğundan tutuklama sık uygulanır. Hükmedilen ceza adli para cezasına çevrilemez, ertelenemez ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına konu olamaz. Etkin pişmanlık halinde cezasızlık ya da indirim mümkündür.

Kanun Metni

Kaynak: mevzuat.gov.tr

Bir cümleye tıklayın, ilgili açıklamaya gidin.

(1) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı fiilinin diğer ülke açısından ithal olarak nitelendirilmesi dolayısıyla bu ülkede yapılan yargılama sonucunda hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilir.

(3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

(4) Yukarıdaki fıkralarda gösterilen hâllerde verilecek ceza yarı oranında artırılır:

  1. Yukarıdaki fıkralarda belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması,
  2. Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi.

(5) Yukarıdaki fıkralarda gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.

(6) Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. Ancak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.

(7) Uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmamakla birlikte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi ülkeye ithal eden, imal eden, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden kişi, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(8) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Kanun Gerekçesi

Gerekçe için tıklayınız

Bu maddede, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin imal ve ticareti suçuna ilişkin hükümler düzenlenmiştir. Burada uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin nelerden ibaret bulunduğu tanımlanmadığı gibi, bunların teker teker gösterilmesi yoluna da gidilmemiştir. Bunun nedeni, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ve aynı etkiyi yapan ilâç ve sentetiklerin kötüye kullanılmalarının yaptırım altına alınarak güçlü bir sosyal savunmanın sağlanmasıdır. Böylece, psikotrop madde olarak, uyuşturucu veya uyarıcı etki yapan ve kişilerde bağımlılık meydana getiren bütün maddelerin, bu suçun konusunu oluşturacağı kabul edilmiştir.

Maddenin birinci fıkrasında, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç edilmesi, suç olarak tanımlanmıştır. Bu suç, bir kazanç elde etmek için işlenmektedir. Ancak, çoğu zaman bu suçun işlenmesi suretiyle ne kadar kazanç elde edildiği belirlenemediği gibi, elde edilen kazancın müsaderesi de mümkün olamamaktadır. Bu nedenle, söz konusu suçun işlenmesi dolayısıyla, hapis cezasının yanı sıra, adlî para cezasına da hükmedilmesi uygun görülmüştür.

İkinci fıkrada, uyuşturucu veya uyarıcı madde suçlarıyla ilgili olarak bir milletlerarası ceza hukuku kuralına yer verilmiştir. Buna göre, uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı fiilinin diğer ülke açısından ithal olarak nitelendirilmesi dolayısıyla bu ülkede yapılan yargılama sonucunda hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilecektir. Türkiye’den yapılan uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı, karşı ülke açısından ithal oluşturmaktadır. Bu ülkede uyuşturucu veya uyarıcı madde ithali nedeniyle yargılama yapılması veya bir cezaya mahkûm olunması, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yargılama yapılmasına engel teşkil etmemektedir. Böylece, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal veya ticareti suçlarıyla ilgili olarak non bis in idem kuralına milletlerarası sahada geçerlilik tanınmamıştır. Ancak, Türkiye’den yapılan uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı karşı ülke açısından ithal oluşturduğu için, bu ülkede yapılan yargılama sonucunda mahkûm olunan hapis cezasının kurumda infaz edilen kısmının, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yapılan yargılama sonucunda mahkûm olunan hapis cezasından mahsup edilmesi gerekmektedir.

Üçüncü fıkrada, uyuşturucu veya uyarıcı madde ticaretine ilişkin çeşitli fiiller, ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Buna göre; uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satışı, satışa arzı, başkalarına verilmesi, nakli, depolanması ya da kazanç amacıyla satın alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması, bir ve ikinci fıkralara göre ayrı bir suç oluşturmaktadır. Bu suç dolayısıyla da, bir ve ikinci fıkralarda tanımlanan suçlarda olduğu gibi, hapis cezasının yanı sıra adlî para cezası öngörülmüştür.

Maddenin dördüncü fıkrasına göre, uyuşturucu maddenin eroin, kokain, morfin veya bazmorfin olması, bir ve üçüncü fıkralarda tanımlanan suçların konu bakımından nitelikli unsurunu oluşturmaktadır ve bu fıkralara göre verilecek cezaların artırılmasını gerektirmektedir.

Beşinci fıkraya göre, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal veya ticareti suçlarının suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezaların artırılması gerekmektedir. Dikkat edilmelidir ki, bu durumda, suç işlemek amacına yönelik örgüt teşkil etmekten, kurulmuş örgütü yönetmekten, bu örgüte üye olmaktan dolayı ayrıca cezaya hükmedilmelidir.

Maddenin altıncı fıkrasında, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına ilişkin olarak yukarıdaki fıkralarda yer alan bütün hükümlerin, üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından da uygulanacağı kabul edilmiştir.

Yedinci fıkraya göre, uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmamakla birlikte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddenin ülkeye sokulması, imal edilmesi, satılması, satın alınması, nakledilmesi, depolanması veya ihraç edilmesi, ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Dikkat edilmelidir ki, bu suçun konusu, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan maddelerdir ve bunlar uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmazlar; ancak bu maddelerin ithal ve imalinin resmi makamların iznine bağlı olması gerekir. Söz konusu suç, seçimlik hareketli bir suçtur ve bu seçimlik hareketlerden birinin gerçekleşmesiyle suç oluşacaktır. Ancak bunlardan birkaçının bir olayda gerçekleşmesi hâlinde bir suçun işlendiğini kabul etmek gerekir.

Maddenin son fıkrasında, bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi, bu suçların kişi bakımından nitelikli unsuru olarak kabul edilmiştir ve verilecek cezaların bu hükme göre artırılması gerekmektedir.

Suçun Hukuki Künyesi

  • Kanun Maddesi: Uyuşturucu madde ticareti suçu, 5237 sayılı TCK’nın “Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar” bölümünde yer alan 188. maddede düzenlenmiştir.
  • Şikayet: Suç şikayete tabi değildir, Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen soruşturulur.
  • Zamanaşımı: Dava zamanaşımı süresi 20 yıldır.
  • Tutuklama ve Adli Kontrol: Suç, CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlardan olduğundan kuvvetli suç şüphesi halinde tutuklama nedeni var sayılabilir, koşullara göre adli kontrol tedbirine de hükmedilebilir.
  • Uzlaşma: Suç, uzlaştırma kapsamında değildir.
  • Etkin Pişmanlık: TCK m.192 uyarınca cezasızlık ya da cezada dörtte birden yarıya kadar indirim mümkündür.
  • İndirim: TCK m.188/6 kapsamında yarıya kadar indirim ile TCK m.62 uyarınca takdiri indirim uygulanabilir.
  • Memuriyete Etkisi: Mahkumiyet, 657 sayılı Kanun m.48’deki şartlar sağlanamayacağı için memuriyete engel olur ve mevcut memuriyeti sona erdirir.
  • Görevli Mahkeme: Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

Uyuşturucu madde ticareti suçunun oluşabilmesi için birbirini tamamlayan dört şartın bir arada bulunması gerekir. İlk olarak fiilin konusunu oluşturan maddenin uyuşturucu veya uyarıcı madde niteliğinde olması, yani kişide bağımlılık yaratan ve merkezi sinir sistemi üzerinde etki doğuran psikotrop bir madde olması aranır. İkinci olarak fiilin ruhsatsız veya ruhsata aykırı biçimde işlenmesi gerekir; tıbbi ve bilimsel amaçlarla izne dayalı üretim, nakil ve satış hukuka uygun olduğundan suç oluşturmaz.

Üçüncü şart, kanunda sayılan imal, ithal, ihraç, satma, satışa arz etme, başkasına verme, sevk etme, nakletme, depolama, satın alma, kabul etme veya bulundurma hareketlerinden en az birinin gerçekleştirilmesidir. Dördüncü şart ise failin kasten hareket etmesi ve özellikle satın alma, kabul etme ve bulundurma fiillerinde maddeyi kullanmak dışında bir amaçla, yani ticari saikle elinde tutmasıdır. Bu son unsur, ticaret suçu ile kullanmak için bulundurma suçu arasındaki sınırı çizen belirleyici ölçüttür.

Uygulamada en çok tartışılan mesele, ele geçirilen maddenin ticaret amacıyla mı yoksa kişisel kullanım amacıyla mı bulundurulduğudur. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre bu ayrım yapılırken maddenin miktarı ve failin yıllık kişisel kullanım ihtiyacını aşıp aşmadığı, maddenin çok sayıda küçük parça halinde satışa hazır biçimde paketlenip paketlenmediği, hassas terazi ve ambalaj malzemesi gibi satış araçlarının ele geçirilip geçirilmediği, failin madde kullanıcısı olup olmadığı, alıcı konumundaki kişilerin beyanları ile telefon ve mesaj kayıtları bir bütün halinde değerlendirilir.

Dikkat: Failin madde bağımlısı olduğunun tespiti tek başına fiilin kullanmak için bulundurma sayılmasını sağlamaz. Bağımlı bir kişi de ticari faaliyet yürütebileceğinden, ele geçirilen miktarın kişisel ihtiyacı aşması ve satışa yönelik somut delillerin bulunması halinde TCK 188 uygulanır.

Fail ve Mağdur

Uyuşturucu madde ticareti suçu özgü suç niteliğinde değildir; suçun faili herkes olabilir ve failin belirli bir sıfat taşıması aranmaz. Bununla birlikte suçun tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişilerce işlenmesi, cezanın yarı oranında artırılmasını gerektiren faile ilişkin nitelikli haldir. Bu kişilerin mesleklerinin sağladığı bilgi ve imkanı kötüye kullanmaları, kanun koyucu tarafından daha ağır bir haksızlık olarak değerlendirilmiştir.

Suç, kamunun sağlığına karşı suçlar arasında düzenlendiğinden belirli bir gerçek kişi mağduru bulunmaz; suçun mağduru toplumu oluşturan herkestir. Bu nedenle uyuşturucu satın alan kişi bu suçun mağduru sayılmaz, kendi fiili bakımından ayrıca değerlendirilir. Kanun koyucu, uyuşturucu veya uyarıcı maddenin çocuğa verilmesini veya satılmasını özel olarak korumaya almış ve bu halde hapis cezasının on beş yıldan az olamayacağını hükme bağlamıştır.

Suçun Hukuki Konusu

Suçla korunan hukuki değer kamu sağlığıdır. Kanun koyucu, bireylerin beden ve ruh sağlığını, ailelerin ve toplumun bütünlüğünü, dolayısıyla herkesin sağlıklı bir çevrede yaşama hakkını korumayı amaçlamıştır. Bu nedenle suç, somut bir zararın doğmasını beklemeden tehlikenin yaratılmasıyla tamamlanan bir tehlike suçu olarak düzenlenmiştir.

Suçun maddi konusu, birinci ve üçüncü fıkralar bakımından uyuşturucu veya uyarıcı maddeler ile bunlarla aynı etkiyi doğuran sentetik maddelerdir. Altıncı fıkra bakımından üretimi resmi makamların iznine veya satışı reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu etkisi doğuran ilaçlar, yedinci fıkra bakımından ise uyuşturucu üretiminde kullanılan ve ithali ya da imali izne bağlı ara maddeler suçun konusunu oluşturur.

Manevi Unsur

Uyuşturucu madde ticareti suçu yalnızca kasten işlenebilen bir suçtur; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Fail, fiilin konusunun uyuşturucu veya uyarıcı madde olduğunu bilmeli ve kanunda sayılan seçimlik hareketlerden birini bilerek ve isteyerek gerçekleştirmelidir. Örneğin içeriğini bilmeden bir paketi taşıyan kişide kast bulunmadığından suç oluşmaz, ancak paketin içeriğinden şüphelenmesine rağmen bu ihtimali göze alarak taşıması halinde olası kastla hareket ettiği kabul edilir.

Satın alma, kabul etme ve bulundurma hareketleri bakımından kastın yanında failin maddeyi kullanmak dışında bir amaçla, yani ticarete konu etme saikiyle hareket etmesi aranır. Bu saik bulunmadığında fiil TCK 188 kapsamında değil, kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu kapsamında değerlendirilir.

Suçun Cezası Nedir?

  • İmal, İthal ve İhraç Cezası: Yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve iki bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası (TCK 188/1).
  • Ülke İçinde Ticaret Cezası: Satma, satışa arz etme, başkasına verme, sevk, nakil, depolama, satın alma, kabul etme ve bulundurma fiillerinde on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası (TCK 188/3).
  • Çocuğa Satış veya Verme: Uyuşturucu maddenin verildiği veya satıldığı kişinin çocuk olması halinde hapis cezası on beş yıldan az olamaz (TCK 188/3).
  • Madde Türü ve Yer Bakımından Nitelikli Hal: Maddenin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid veya amfetamin ve türevleri olması ya da fiilin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethaneye iki yüz metreden yakın umumi yerlerde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır (TCK 188/4).
  • Çok Failli İşleme ve Örgüt: Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde bir kat artırılır (TCK 188/5).
  • Ara Madde Ticareti: Uyuşturucu üretiminde kullanılan ve ithali veya imali izne bağlı maddelerin ticaretinde sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası (TCK 188/7).
  • Meslek Mensubu Fail: Suçun tabip, eczacı, kimyager, veteriner, hemşire gibi sağlık ve ecza mesleği mensuplarınca işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır (TCK 188/8).
  • İndirim Halleri: Reçeteye veya izne bağlı maddelerde ceza yarısına kadar indirilebilir (TCK 188/6); etkin pişmanlıkta cezasızlık ya da dörtte birden yarıya kadar indirim uygulanır (TCK 192).

Temel Halinin Cezası (188/1, 188/3)

Suçun temel hali, gerçekleştirilen seçimlik harekete göre iki farklı ceza rejimine tabi tutulmuştur. Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi hakkında yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve iki bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Kanun koyucu, uyuşturucunun kaynağını oluşturan ve toplumsal zararı en geniş çevreye yayan bu fiilleri en ağır yaptırıma bağlamıştır.

Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi hakkında ise on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası verilir. Burada üst sınır TCK 49 uyarınca yirmi yıl olup, sanığın geçmişi ve fiilin işleniş biçimi gözetilerek temel ceza bu aralıkta belirlenir.

Adli para cezası, gün üzerinden belirlenen sayının bir gün karşılığı takdir edilen miktarla çarpılması suretiyle hesaplanır. Bir gün karşılığı miktar, TCK 52 uyarınca yüz Türk lirasından az, beş yüz Türk lirasından fazla olamaz ve failin ekonomik durumu gözetilerek takdir edilir.

Nitelikli Haller (188/3, 188/4, 188/5, 188/8)

Kanun, cezanın artırılmasını gerektiren nitelikli halleri ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin verildiği ya da satıldığı kişinin çocuk olması halinde hapis cezası on beş yıldan az olamaz; bu hüküm, alt sınırı yükselten özel bir düzenlemedir. Suça konu maddenin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid, amfetamin ve türevlerinden olması halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Satış ve diğer ticari fiillerin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askeri ve sosyal amaçla toplu bulunulan yerlerin sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafedeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi de cezanın yarı oranında artırılmasını gerektirir. Bu hükmün uygulanabilmesi için mesafenin keşif ve teknik ölçümle somut biçimde saptanması gerekir.

Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ise bir kat artırılır. Örgüt halinde işlenme durumunda fail ayrıca TCK 220 uyarınca örgüt kurma, yönetme veya üye olma suçundan da cezalandırılır. Son olarak suçun sağlık ve ecza mesleği mensuplarınca işlenmesi, cezanın yarı oranında artırılmasını gerektiren faile ilişkin nitelikli haldir.

İndirim Halleri (188/6, 188/2)

Suça konu maddenin, üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu etkisi doğuran bir madde olması halinde verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir. Bu hüküm, özellikle reçeteye tabi psikotrop ilaçların ticaretine konu edildiği dosyalarda uygulanır ve mahkemeye takdir yetkisi tanır. İndirim yapılıp yapılmayacağı, maddenin bağımlılık yapma potansiyeli ve fiilin işleniş biçimi gözetilerek belirlenir.

İkinci fıkra ise bir indirim değil, mahsup hükmü öngörmektedir. Türkiye’den yapılan ihraç fiili diğer ülke bakımından ithal sayıldığından, o ülkede yürütülen yargılama sonucu hükmedilen cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de aynı fiilden verilecek cezadan düşülür.

Bunların yanında TCK 192’de düzenlenen etkin pişmanlık hükümleri uyarınca cezanın tamamen kaldırılması ya da dörtte birden yarıya kadar indirilmesi mümkündür. Ayrıca sanığın geçmişi, sosyal ilişkileri ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları gözetilerek TCK 62 uyarınca altıda bire kadar takdiri indirim uygulanabilir.

Somut olayınızı birlikte değerlendirelim

Ceza hesabı; nitelikli hâller, artırım ve indirim nedenleriyle dosyadan dosyaya değişir.

Avukata Danışın

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Uyuşturucu madde ticareti bir tehlike suçu olup seçimlik hareketlerin çoğu icrasıyla birlikte tamamlandığından, teşebbüs ancak icra hareketlerinin kısımlara bölünebildiği sınırlı hallerde gündeme gelir. Örneğin ithal fiilinde, madde henüz gümrük hattını geçmeden yakalanmışsa fiilin teşebbüs aşamasında kaldığı kabul edilebilir. Buna karşılık maddenin ülke sınırından içeri sokulmasıyla ithal fiili tamamlanmış olur.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre, satış anlaşması yapılmış ancak teslim gerçekleşmeden fail yakalanmışsa fiil çoğu kez satışa arz etme hareketi kapsamında tamamlanmış suç olarak nitelendirilir. Zira satışa arz etme, maddenin alıcıya sunulmasıyla tamamlandığından ayrıca teslim aranmaz. Teşebbüsün kabul edildiği hallerde TCK 35 uyarınca meydana gelen tehlikenin ağırlığına göre cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

İştirak

Suça iştirak bakımından genel hükümler uygulanır; müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme mümkündür. Maddeyi temin eden, taşıyan, saklayan ve satan kişilerin fiil üzerinde ortak hakimiyet kurmaları halinde hepsi müşterek fail olarak sorumlu tutulur. Buna karşılık sadece nakil aracını temin eden veya saklanacak yeri gösteren kişinin konumu, katkısının niteliğine göre yardım eden sıfatıyla değerlendirilebilir ve TCK 39 uyarınca cezasında indirim yapılır.

Kanun koyucu, suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesini cezayı yarı oranında artıran nitelikli hal olarak düzenlemiştir. Bu artırımın uygulanabilmesi için üç kişinin de müşterek fail sıfatıyla suçun icrasına katılması gerekir; azmettiren veya yardım eden sıfatı taşıyan kişilerin sayıya dahil edilip edilmeyeceği her dosyada katkının niteliğine göre değerlendirilir.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

Suç seçimlik hareketli olduğundan, aynı uyuşturucu madde üzerinde birden fazla seçimlik hareketin gerçekleştirilmesi tek bir suç oluşturur. Örneğin maddenin önce satın alınması, ardından nakledilip depolanması ve satışa arz edilmesi halinde fail yalnızca bir kez cezalandırılır; her hareket için ayrı ceza verilmez.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre, failin aynı suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda birden fazla satış eylemi gerçekleştirmesi halinde TCK 43 uyarınca zincirleme suç hükümleri uygulanır; tek cezaya hükmedilerek dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırım yapılır. Buna karşılık farklı suç işleme kararlarıyla gerçekleştirilen ve aralarında hukuki kesinti bulunan eylemler ayrı suçları oluşturur.

Suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde TCK 188/5 uyarınca ceza bir kat artırılmakla birlikte, fail ayrıca TCK 220 kapsamında örgüt suçundan da cezalandırılır. Yine uyuşturucu ticareti sırasında ruhsatsız silah bulundurma ya da resmi belgede sahtecilik gibi bağımsız suçlar işlenmişse gerçek içtima kuralları gereği her suçtan ayrı ayrı hüküm kurulur.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

Hapis cezasının adli para cezasına çevrilebilmesi için TCK 50 uyarınca cezanın kısa süreli, yani bir yıl veya daha az süreli olması gerekir. Uyuşturucu madde ticareti suçunda hapis cezasının alt sınırı ülke içi ticarette on yıl, imal ve ithalde yirmi yıl olduğundan, tüm indirimler uygulansa dahi sonuç ceza bu eşiğin çok üzerinde kalır.

Bu nedenle TCK 188 kapsamında hükmedilen hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir. Ayrıca kanun, hapis cezasının yanında bağımsız olarak adli para cezasına da hükmedilmesini zorunlu kılmıştır; bu para cezası hapis cezasının alternatifi değil, ona eklenen ikinci bir yaptırımdır.

Erteleme

Hapis cezasının ertelenmesi TCK 51 uyarınca ancak iki yıl veya daha az süreli hapis cezaları bakımından mümkündür. Uyuşturucu madde ticareti suçunda etkin pişmanlık ve takdiri indirim gibi tüm indirim nedenleri birlikte uygulansa dahi sonuç cezanın iki yılın altına inmesi olağan koşullarda söz konusu değildir.

Bu nedenle TCK 188 kapsamında hükmedilen hapis cezası kural olarak ertelenemez. Ancak etkin pişmanlık hükümlerinin cezasızlık sonucu doğurduğu hallerde zaten hapis cezasına hükmedilmediğinden, erteleme meselesi de gündeme gelmez.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilmesi için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması gerekir. Uyuşturucu madde ticareti suçunda öngörülen ceza alt sınırları bu eşiğin çok üzerinde olduğundan, TCK 188 kapsamındaki mahkumiyetler bakımından HAGB kararı verilmesi mümkün değildir.

Dikkat: Uyuşturucu suçlarında HAGB yalnızca TCK 191 kapsamındaki kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu bakımından ve kanunun öngördüğü özel usul çerçevesinde gündeme gelebilir. Ticaret suçuyla kullanma suçunun bu yönden birbirine karıştırılmaması, savunmanın doğru kurulması bakımından belirleyicidir.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Suç şikayete bağlı olmadığından soruşturma, ihbar, kolluk çalışması veya doğrudan yakalama üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen başlatılır ve genellikle narkotik suçlarla mücadele birimlerince yürütülür. Soruşturmada arama ve elkoyma tedbirlerinin yanı sıra CMK 135 uyarınca iletişimin dinlenmesi ve kayda alınması, CMK 139 uyarınca gizli soruşturmacı görevlendirilmesi ve CMK 140 uyarınca teknik araçlarla izleme tedbirlerine sıklıkla başvurulur.

Ele geçirilen maddenin niteliği ve saf madde miktarı, kriminal polis laboratuvarınca düzenlenen ekspertiz raporuyla belirlenir; bu rapor hem suçun oluşumu hem de nitelikli hallerin tespiti bakımından belirleyicidir. Şüphelinin madde kullanıcısı olup olmadığının saptanması için kan, idrar ve saç örneği alınarak tahlil yaptırılması da olağan bir soruşturma işlemidir.

Soruşturma sonunda yeterli şüphe oluştuğu kanaatine varılırsa iddianame düzenlenir ve ağır ceza mahkemesince kabul edilmesiyle kovuşturma aşaması başlar. Kovuşturmada sanık savunması alınır, tanıklar dinlenir, iletişim tespit tutanakları ve ekspertiz raporu tartışılır; yargılama sonunda mahkumiyet, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı ya da düşme kararlarından biri verilir.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

Suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda kolluk tarafından yakalanan şüpheli, Cumhuriyet savcısının kararıyla gözaltına alınabilir. Gözaltı süresi kural olarak yirmi dört saat olup, toplu işlenen suçlarda savcının yazılı emriyle üçer günü geçmemek üzere dört güne kadar uzatılabilir. Şüphelinin bu süreçte müdafi yardımından yararlanma hakkı bulunmaktadır.

Uyuşturucu madde ticareti, CMK 100/3’te sayılan katalog suçlardan olduğundan, suçun işlendiğine dair kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde kaçma ya da delil karartma şüphesinin bulunduğu varsayılabilir. Bu nedenle uygulamada tutuklama tedbirine yaygın biçimde başvurulmaktadır.

Bununla birlikte tutuklama zorunlu bir tedbir değildir; ölçülülük ilkesi gereği delil durumu, suça konu madde miktarı, sanığın sabıka kaydı ve sosyal bağları gözetilerek adli kontrol tedbirleriyle yetinilmesi de mümkündür. Tutuklama kararına karşı yedi gün içinde itiraz yoluna başvurulabilir ve tahliye talebi soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında yenilenebilir.

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Uyuşturucu madde ticareti suçu, mağduru toplum olan ve şikayete tabi bulunmayan bir kamu davası konusu olduğundan CMK 253 anlamında uzlaştırma kapsamına girmez. Suçun belirli bir gerçek kişi mağduru bulunmadığından, uzlaşma müzakeresinin tarafı olabilecek bir kişi de mevcut değildir.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Suç şikayete tabi olmadığından herhangi bir şikayet süresi söz konusu değildir; suç, dava zamanaşımı süresi içinde her zaman resen soruşturulabilir. İhbarda bulunan kişinin sonradan beyanından dönmesi ya da şikayetinden vazgeçmesi, kamu davasının düşmesi sonucunu doğurmaz.

Dava Zamanaşımı Süresi

TCK 66 uyarınca zamanaşımı süresi, kanunda öngörülen cezanın üst sınırına göre belirlenir. Uyuşturucu madde ticareti suçunda hapis cezasının üst sınırları yirmi yıl ve üzeri olduğundan dava zamanaşımı süresi 20 yıldır. Şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması, tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi ya da mahkumiyet kararı verilmesi gibi işlemler zamanaşımını keser ve süre yeniden işlemeye başlar; kesilme halinde süre en fazla yarısı kadar uzayabilir.

Etkin Pişmanlık Hükümleri

Uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık TCK 192. maddede düzenlenmiştir. Buna göre uyuşturucu madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce diğer suç ortaklarını ve maddelerin saklandığı ya da imal edildiği yerleri yetkili mercie bildirirse ve verilen bilgi suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz.

Suç resmi makamlarca haber alındıktan sonra gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve failin ya da diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza ise yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir. Bu indirimden yararlanabilmek için verilen bilginin somut, doğrulanabilir ve soruşturmaya fiilen katkı sağlayan nitelikte olması aranır; soyut ve genel beyanlar etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilmez.

Dikkat: Etkin pişmanlık hükmünden yararlanmak isteyen kişinin beyanının, yalnızca kendi konumunu hafifletmeye yönelik değil, henüz bilinmeyen failleri ve maddeleri ortaya çıkaracak nitelikte olması gerekir. Bu nedenle beyanın kapsamı ve zamanlaması, savunma stratejisi bakımından titizlikle planlanmalıdır.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

TCK 188 kapsamındaki suçlarda öngörülen ceza miktarları gözetildiğinde, uyuşturucu madde ticareti suçunda görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir; nakil ve sevk gibi hareketin birden fazla yerde gerçekleştiği hallerde suçun tamamlandığı ya da failin yakalandığı yer mahkemesi de yetkili olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Uyuşturucu madde ticareti suçunun cezası kaç yıldır?

Uyuşturucu maddeyi imal, ithal veya ihraç etmenin cezası yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis; ülke içinde satma, satışa arz etme, başkasına verme, nakletme, depolama ve ticari amaçla bulundurmanın cezası ise on yıldan az olmamak üzere hapistir. Her iki halde hapis cezasının yanında ayrıca adli para cezasına da hükmolunur. Maddenin çocuğa satılması halinde hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

İlk kez uyuşturucu ticaretinden yargılanan kişi ne kadar ceza alır?

Sabıkasız bir fail hakkında nitelikli hal bulunmayan tek bir satış eyleminde uygulamada genellikle alt sınırdan, yani on yıl üzerinden ceza belirlenir ve takdiri indirim uygulanırsa sonuç ceza 8 yıl 4 aya inebilir. Ancak maddenin eroin veya kokain gibi türevlerden olması, okul yakınında satış yapılması ya da eylemin birden fazla kez tekrarlanması halinde ceza önemli ölçüde artar. Sabıkasızlık tek başına indirim garantisi vermez.

Kaç gram uyuşturucu bulundurmak ticaret sayılır?

Kanunda ticaret ile kullanım ayrımı için kesin bir gram sınırı öngörülmemiştir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre maddenin miktarının failin yıllık kişisel kullanım ihtiyacını aşıp aşmadığı; satışa hazır küçük paketleme, hassas terazi, ambalaj malzemesi, alıcı beyanları, mesaj ve telefon kayıtları ile failin kullanıcı olup olmadığı birlikte değerlendirilerek sonuca varılır. Bu nedenle her dosya kendi somut delil durumuna göre incelenir.

Uyuşturucu ticaretinden tutuklanır mı?

Uyuşturucu madde ticareti, CMK 100/3’te sayılan katalog suçlardandır; kuvvetli suç şüphesinin bulunması halinde kaçma ve delil karartma şüphesi var sayılabildiğinden uygulamada tutuklama tedbirine sıklıkla başvurulur. Bununla birlikte tutuklama zorunlu değildir; delil durumu, madde miktarı ve failin sosyal bağları gözetilerek adli kontrol tedbirleriyle yetinilmesi de mümkündür.

Uyuşturucu ticaretinden ceza alan kaç yıl cezaevinde yatar?

Uyuşturucu madde ticareti suçunda koşullu salıverilme oranı dörtte üç, denetimli serbestlik süresi ise en fazla bir yıldır. Örneğin on yıl hapis cezası alan hükümlü kural olarak yaklaşık altı buçuk yılını ceza infaz kurumunda geçirir. Kesin infaz hesabı, mahsup edilecek tutukluluk süresi ve iyi hal durumu gözetilerek infaz hakimliğince yapılır.

Uyuşturucu kullanmak ile ticaret yapmak arasındaki fark nedir?

Kullanmak için uyuşturucu madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak TCK 191’de düzenlenmiş olup cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir ve kural olarak kamu davasının açılmasının ertelenmesi ile denetimli serbestlik uygulanır. TCK 188’deki ticaret suçunda ise maddenin kullanım dışında bir amaçla, ticari saikle elde tutulması aranır ve ceza on yıldan başlar. Ayrım, madde miktarı, paketleme biçimi ve satışa yönelik somut delillerle belirlenir.

Uyuşturucu ticaretinde etkin pişmanlıktan nasıl yararlanılır?

Resmi makamlar olayı haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı yerleri bildiren ve bu bilgi sayesinde faillerin yakalanmasını ya da maddenin ele geçirilmesini sağlayan kişi hakkında hiç ceza verilmez. Soruşturma başladıktan sonra gönüllü olarak suçun aydınlatılmasına ve faillerin yakalanmasına yardım eden kişinin cezası ise yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir. Beyanın somut, doğrulanabilir ve soruşturmaya fiilen katkı sağlayan nitelikte olması şarttır.

Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr), 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Av. Yakup Yıkılmaz
Av. Yakup Yıkılmaz Kurucu Avukat İnceleyen: Av. Umur Yıldırım, Kurucu Avukat
Profili görüntüleyin
Benzer

Makaleler

Yeni madde açıklamalarından ve mevzuat güncellemelerinden ilk siz haberdar olun.