TCK 245 Banka veya Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması Suçu ve Cezası

Suçun Hukuki Künyesi

• Kanun Maddesi: Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu, 5237 sayılı TCK’nın “Bilişim Alanında Suçlar” bölümünde yer alan 245. maddede düzenlenmiştir.
• Şikayet: Suç şikayete tabi olmayıp Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen soruşturulur.
• Zamanaşımı: Dava zamanaşımı süresi 15 yıldır.
• Tutuklama ve Adli Kontrol: Suç katalog suçlardan olmamakla birlikte, ceza üst sınırları itibarıyla tutuklama tedbiri uygulanabilir; uygulamada çoğu zaman adli kontrol tedbirleriyle yetinilmektedir.
• Uzlaşma: Suç, uzlaştırma kapsamında değildir.
• Etkin Pişmanlık: Birinci fıkra kapsamındaki fiiller bakımından TCK m.168 uyarınca zararın giderilmesi hâlinde üçte ikisine kadar indirim mümkündür.
• İndirim: Etkin pişmanlık indiriminin yanında TCK m.62 uyarınca altıda bire kadar takdiri indirim uygulanabilir.
• Memuriyete Etkisi: Mahkumiyet, 657 sayılı Kanun m.48’de aranan şartlar sağlanamayacağından memuriyete engel olur ve mevcut memuriyeti sona erdirir.
• Görevli Mahkeme: Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

Suçun oluşabilmesi için öncelikle fiilin konusunu oluşturan aracın banka kartı veya kredi kartı niteliğinde olması gerekir. Banka kartı, hesap sahibinin kendi hesabına elektronik ortamda erişimini sağlayan; kredi kartı ise bankanın tanıdığı kredi limitini kullanma imkânı veren ödeme aracıdır. Sanal kartlar, ön ödemeli kartlar ve kart bilgileriyle yapılan internet işlemleri de bu kapsamda değerlendirilir.

İkinci şart, kartın başkasına ait olmasıdır. Failin kendi kartını limit aşımı yaparak veya borcunu ödemeyerek kullanması bu suçu oluşturmaz; böyle bir durum ancak özel hukuk uyuşmazlığı doğurur. Üçüncü şart, kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızasının bulunmamasıdır. Rızanın hile ile veya baskı altında elde edilmiş olması hâlinde geçerli bir rızadan söz edilemez.

Dördüncü ve belirleyici şart, fiil sonucunda fail veya bir başkası lehine yarar sağlanmış olmasıdır. Kartın yalnızca ele geçirilmesi veya bulundurulması suçun oluşması için yeterli değildir; kartın kullanılarak alışveriş yapılması, nakit çekilmesi veya havale gerçekleştirilmesi gibi bir kazanç elde edilmesi aranır. Yarar sağlanmadan kalan hâllerde teşebbüs hükümleri gündeme gelir.

Fail ve Mağdur

Suç özgü suç değildir; failin belirli bir sıfat taşıması aranmaz, herkes bu suçun faili olabilir. Bununla birlikte kanun gerekçesinde de vurgulandığı üzere, kartı sahibine teslim etmekle görevli banka çalışanının kartı kendi veya başkası yararına kullanması hâli de açıkça bu suç kapsamındadır. Kartı fiilen kullanan kişi ile kullandırtan kişi arasında sorumluluk bakımından fark gözetilmemiştir.

Suçun mağduru öncelikle kart hamili olan gerçek veya tüzel kişidir. Ancak kart hamilinin zararı banka tarafından karşılandığında veya işlem doğrudan banka sistemi üzerinden gerçekleştirildiğinde banka da suçtan zarar gören sıfatını kazanır. Sahte kart kullanımı hâlinde kart bilgileri kopyalanan kişinin yanı sıra kartı kabul eden üye işyeri de zarar görebilir.

Suçun Hukuki Konusu

Suçla korunan öncelikli hukuki değer kişilerin malvarlığıdır; kart sahibinin hesabındaki paranın veya kullandırılan kredi limitinin hukuka aykırı biçimde eksiltilmesi engellenmek istenmiştir. Bunun yanında banka kartı ve kredi kartı sistemine duyulan toplumsal güven ile ödeme sistemlerinin güvenilirliği de korunan değerler arasındadır.

Suçun maddi konusu birinci fıkra bakımından başkasına ait gerçek banka veya kredi kartı, ikinci ve üçüncü fıkralar bakımından ise sahte olarak üretilmiş ya da üzerinde sahtecilik yapılmış karttır. Kartın fiziksel varlığının yanı sıra kart numarası, son kullanma tarihi ve güvenlik kodundan oluşan bilgi bütünü de suçun konusunu oluşturabilir.

Manevi Unsur

Suç yalnızca kasten işlenebilir; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Failin, kullandığı kartın başkasına ait olduğunu ve kart sahibinin rızasının bulunmadığını bilerek hareket etmesi gerekir. Sahte kart kullanımında ise failin kartın sahte olduğunu bilmesi aranır.

Kanun metninde failin kendisine veya başkasına yarar sağlaması arandığından, suçun olası kastla işlenmesi güç olmakla birlikte teorik olarak mümkündür. Failin ayrıca özel bir saikle hareket etmesi gerekmez; yararın kendisi için mi yoksa üçüncü bir kişi için mi sağlandığının suçun oluşumuna etkisi yoktur.

Suçun Cezası Nedir?

• Gerçek Kartın Rızasız Kullanılması: Üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası (TCK 245/1).
• Sahte Kart Üretme, Satma, Devretme veya Satın Alma: Üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası (TCK 245/2).
• Sahte Kartı Kullanarak Yarar Sağlama: Dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası (TCK 245/3).
• Belirli Akrabalar Zararına İşlenmesi: Ayrılık kararı verilmemiş eş, üstsoy, altsoy, evlat edinen, evlatlık ve aynı konutta yaşayan kardeş yönünden cezaya hükmolunmaz (TCK 245/4).
• Etkin Pişmanlık: Zararın kovuşturma başlamadan giderilmesi hâlinde üçte ikisine kadar, hükümden önce giderilmesi hâlinde yarısına kadar indirim (TCK 245/5, TCK 168).
• Teşebbüs Halinde Ceza: Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir (TCK 35).

Temel Halinin Cezası (245/1)

Başkasına ait bir banka veya kredi kartını her ne suretle olursa olsun ele geçiren veya elinde bulunduran kişinin, kart sahibinin ya da kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası olmaksızın bu kartı kullanarak veya kullandırtarak kendisine veya bir başkasına yarar sağlaması hâlinde üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur.

Kanun koyucu burada hapis cezasının yanında zorunlu olarak adli para cezası da öngörmüştür. Adli para cezasının gün sayısı belirlenirken suçun işleniş biçimi, elde edilen yararın miktarı ve failin kusurunun ağırlığı; bir gün karşılığı miktar belirlenirken ise failin ekonomik ve şahsi hâlleri esas alınır.

Nitelikli Haller (245/2-245/3)

Maddenin ikinci fıkrasında, başkalarına ait banka hesaplarıyla ilişkilendirilerek sahte banka veya kredi kartı üretilmesi, satılması, devredilmesi, satın alınması veya kabul edilmesi bağımsız ve daha ağır bir suç olarak düzenlenmiştir. Bu fiillerin cezası üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır. Burada kartın fiilen kullanılması aranmaz; üretim veya el değiştirme yeterlidir.

Üçüncü fıkrada ise sahte oluşturulan veya üzerinde sahtecilik yapılan bir kartın kullanılarak yarar sağlanması, dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasını gerektirir. Bu fıkra tali norm niteliğindedir; fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturuyorsa o suça ilişkin hükümler uygulanır.

İndirim Halleri (245/4-245/5)

Dördüncü fıkra bir şahsi cezasızlık sebebi getirmiştir. Birinci fıkradaki suçun; haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyunun, bu derecedeki kayın hısımlarından birinin, evlat edinen veya evlatlığın ya da aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenmesi hâlinde ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. Bu cezasızlık yalnızca birinci fıkra bakımından geçerlidir; sahte kart üretimi ve kullanımında uygulanmaz.

Beşinci fıkra uyarınca birinci fıkra kapsamındaki fiillerde malvarlığına karşı suçlara ilişkin etkin pişmanlık hükümleri uygulanır. Buna göre zararın kovuşturma başlamadan önce giderilmesi hâlinde cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderilmesi hâlinde ise yarısına kadarı indirilir. Bunun yanında failin geçmişi ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları gözetilerek altıda bire kadar takdiri indirim uygulanabilir.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Birinci ve üçüncü fıkralardaki suçlar netice suçu niteliğinde olduğundan teşebbüse elverişlidir. Failin başkasına ait kartı POS cihazına okuttuğu ancak işlemin bakiye yetersizliği, kartın bloke edilmiş olması veya şifrenin hatalı girilmesi nedeniyle tamamlanamadığı hâllerde yarar sağlanmadığından suç teşebbüs aşamasında kalır.

Buna karşılık ikinci fıkradaki sahte kart üretme, satma ve satın alma fiilleri hareketin tamamlanmasıyla oluşur; bu fiillerde teşebbüs ancak icra hareketlerinin bölünebildiği sınırlı hâllerde gündeme gelir. Teşebbüs hâlinde meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı gözetilerek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

İştirak

Suça iştirak bakımından genel hükümler geçerlidir; müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme mümkündür. Kartı çalan ile bu kartla alışveriş yapan kişinin birlikte hareket etmesi hâlinde her ikisi de müşterek fail olarak sorumlu tutulur. Kanun metninde “kullandırtarak” ifadesine yer verilmesi, kartı bizzat kullanmayıp başkasına kullandıran kişinin de doğrudan fail sayılmasını sağlamaktadır.

Sahte kart üretim ve kullanım zincirinde bilgi kopyalayan, kart basan, dağıtan ve harcama yapan kişiler arasındaki iş bölümü değerlendirilerek her failin sorumluluk statüsü ayrı ayrı belirlenir. Bu tür yapılanmaların örgüt niteliği taşıması hâlinde ayrıca suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçundan sorumluluk gündeme gelir.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

Aynı kart kullanılarak aynı suç işleme kararı kapsamında değişik zamanlarda birden fazla harcama yapılması hâlinde zincirleme suç hükümleri uygulanır; tek ceza verilir ve bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre aynı gün içinde ve kısa aralıklarla yapılan çok sayıda işlem, hukuki kesinti bulunmadığından tek fiil olarak değerlendirilebilmektedir.

Farklı kişilere ait birden fazla kartın kullanılması hâlinde ise mağdur sayısınca ayrı suç oluşur ve gerçek içtima kuralları uygulanır. Kartın ele geçirilmesi ayrıca hırsızlık veya yağma suçunu oluşturuyorsa, kart kullanımından bağımsız olarak bu suçlardan da ayrıca cezaya hükmolunur.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

Hapis cezasının adli para cezasına çevrilebilmesi için cezanın bir yıl veya daha az süreli, yani kısa süreli hapis cezası olması gerekir. TCK 245’te öngörülen hapis cezalarının alt sınırı üç yıl olduğundan, indirim hâlleri uygulansa dahi sonuç cezanın bu eşiğin altına inmesi istisnaidir; bu nedenle kural olarak paraya çevirme mümkün değildir.

Erteleme

Hapis cezasının ertelenebilmesi için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli olması ve failin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması gerekir. Etkin pişmanlık ve takdiri indirim birlikte uygulandığında sonuç cezanın iki yılın altına inmesi hâlinde erteleme kararı verilebilir; ancak bu ancak istisnai durumlarda söz konusu olur.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm edilmemiş olması ve mağdurun zararının giderilmiş bulunması aranır. Bu suçta zararın giderilmesi çoğu zaman mümkün olduğundan, indirimlerle iki yılın altına inen cezalarda HAGB uygulanabilmektedir.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Soruşturma genellikle kart sahibinin hesabındaki olağan dışı hareketi fark ederek bankaya ve kolluğa başvurmasıyla ya da bankanın kendi güvenlik sistemlerinin şüpheli işlem bildirimi yapmasıyla başlar. Cumhuriyet Başsavcılığı, suç şikayete tabi olmadığından ihbar üzerine resen soruşturma başlatır ve dosyayı bilişim veya mali suçlar bürosu üzerinden yürütür.

Soruşturmada harcama dekontları, POS kayıtları, ATM ve üye işyeri güvenlik kamerası görüntüleri, banka hesap hareketleri ve IP kayıtları temel delilleri oluşturur. Gerektiğinde arama, elkoyma ve iletişimin tespiti tedbirlerine başvurulabilir. Yeterli şüpheye ulaşılması hâlinde iddianame düzenlenerek asliye ceza mahkemesinde kovuşturma aşamasına geçilir.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

Suçun işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunması hâlinde şüpheli Cumhuriyet savcısının kararıyla gözaltına alınabilir. Bu suç CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlar arasında yer almadığından, tutuklama için kaçma şüphesi ya da delilleri karartma tehlikesi gibi somut bir tutuklama nedeninin ayrıca ortaya konulması gerekir.

Uygulamada tek bir kart kullanımına ilişkin basit olaylarda genellikle yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü veya konutu terk etmeme gibi adli kontrol tedbirleriyle yetinilmektedir. Buna karşılık çok sayıda mağduru bulunan, sahte kart üretimi içeren veya örgütlü biçimde işlenen olaylarda tutuklama kararı verilmesi sıkça karşılaşılan bir durumdur.

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu, CMK m.253’te sayılan uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında yer almaz. Bu nedenle taraflar anlaşsa dahi uzlaştırma prosedürü işletilemez; ancak zararın giderilmesi etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilerek cezada önemli bir indirim sağlayabilir.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Suç şikayete tabi olmadığından herhangi bir şikayet süresi bulunmamaktadır. Fiil, dava zamanaşımı süresi içinde her zaman ihbar edilebilir ve savcılık resen soruşturma yürütür. Mağdurun şikayetten vazgeçmesi davanın düşmesi sonucunu doğurmaz; yalnızca zararın giderilmiş olması hâlinde etkin pişmanlık hükümleri gündeme gelir.

Dava Zamanaşımı Süresi

TCK 245’te öngörülen hapis cezalarının üst sınırları beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az olduğundan, dava zamanaşımı süresi 15 yıldır. Süre, suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar; zincirleme suçlarda ise son suçun işlendiği günden itibaren hesaplanır. Zamanaşımını kesen işlemlerin varlığı hâlinde süre yeniden işlemeye başlar ancak kanuni sürenin yarısından fazla uzayamaz.

Etkin Pişmanlık Hükümleri

Maddenin beşinci fıkrası, birinci fıkra kapsamındaki fiiller bakımından malvarlığına karşı suçlara ilişkin etkin pişmanlık hükümlerine açıkça atıf yapmaktadır. Buna göre failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi hâlinde, kovuşturma başlamadan önce ise cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce ise yarısına kadarı indirilir.

Zararın kısmen giderilmesi hâlinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için mağdurun rızası aranır. Dikkat: Etkin pişmanlık yalnızca birinci fıkra bakımından geçerlidir; sahte kart üretme ve sahte kart kullanma fiillerinde bu indirimden yararlanılamaz.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

TCK 245’te düzenlenen suçlarda öngörülen ceza üst sınırları on yılın altında kaldığından görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir; internet üzerinden yapılan işlemlerde harcamanın gerçekleştiği yer, mağdurun hesabının bulunduğu yer veya failin yakalandığı yer mahkemesi yetkili kabul edilebilir.

Sık Sorulan Sorular