TCK 141 Hırsızlık Suçu ve Cezası

Suçun Hukuki Künyesi

• Kanun Maddesi: Hırsızlık suçu, 5237 sayılı TCK’nın “Malvarlığına Karşı Suçlar” bölümünde yer alan 141. maddede düzenlenmiştir.
• Şikayet: Suç şikayete tabi değildir, Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen soruşturulur.
• Zamanaşımı: Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.
• Tutuklama ve Adli Kontrol: Basit hırsızlık katalog suçlardan olmadığından kural olarak adli kontrol tedbirleri uygulanır; kaçma veya delil karartma şüphesi varsa tutuklama da mümkündür.
• Uzlaşma: Suç uzlaştırma kapsamındadır; uzlaşma sağlanırsa kamu davası düşer.
• Etkin Pişmanlık: TCK m.168 uyarınca zararın giderilmesi halinde cezada üçte ikiye kadar indirim mümkündür.
• İndirim: Malın değerinin azlığı (TCK m.145), kullanma hırsızlığı (TCK m.146), zorunluluk hâli (TCK m.147) ve takdiri indirim uygulanabilir.
• Memuriyete Etkisi: Hırsızlık, 657 sayılı Kanun m.48’de sayılan yüz kızartıcı suçlardan olduğundan mahkumiyet memuriyete engel olur.
• Görevli Mahkeme: Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir? (141/1)

Hırsızlık suçunun oluşabilmesi için dört temel şartın bir arada bulunması gerekir. Birincisi, suça konu şeyin taşınabilir nitelikte bir mal olmasıdır; taşınmazlar bu suçun konusunu oluşturmaz, taşınmaza yönelen fiiller hakkı olmayan yere tecavüz suçunu gündeme getirir. İkincisi, malın başkasına ait olmasıdır; sahipsiz mallar ile terkedilmiş eşya bu suçun konusu değildir.

Üçüncü şart, malın zilyedinin rızasının bulunmamasıdır. Zilyet, mal üzerinde fiili hakimiyeti elinde bulunduran kişidir ve mutlaka malik olması gerekmez. Zilyedin geçerli rızasının varlığı halinde fiil hukuka uygun hale gelir ve suç oluşmaz.

Dördüncü şart, malın bulunduğu yerden alınmasıdır. Alma fiili, mal üzerindeki zilyetliğin sona erdirilmesi ve failin malı kendi hakimiyet alanına geçirmesi anlamına gelir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre mağdurun mal üzerindeki tasarruf imkanının ortadan kalktığı anda suç tamamlanmış sayılır.

Fail ve Mağdur

Hırsızlık suçu özgü suç değildir; suçun faili herkes olabilir. Ancak malın maliki, kendi malı üzerinde bu suçu işleyemez. Paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde işlenen hırsızlık ise daha az cezayı gerektiren hal olarak düzenlenmiştir ve soruşturması şikayete bağlıdır.

Suçun mağduru, malın zilyedi ve maliki olabilir. Bu iki sıfat aynı kişide birleşebileceği gibi farklı kişilerde de bulunabilir. Örneğin kiralanan bir aracın çalınması halinde hem aracın maliki hem de kiracı sıfatıyla zilyet konumundaki kişi suçtan zarar görmüş sayılır.

Suçun Hukuki Konusu

Suçla korunan hukuki değer, kişilerin malvarlığı üzerindeki mülkiyet ve zilyetlik hakkıdır. Suçun maddi konusu ise ekonomik değeri bulunan ve taşınabilir nitelikteki her türlü maldır. Nakit para, ziynet eşyası, elektronik cihaz, motorlu araç ve hayvanlar bu kapsamda değerlendirilir.

Ekonomik bir değer taşıyan her türlü enerji de taşınır mal sayılmaktadır. Bu nedenle elektrik enerjisi, doğal gaz ve su gibi değerlerin hukuka aykırı biçimde alınması da hırsızlık suçunun konusunu oluşturabilir. Ancak abonelik esasına göre yararlanılan elektrik, su ve doğal gazın sayaç müdahalesiyle tüketilmesi hali, TCK 163. maddedeki karşılıksız yararlanma suçu kapsamında değerlendirilir.

Manevi Unsur

Hırsızlık suçu yalnızca kasten işlenebilir; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Failin, malın başkasına ait olduğunu ve zilyedin rızasının bulunmadığını bilerek hareket etmesi gerekir. Malın kendisine ait olduğu yönünde hataya düşen kişide kast bulunmadığından suç oluşmaz.

Kanun, genel kastın yanında ayrıca özel bir maksat aramaktadır. Failin, kendisine veya bir başkasına yarar sağlama maksadıyla hareket etmiş olması şarttır. Bu yararın maddi olması zorunlu değildir, manevi nitelikte bir yarar da yeterlidir. Ayrıca failin bu yararı fiilen elde etmiş olması gerekmez, bu maksatla hareket etmesi suçun oluşumu için yeterlidir.

Suçun Cezası Nedir?

• Temel Halin Cezası: Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası (TCK 141/1).
• Nitelikli Hırsızlık: Kamu kurumundaki veya ibadethanedeki eşya, ulaşım aracındaki eşya ile açıkta bırakılmış eşya hakkında işlenmesi halinde üç yıldan yedi yıla kadar hapis (TCK 142/1).
• Ağır Nitelikli Hırsızlık: Kapkaç, yankesicilik, kilit açmak, bilişim sistemi kullanmak veya bina içinden çalmak suretiyle işlenmesi halinde beş yıldan on yıla kadar hapis (TCK 142/2).
• Enerji Hırsızlığı: Sıvı veya gaz halindeki enerji hakkında işlenmesi halinde beş yıldan on iki yıla kadar hapis (TCK 142/3).
• Gece Vakti İşlenmesi: Verilecek ceza yarı oranında artırılır (TCK 143/1).
• Daha Az Cezayı Gerektiren Haller: Paydaş olunan mal üzerinde veya alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası (TCK 144/1).
• Kullanma Hırsızlığı: Malın geçici süre kullanılıp iade edilmek üzere alınması halinde ceza yarı oranına kadar indirilir (TCK 146/1).
• Değerin Azlığı ve Zorunluluk Hali: Cezada indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir (TCK 145 ve TCK 147).
• Teşebbüs: Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir (TCK 35/2).

Temel Halinin Cezası (141/1)

Hırsızlık suçunun temel halini işleyen kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Kanun koyucu bu suç için seçimlik adli para cezası öngörmemiş, yalnızca hapis cezasını benimsemiştir. Hakim, temel cezayı belirlerken suçun işleniş biçimini, kullanılan araçları, suçun işlendiği zaman ve yeri, suç konusu malın önem ve değerini ve failin kastının ağırlığını gözetir.

Uygulamada sabıkasız bir fail hakkında basit hırsızlıkta genellikle alt sınırdan hareket edilmekte, takdiri indirim uygulanarak sonuç ceza on ay hapis düzeyine inebilmektedir. Bu miktardaki bir cezanın adli para cezasına çevrilmesi veya ertelenmesi mümkündür.

Nitelikli Haller (141/1)

Hırsızlık suçunun cezayı artıran nitelikli halleri TCK 142. maddede düzenlenmiştir. Suçun kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan eşya hakkında, halkın yararlandığı ulaşım araçları içinde ya da adet gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında işlenmesi halinde ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapse yükselir.

Suçun elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle yani kapkaç yoluyla, özel beceriyle yani yankesicilikle, taklit anahtar veya başka bir aletle kilit açarak, bilişim sistemleri kullanılarak ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında işlenmesi halinde ceza beş yıldan on yıla kadar hapistir. Suçun gece vakti işlenmesi ise verilecek cezanın yarı oranında artırılmasını gerektirir.

İndirim Halleri

Kanun, hırsızlık suçu bakımından birden fazla indirim sebebi öngörmüştür. Suçun paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde ya da bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde, şikayet üzerine iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.

Malın değerinin azlığı nedeniyle verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri gözetilerek ceza vermekten de vazgeçilebilir. Aynı şekilde suçun ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmesi halinde de zorunluluk hali kapsamında cezasızlık yoluna gidilebilir. Malın geçici süreyle kullanılıp iade edilmek üzere alınması durumunda ise şikayet üzerine verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Hırsızlık suçu teşebbüse elverişli bir suçtur. Suç, malın failin hakimiyet alanına geçmesi ve mağdurun mal üzerindeki tasarruf imkanının ortadan kalkması anında tamamlanır. Failin malı almak üzere harekete geçmesi ancak elinde olmayan nedenlerle bu neticeyi gerçekleştirememesi halinde teşebbüs hükümleri uygulanır.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre mağazadan alınan ürünün ödeme noktası geçilmeden yakalanması, cebe atılan cüzdanın hemen fark edilerek geri alınması veya araca binildiği sırada müdahale edilmesi hallerinde suç teşebbüs aşamasında kalmış sayılır. Bu durumda meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

İştirak

Hırsızlık suçuna iştirak bakımından genel hükümler uygulanır; müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme mümkündür. Malı fiilen alan kişinin yanında, gözcülük yapan veya kaçış aracını kullanan kişi de fiil üzerinde ortak hakimiyet kurduğundan müşterek fail olarak sorumlu tutulur.

Suçun işlenmesinden önce yol göstermek, kullanılan aleti temin etmek veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunmayı vaat etmek yardım eden sıfatıyla sorumluluğu gerektirir. Suçun işlenmesinden sonra çalınan malı bilerek satın alan veya kabul eden kişi ise hırsızlığa iştirakten değil, TCK 165. maddedeki suç eşyasının satın alınması suçundan sorumlu olur.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

Failin aynı suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda aynı kişiye karşı birden fazla hırsızlık eylemi gerçekleştirmesi halinde zincirleme suç hükümleri uygulanır. Bu durumda tek bir cezaya hükmedilir ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre aynı yerde bulunan farklı kişilere ait malların tek bir hareketle alınması halinde her mağdur bakımından ayrı suç oluşur ve gerçek içtima kuralları uygulanır. Örneğin bir otoparktaki birden fazla araçtan eşya çalınması durumunda mağdur sayısınca hırsızlık suçu meydana gelir.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

Hükmedilen hapis cezasının bir yıl veya altında olması halinde bu ceza adli para cezasına çevrilebilir. Hırsızlık suçunun temel halinde alt sınır bir yıl olduğundan ve takdiri indirim uygulanabildiğinden, basit hırsızlıkta hükmedilen cezanın adli para cezasına çevrilmesi mümkündür. Ancak nitelikli hallerde ceza miktarı bu sınırın çok üzerinde kaldığından çevirme imkanı bulunmaz.

Erteleme

İki yıl veya daha az süreli hapis cezaları ertelenebilir. Basit hırsızlıkta hükmedilen ceza bu sınırın altında kalabildiğinden, failin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkum edilmemiş olması ve mahkemede tekrar suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması halinde erteleme kararı verilebilir. Mahkeme, ertelemeyi mağdurun zararının giderilmesi koşuluna bağlayabilir.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması ve suçtan doğan zararın giderilmesi halinde HAGB kararı verilebilir. Basit hırsızlıkta bu şartların sağlanması mümkün olduğundan uygulamada HAGB kararına sıkça rastlanır. Bu halde sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur ve bu süre içinde yeni bir kasıtlı suç işlemezse hüküm ortadan kaldırılarak dava düşer.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Hırsızlık suçu şikayete tabi olmadığından soruşturma, Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen başlatılır. Kolluk birimleri olay yerinde parmak izi ve kamera kayıtlarını toplar, tanık beyanlarını alır ve şüpheliyi tespit etmeye çalışır. Şüphelinin ifadesi alınarak dosya savcılığa gönderilir.

Suç uzlaştırma kapsamında olduğundan, kamu davası açılmadan önce dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Taraflar arasında uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Uzlaşma sağlanamaz ve yeterli şüphe bulunursa iddianame düzenlenerek asliye ceza mahkemesinde kovuşturma aşamasına geçilir.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

Suçüstü halinde yakalanan şüpheli, Cumhuriyet savcısının talimatıyla gözaltına alınabilir. Basit hırsızlık suçu CMK 100/3’te sayılan katalog suçlar arasında yer almadığından, tutuklama kararı verilebilmesi için kaçma şüphesi veya delilleri karartma ihtimalinin somut olgularla ortaya konulması gerekir.

Uygulamada basit hırsızlıkta genellikle yurt dışına çıkış yasağı, imza atma yükümlülüğü veya konutu terk etmeme gibi adli kontrol tedbirleri tercih edilmektedir. Buna karşılık nitelikli hırsızlık suçlarında, özellikle örgütlü ve süreklilik arz eden eylemlerde tutuklama tedbirine daha sık başvurulmaktadır.

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Hırsızlık suçu, CMK 253. madde uyarınca uzlaştırma kapsamındaki suçlardandır. Soruşturma veya kovuşturma aşamasında taraflar arasında uzlaşma sağlanması halinde kamu davası düşer ve fail hakkında herhangi bir ceza verilmez. Nitelikli hırsızlık halleri de uzlaştırma kapsamında değerlendirilmektedir.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Hırsızlık suçunun temel hali ve nitelikli halleri şikayete tabi olmadığından herhangi bir şikayet süresi bulunmaz; suç, dava zamanaşımı süresi içinde her zaman resen soruşturulur. Ancak paydaş olunan mal üzerinde işlenen hırsızlık, alacağın tahsili amacıyla işlenen hırsızlık ve kullanma hırsızlığı şikayete tabidir ve bu hallerde fiil ile failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde şikayette bulunulması gerekir.

Dava Zamanaşımı Süresi

Hırsızlık suçunun temel halinde hapis cezasının üst sınırı üç yıl olduğundan dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Nitelikli hırsızlık hallerinde ceza üst sınırı yükseldiğinden zamanaşımı süresi on beş yıla çıkabilir. Soruşturma ve kovuşturma işlemleri zamanaşımını keser ve süre yeniden işlemeye başlar.

Etkin Pişmanlık Hükümleri

TCK 168. madde uyarınca fail, azmettiren veya yardım eden, suç tamamlandıktan sonra ancak kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen iade veya tazmin yoluyla tamamen giderirse verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce gösterilmesi halinde ise indirim oranı yarıya kadardır. Zararın kısmen giderilmesi halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için mağdurun rızası aranır.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

Hırsızlık suçunda öngörülen ceza miktarları gözetildiğinde hem temel hal hem de nitelikli haller bakımından görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir.

Sık Sorulan Sorular