TCK 152 Mala Zarar Vermenin Nitelikli Halleri Suçu ve Cezası

Suçun Hukuki Künyesi

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

TCK 152’nin uygulanabilmesi için önce TCK 151’deki temel suçun bütün unsurları gerçekleşmelidir: başkasına ait taşınır veya taşınmaz bir mal kısmen veya tamamen yıkılmalı, tahrip edilmeli, yok edilmeli, bozulmalı, kullanılamaz hâle getirilmeli ya da kirletilmelidir. Bu seçimlik hareketlerden birinin yapılması yeterlidir; malın ekonomik değerinin azalması ya da kullanım amacına uygun işlevini kısmen yitirmesi netice olarak kabul edilir. Fiil ile zarar arasında nedensellik bağı bulunmalı ve zarar bilirkişi ya da keşif tutanağıyla somut olarak tespit edilmelidir. Temel suç bakımından ayrıntılı açıklama TCK 151 mala zarar verme suçu sayfasındadır.

Nitelikli hâl iki yoldan doğar. Birincisi suçun konusudur (152/1): kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş ya da kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya eşya (a); yangın, sel, kaza ve diğer felaketlere karşı koruma eşya ve tesisleri (b); Devlet ormanı statüsündeki yerler dışında her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu (c); sulama, içme suyu ve afetlerden korunma tesisleri (d); grev ve lokavt sırasında işveren, işçi ve sendikalara ait ya da onların kullanımındaki bina, tesis veya eşya (e); siyasi partilerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının bina, tesis veya eşyası (f). (g) bendi ise konuya değil amaca bağlanır: görevi sona ermiş olsa bile bir kamu görevlisinden görevi nedeniyle öç almak amacıyla onun malına zarar verilmesi.

İkincisi suçun işleniş yöntemidir (152/2): yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak; toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olarak; radyasyona maruz bırakarak ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak zarar verilmesi. Bu yöntemler hem 151’deki basit mala zarar vermeye hem 152/1’deki nitelikli hâllere eklenebilir. 2014’te 6545 sayılı Kanunla eklenen 152/3 ise sonuca bakar: zarar sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmeti geçici de olsa aksamışsa önceki fıkralara göre belirlenen ceza ayrıca artırılır.

Fail ve Mağdur

Suçun faili herkes olabilir; kanun özel bir sıfat aramaz. Malın sahibi kural olarak fail olamaz, çünkü temel suç “başkasının” malına zarar verilmesini arar. Tutuklu veya hükümlünün koğuştaki eşyaya, gözaltındaki kişinin nezarethanedeki kameraya ya da kapıya zarar vermesi, kamu kurumuna ait eşya üzerinde işlendiğinden 152/1-a kapsamında değerlendirilir.

Mağdur, zarar gören malın sahibi ya da üzerinde hak sahibi olan kişidir; 152/1-a’da kural olarak ilgili kamu kurumu, belediye ya da kamu hizmetini yürüten kuruluştur ve kurum davaya katılan sıfatıyla katılabilir. Kanun gerekçesine göre eşyanın mülkiyetinin kamuya ait olması şart değildir; belirleyici olan, eşyanın kamu hizmetine veya kamunun yararlanmasına tahsis edilmiş olmasıdır. Bu nedenle özel bir şirketin işlettiği toplu taşıma aracı, kamu hizmetine tahsis edilmişse nitelikli hâlin konusu olabilir. 152/1-g’de mağdur, görevi nedeniyle hedef alınan kamu görevlisidir.

Suçun Hukuki Konusu

Korunan hukuki değer, temel suçta olduğu gibi mülkiyet hakkı ve malın kullanım değeridir; nitelikli hâllerde buna kamu hizmetinin sürekliliği, toplumun güvenliği ve geniş bir kitlenin yararlanma imkânı eklenir. Kanun gerekçesi de bu hâllerde zararın büyük bir kitleyi etkileyebileceğini vurgular. Suçun maddi konusu, 152/1’in bentlerinde sayılan taşınır veya taşınmaz mallardır: okul, hastane, belediye otobüsü, park bankı, trafik levhası, yangın dolabı ya da dikili ağaç bunlara örnektir.

Manevi Unsur

Suç yalnız kastla işlenebilir; taksirle mala zarar verme kanunda suç olarak tanımlanmadığından cezalandırılmaz (TCK 22/1) ve zarar ancak hukuk davasıyla istenebilir. Olası kast (sonucu öngörüp kabullenme) yeterlidir; bu durumda temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir (TCK 21/2). 152/1-g ayrıca özel bir saik arar: failin kamu görevlisinden görevi nedeniyle öç alma amacıyla hareket ettiği somut olgularla gösterilmelidir; bu amaç kanıtlanamazsa fiil başka bir bende girmiyorsa TCK 151’e göre değerlendirilir.

Suçun Cezası Nedir?

TCK 152/1’de ceza bir yıldan dört yıla kadar hapistir; 152/2’de bu ceza bir katına kadar, 152/3’te yarısından iki katına kadar artırılır. Tabloda her hâlin cezası, görevli mahkemesi ve şikâyet durumu gösterilmiştir.

Temel Halinin Cezası (152/1)

152/1’deki yedi bentten birinin gerçekleşmesi hâlinde ceza bir yıldan dört yıla kadar hapistir. Basit mala zarar vermede (TCK 151) hapis ile adli para cezası seçimlik olduğu hâlde, 152/1’de adli para cezası seçeneği yoktur; hâkim doğrudan hapis cezası belirler. Temel ceza TCK 61/1’deki ölçütlere, özellikle zararın büyüklüğüne, kamu hizmetinin ne ölçüde etkilendiğine ve failin kastının yoğunluğuna göre alt ve üst sınır arasında belirlenir.

Nitelikli Haller (152/2-3)

152/2’deki yöntemler ceza miktarını bir katına kadar artırır. Yangın çıkarma, molotof atma ya da patlayıcı kullanma dosyalarında bu fıkra çoğu zaman 152/1-a ile birlikte uygulanır ve üst sınır sekiz yıla ulaşır. Yangın kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde çıkarılmışsa ayrıca genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçu gündeme gelir ve iki suç arasındaki ilişki içtima kurallarına göre çözülür.

152/3, zarar sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksamasını arar. Aksama, ilgili kurumun ya da işletmecinin kesinti kayıtları, arıza tutanakları ve etkilenen abone sayısı gibi verilerle ispatlanmalıdır; yalnız tesise zarar verilmesi yeterli değildir. Bu fıkrada artırım oranı geniş olduğundan hâkim, kesintinin süresi ve etkilediği kitleye göre oranı gerekçeli olarak belirler.

İndirim Halleri

Maddeye özgü en önemli indirim, TCK 168’deki etkin pişmanlıktır ve aşağıda ayrıca açıklanmıştır. TCK 167 uyarınca suç eş, üstsoy, altsoy gibi yakınların zararına işlenirse ceza verilmez ya da şikâyet üzerine yarı oranında indirilir. Haksız bir fiilin yarattığı hiddet altında işlenen zararda ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir (TCK 29). Fiili on iki ile on beş yaş arasında işleyen çocukta ceza yarı, on beş ile on sekiz yaş arasında üçte bir oranında indirilir (TCK 31/2-3). Failin geçmişi, zararın küçüklüğü ve yargılamadaki tutumu gözetilerek altıda bire kadar takdiri indirim yapılabilir (TCK 62).

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Suç netice suçudur; maldaki zarar ortaya çıktığında tamamlanır ve kısmi zarar da tamamlanmış suç sayılır. Bu nedenle teşebbüs, failin zarar verme kastıyla icra hareketlerine başlayıp elinde olmayan nedenlerle hiç zarar oluşturamadığı hâllerde, örneğin bir kamu binasına atılan yakıcı maddenin tutuşmadan söndürülmesinde kabul edilir. Teşebbüste ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir (TCK 35/2). Gönüllü vazgeçmede teşebbüsten ceza verilmez (TCK 36).

İştirak

Suç özgü suç olmadığından iştirakin bütün biçimleri mümkündür. Toplantı ve gösteri sırasında kamu binasına ya da araçlarına birlikte zarar verenler müşterek fail (TCK 37) olarak sorumlu tutulur; ancak kalabalık içinde bulunmak tek başına iştirak için yeterli değildir, her sanığın zarara hangi fiiliyle katıldığı kamera kaydı ve tanık beyanıyla ayrı ayrı belirlenmelidir. Zarar verme kararını başkasında uyandıran kişi azmettiren (TCK 38), malzeme ya da araç sağlayan kişi yardım eden (TCK 39) olarak cezalandırılır.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

Aynı suç işleme kararıyla farklı zamanlarda aynı mağdura ait mallara verilen zararlar zincirleme suç oluşturur ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (TCK 43/1); mala zarar verme TCK 43/3’teki istisnalar arasında değildir. Tek bir fiille birden fazla kişinin malına zarar verilmesinde de aynı artırım uygulanır (TCK 43/2). Kamu malına zarar veren kişi aynı olayda görevli kolluğa karşı direnmişse görevi yaptırmamak için direnme suçu ayrıca oluşur ve iki suçtan ayrı ayrı hüküm kurulur.

Hırsızlık için bir binaya girerken kapı, pencere ya da kilit kırılırsa hırsızlıktan ayrı olarak mala zarar verme suçu oluşur; zarar gören bina bir kamu kurumuna aitse ayrı suç TCK 152/1-a’dır. Bakır kablo, trafo malzemesi ya da sinyalizasyon ekipmanının sökülüp çalınmasında nitelikli hırsızlık suçu ile kamu hizmetinin aksamasına bağlı 152/3 birlikte tartışılır. Tek fiil hem bu suçu hem daha ağır cezalı başka bir suçu oluşturuyorsa fikri içtima kuralı (TCK 44) uyarınca en ağır cezayı gerektiren suçtan hüküm kurulur.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

TCK 50/1 ve 49/2’ye göre bir yıl veya daha az süreli hapis cezası adli para cezasına ya da diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. 152/1’de alt sınır bir yıl olduğundan, temel ceza alt sınırdan belirlendiğinde ya da indirimlerle bir yılın altına düştüğünde çevirme mümkündür; ceza bir yılı aşarsa çevrilemez. Zararın aynen iade veya tazmin yoluyla giderilmesi de bir seçenek yaptırımdır (TCK 50/1-b).

Erteleme

TCK 51/1’e göre iki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış ya da altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde bu sınır üç yıldır. 152/1’de hükmolunan ceza iki yılı aşmadıkça erteleme mümkündür; 152/2 ve 152/3 artırımlarında ise sonuç cezanın bu sınır içinde kalıp kalmadığına bakılır. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapse mahkûm edilmemiş olması ve yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir; mahkeme ertelemeyi zararın giderilmesi şartına da bağlayabilir (TCK 51/2).

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

CMK 231/5’e göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ise HAGB kararı verilebilir. 152/1’de ceza çoğu dosyada bu sınır içinde kalır; 152/2 ve 152/3’te sonuç cezanın iki yılı aşmaması gerekir. Bu suçta en belirleyici şart CMK 231/6-c’dir: mağdurun veya kamunun uğradığı zarar aynen iade, eski hâle getirme ya da tazmin yoluyla tamamen giderilmelidir; sanık zararı derhal ödeyemiyorsa denetim süresi içinde aylık taksitlerle ödeme koşuluyla da HAGB kararı verilebilir (CMK 231/9). Denetim süresi beş yıldır ve karara karşı istinaf yoluna gidilir (CMK 231/8, 231/12). HAGB, 7589 sayılı Kanunla aynı içerikle yeniden düzenlenmiş olup bugün de uygulanmaktadır.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Soruşturma genellikle zarar gören kurumun ihbarı, kolluk tutanağı ya da cezaevi idaresinin yazısı üzerine Cumhuriyet savcılığınca resen başlatılır. Tipik deliller olay yeri tutanağı, kamera kayıtları, zarar tespit tutanağı, keşif ve bilirkişi raporu, kurumun hasar bedeline ilişkin yazısı ve tanık beyanlarıdır. Yangın ve patlayıcı kullanılan dosyalarda kriminal inceleme raporu, 152/3’te ise elektrik, haberleşme ya da ulaşım işletmecisinin kesinti kayıtları belirleyicidir.

İddianame 152/1 ve 152/2’de asliye ceza, 152/3’te ağır ceza mahkemesine verilir. Kovuşturmada en çok tartışılan meseleler, zarar gören malın gerçekten kamu hizmetine tahsis edilmiş olup olmadığı, zararın sanığın fiiliyle meydana gelip gelmediği, zararın kasten mi yoksa arbede sırasında kazara mı oluştuğu ve topluluk hâlinde işlenen olaylarda her sanığın kendi fiilinin ayrı ayrı belirlenip belirlenmediğidir. Zarar miktarının bilirkişiyle belirlenmesi, etkin pişmanlık ve HAGB değerlendirmesi için de gereklidir.

Hükme karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurulabilir (CMK 273/1). Bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu esastan reddettiği beş yıl veya daha az hapis cezalarına karşı temyiz yolu kapalıdır (CMK 286/2-a); hükmü bölge adliye mahkemesi yeniden kurmuş ve cezayı beş yılın üzerine çıkarmışsa ya da ceza beş yılı aşıyorsa temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır (CMK 291/1). Mala zarar vermenin nitelikli halleri suçu için hazırlanmış savunma dilekçesi örneği, istinaf dilekçesi örneği ve temyiz dilekçesi örneği sitemizde yer alır.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

CMK 91/1’e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre hariç yirmi dört saattir; bu yol süresi on iki saati geçemez. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir (CMK 91/3).

Mala zarar vermenin nitelikli halleri suçu CMK 100/3’teki katalogda yer almadığından tutuklama için kuvvetli suç şüphesinin yanında kaçma ya da delilleri karartma şüphesini gösteren somut olgular aranır. Üst sınır her fıkrada iki yılı aştığından CMK 100/4’teki tutuklama yasağı uygulanmaz. Azami tutukluluk 152/1 ve 152/2’de soruşturmada altı ay, kovuşturmada bir yıl olup zorunlu hâllerde altı ay uzatılabilir; 152/3’te soruşturmada bir yıl, kovuşturmada iki yıl ve uzatmalarla toplam en çok beş yıldır (CMK 102). Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki ve toplu olarak işlenen suçlarda soruşturma evresindeki süre bir yıl altı aydır, gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir (CMK 102/4).

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Uzlaştırma kural olarak mümkün değildir. TCK 152, CMK 253/1-b’deki listede yer almaz ve şikâyete bağlı olmadığından 253/1-a kapsamına da girmez; basit mala zarar verme (TCK 151) ise şikâyete bağlı olduğu için uzlaştırmaya tabidir. Suç TCK 167/2’de sayılan bir yakının zararına işlenmişse şikâyete bağlı hâle geldiğinden uzlaştırma uygulanır. Üst sınır altı ayı aştığından önödeme (TCK 75) de yoktur.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Şikâyet süresi yoktur. Suç resen soruşturulur ve TCK 73’teki altı aylık süre uygulanmaz; zarar gören kurumun ya da kişinin başvurusunu geri alması davayı düşürmez. İstisna TCK 167/2’dir: bu fıkradaki yakınların zararına işlenen suçta şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (TCK 73/1).

Dava Zamanaşımı Süresi

152/1’de üst sınır dört yıl olduğundan dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK 66/1-e); Yargıtay 2. Ceza Dairesi de 152/1-a bakımından sekiz yıllık süreyi esas almıştır. 152/2 uygulandığında üst sınır beş yılı aştığından süre on beş yıldır (66/1-d). 152/3’te üst sınır en az on iki yıla çıktığından süre on beş yıl, 152/2 ile birlikte uygulanıp üst sınır yirmi yılı aştığında yirmi yıldır (66/1-c). Sürenin belirlenmesinde dosyadaki delillere göre nitelikli hâller de dikkate alınır (TCK 66/3); kesen işlemler varsa süre en fazla yarısı kadar uzar (TCK 67/4).

Etkin Pişmanlık Hükümleri

TCK 168, mala zarar verme suçlarında etkin pişmanlığı düzenler ve nitelikli hâlleri de kapsar. Fail, azmettiren ya da yardım eden, suç tamamlandıktan sonra fakat kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık göstererek zararı aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse ceza üçte ikisine kadar indirilir (168/1). Zarar kovuşturma başladıktan sonra, yani iddianamenin kabulünden sonra fakat hüküm verilmeden önce giderilirse indirim yarısına kadardır (168/2). Kısmi ödemede indirim için mağdurun, kamu malında ilgili kurumun rızası aranır (168/4).

Görevli Mahkeme Hangisidir?

5235 sayılı Kanunun 12. maddesine göre ağır ceza mahkemesi on yıldan fazla hapis gerektiren suçlara bakar. 152/1’de üst sınır dört yıl, 152/2 ile birlikte en çok sekiz yıl olduğundan bu hâllerde asliye ceza mahkemesi görevlidir. 152/3’te üst sınır on yılı aştığından dava ağır ceza mahkemesinde görülür. Fiil bir terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse TCK 152, 3713 sayılı Kanunun 4. maddesinde sayıldığından terör suçu sayılır, ceza aynı Kanunun 5. maddesi uyarınca yarı oranında artırılır ve dava ağır ceza mahkemesinde görülür. Suça sürüklenen çocuklar çocuk mahkemesinde yargılanır; hükme karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur (CMK 273/1).

Yargıtay Kararları

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 27.10.2025 tarihli, 2025/7508 E., 2025/19134 K.

Sanığın bir kamu kurumuna ait kongre ve kültür merkezi binasının kapı camını kırdığı olayda daire, eylemin TCK 152/1-a’daki kamu malına zarar verme suçunu oluşturduğunu kabul etmiştir. Suçun cezasının üst sınırına göre dava zamanaşımı sekiz yıl olarak hesaplanmış, ilk mahkûmiyet hükmünden sonra bu süre dolduğu hâlde yargılamaya devam edilmesi bozma sebebi sayılmıştır. Daire, bozma sebebi yeniden yargılama gerektirmediğinden kamu davasının zamanaşımı nedeniyle düşürülmesine kendisi karar vermiştir.

… Sanık …’in katılan kuruma ait Kongre ve Kültür Merkezi binasının kapı camını kırması şeklindeki eyleminin 5237 sayılı Kanun’un 152/1-a. maddesinde düzenlenen kamu malına zarar verme …

… bu suçlar için öngörülen cezaların üst sınırına göre aynı Kanun’un 66/1-e, 66/2 maddeleri uyarınca hesaplanan 8 yıllık dava zamanaşımının …

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 22.04.2026 tarihli, 2025/655 E., 2026/245 K.

Sanıklar gece vakti nitelikli hırsızlık ile birlikte kamu malına zarar verme suçundan yargılanmış, kamu malına zarar verme suçundan biri hakkında bir yıl hapis, diğeri hakkında hapisten çevrilen adli para cezası verilmiş ve bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetmişti. Ceza Genel Kurulu, bu hükümlerin miktar itibarıyla kesin olduğunu ve aleyhe temyiz de bulunmadığını belirterek kamu malına zarar verme suçuna ilişkin temyiz istemlerini reddetmiştir. Karar, beş yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası içeren TCK 152/1 hükümlerinde Yargıtay yolunun kural olarak kapalı olduğunu gösterir.

… Nitelikli hırsızlık suçu ile birlikte işlenen kamu malına zarar verme suçundan kurulan hükümlerin ise miktar itibarıyla kesin nitelikte olmaları, suç vasfına ilişkin veya kesinlik sınırını aşacak nitelikte bir müeyyide içermesi gerektiği yönünde aleyhe temyiz de bulunmaması nedenleriyle Özel Dairece temyizen incelenemeyeceği kabul edilmelidir. …

Sık Sorulan Sorular