Parada sahtecilik suçu, Türkiye’de ya da yabancı ülkelerde kanunen tedavülde bulunan parayı sahte olarak üreten, ülkeye sokan, nakleden, muhafaza eden veya tedavüle koyan kişinin cezalandırıldığı ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 197. maddesinde düzenlenen bir suçtur. Temel hâlde iki yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası öngörülür; sahte parayı bilerek kabul etmek bir yıldan üç yıla, sahteliğini sonradan öğrendiği parayı harcamak üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır. Uygulamada ve halk arasında “sahte para basma”, “sahte para sürme”, “kalpazanlık” ya da “sahte dolar bulundurma” gibi adlarla anılmaktadır. Suç CMK 100/3’teki katalog suçlar arasında yer almaz; iletişimin denetlenmesine ise izin verilen suçlar arasında sayılır (CMK 135/8). Suç şikâyete bağlı değildir ve Cumhuriyet başsavcılığınca resen soruşturulur.
Kısa Cevap
TCK 197’ye göre tedavüldeki Türk lirasını ya da yabancı parayı sahte olarak üretmek, ülkeye sokmak, taşımak, saklamak veya harcamak iki yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası gerektirir. Sahte parayı bilerek kabul eden bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası, sahteliğini bilmeden aldığı parayı öğrendikten sonra harcayan üç aydan bir yıla kadar hapis cezası alır. Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında bulunmaz. Birinci ve ikinci fıkrada tutuklama mümkündür, üçüncü fıkrada tutuklama yasağı vardır. Birinci fıkrada ağır ceza, ikinci ve üçüncü fıkrada asliye ceza mahkemesi görevlidir. Suç ortaklarını ve sahte paranın yerini, para tedavüle konmadan ve resmi makamlar haber almadan bildiren kişiye TCK 201’e göre ceza verilmez.
Kanun Metni
Kaynak: mevzuat.gov.trBir cümleye tıklayın, ilgili açıklamaya gidin.
(2) Sahte parayı bilerek kabul eden kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır.
(3) Sahteliğini bilmeden kabul ettiği parayı bu niteliğini bilerek tedavüle koyan kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Kanun Gerekçesi
Gerekçe için tıklayınız
Madde metninde parada sahtecilik suçu tanımlanmıştır.
Suçun konusu paradır. Paranın, madeni veya kâğıt para ya da millî veya yabancı para olması arasında fark gözetilmemiştir. Suç konusu paranın kanunen tedavülde bulunması gerekir. Bu nedenle, tedavülden kaldırılmış ve örneğin antika özellik taşıyan paranın sahte olarak üretilmesi, ancak dolandırıcılık suçu bağlamında değerlendirilebilir.
Söz konusu suçu oluşturan seçimlik hareketler, sahte olarak üretme, ülkeye sokma, nakletme, muhafaza etme ve tedavüle koyma olarak belirlenmiştir.
Sahte paradan söz edebilmek için, üretilen paranın sahteliğinin beş duyu organıyla anlaşılabilir olmaması gerekir. Başka bir deyişle, tecrübe sahibi olmayan ve parayı özel bir incelemeye tâbi tutmayan bir kimsenin bu parayı gerçek para olarak kabul etmesinin olanaklı bulunması gerekir. Gerçek para olmadığı ilk bakışta anlaşılabilen durumlarda, suçtan söz edilemez. Başka bir deyişle, para görüntüsü taşımakla birlikte aldatıcılık özelliği olmayan kâğıt veya maden parçası, bu suçun konusunu oluşturmaz. Bu hususu vurgulamak için uygulamamızda sahte paranın “sürüm yeteneği”nden söz edilmektedir.
Maddenin ikinci fıkrasında sahte parayı kabul etmek, ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Ancak, bu suçun oluşabilmesi için, kabul edilen paranın sahte olduğunun bilinmesi gerekir; yani bu suç, ancak doğrudan kastla işlenebilir.
Üçüncü fıkrada ise, sahteliği bilinmeden kabul edilen paranın bu niteliğinin öğrenilmesine rağmen tedavüle konulması, birinci fıkraya göre daha az cezayı gerektiren bir durum olarak kabul edilmiştir. Bu durumda, kişi sahteliğini bilmeden kabul ettiği parayı, bu özelliğini öğrendikten sonra elinden çıkarmaya çalışmaktadır.
Suçun Hukuki Künyesi
| Künye Başlığı | Açıklama |
|---|---|
| Kanun Maddesi | Parada sahtecilik, 5237 sayılı TCK’nın İkinci Kitabında “Topluma Karşı Suçlar” kısmının “Kamu Güvenine Karşı Suçlar” bölümünde, 197. maddede düzenlenmiştir. Para hükmündeki değerler TCK 198’de, etkin pişmanlık TCK 201’de yer alır. |
| Şikayet | Şikâyete bağlı değildir; Cumhuriyet başsavcılığı resen soruşturur, sahte parayı alan kişinin vazgeçmesi davayı düşürmez. |
| Zamanaşımı | 197/1: on beş yıl (TCK 66/1-d) · 197/2 ve 197/3: sekiz yıl (TCK 66/1-e). |
| Tutuklama ve Adli Kontrol | Katalog suç değildir. 197/1 ve 197/2: kaçma veya delil karartma şüphesi somut olgularla gösterilirse tutuklama mümkündür · 197/3: üst sınır iki yılı geçmediğinden tutuklama yasağı (CMK 100/4). Her fıkrada adli kontrol uygulanabilir. |
| Uzlaşma | CMK 253/1 listesinde yer almadığından ve şikâyete bağlı olmadığından uzlaştırma yoktur; önödeme de uygulanmaz. |
| Etkin Pişmanlık | Para tedavüle konmadan ve resmi makamlar haber almadan suç ortaklarını ve sahte paranın üretildiği veya saklandığı yeri bildiren üretici, ülkeye sokan, nakleden, muhafaza eden ya da kabul eden kişiye ceza verilmez (TCK 201/1). |
| İndirim | Maddeye özgü indirim yoktur; teşebbüs (TCK 35), yaş küçüklüğü (TCK 31) ve takdiri indirim (TCK 62) genel hükümlere göre uygulanır. |
| Memuriyete Etkisi | 657 sayılı Kanun m.48/A-5 sahtecilik suçlarından mahkûmiyeti, cezanın süresine bakılmaksızın memuriyete engel sayar; parada sahtecilik kamu güvenine karşı sahtecilik suçlarındandır. |
| Görevli Mahkeme | 197/1: ağır ceza mahkemesi · 197/2 ve 197/3: asliye ceza mahkemesi; suça sürüklenen çocukta çocuk ağır ceza ya da çocuk mahkemesi. |
Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?
TCK 197/1 beş seçimlik hareket sayar ve bunlardan birinin yapılması suçun oluşması için yeterlidir. Üretme, gerçek paranın görünümünü taşıyan sahte banknot ya da madeni parayı yapmaktır; renkli yazıcıyla basmak da, gerçek paranın değerini yüksek gösterecek şekilde değiştirmek de bu kapsamdadır. Ülkeye sokma yurt dışında üretilen sahte parayı Türkiye’ye getirmek, nakletme yurt içinde bir yerden başka bir yere taşımak, muhafaza etme saklamak ya da elde bulundurmaktır. Tedavüle koyma ise sahte parayı mal veya hizmet karşılığında vererek, bankaya yatırarak ya da bozdurarak ekonomik dolaşıma sokmaktır. Aynı kişinin birden fazla hareketi yapması, örneğin sahte parayı hem saklayıp hem harcaması, tek suç oluşturur.
Suçun konusu, memlekette veya yabancı ülkelerde kanunen tedavülde bulunan paradır. Türk lirasının yanında dolar ve avro gibi yabancı paralar da korunur. Tedavülden kalkmış eski paralar, oyun ve hatıra paraları bu tanıma girmez. TCK 198 ayrıca Devletin çıkardığı hamiline yazılı bonoları, hisse senetlerini, tahvil ve kuponları, kanunen tedavül eden senet ve evrakı ve milli ziynet altınlarını para hükmünde sayar; sahte Cumhuriyet altını üretmek ya da satmak bu yolla parada sahtecilik olur.
En önemli şart, sahteliğin aldatma yeteneği taşımasıdır. Sahte para, ilk bakışta ve kolayca gerçeğinden ayırt edilemeyecek nitelikte olmalıdır; Yargıtay Ceza Genel Kurulu da bu şartı açıkça aramaktadır (künyesi aşağıda Yargıtay Kararları bölümündedir). Bu nedenle ele geçirilen her para Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına ya da uzman bilirkişiye gönderilir ve raporda paranın sahte olup olmadığı, aldatma yeteneği bulunup bulunmadığı açıkça belirtilir. Herkesin ilk bakışta sahte olduğunu anlayacağı fotokopi kâğıt ya da tek yüzü basılmış banknot bu suçu oluşturmaz; böyle bir parayla birinin kandırıldığı olaylarda somut hileye göre dolandırıcılık suçu değerlendirilir.
Fail ve Mağdur
Fail herkes olabilir; suç özgü suç değildir. Sahte parayı basan, dağıtan, taşıyan ve piyasaya süren kişiler çoğu zaman bir zincirin halkalarıdır ve her biri kendi hareketinden fail olarak sorumludur. 197/2’de fail, sahte olduğunu bilerek parayı kabul eden, örneğin ucuza sahte döviz satın alan kişidir. 197/3’te fail, eline sahte para geçtiğini bilmeden alan, sonra sahteliğini öğrenen ve buna rağmen parayı harcayan kişidir.
Suçun mağduru kamu güveni zedelenen toplumdur. Sahte parayı alan esnaf, banka ya da ATM’ye sahte para yatırılan kuruluş ise suçtan zarar gören sıfatıyla davaya katılabilir. Mağdurun sayısı ya da tedavüle konan paranın miktarı suçun niteliğini değiştirmez; bu durumlar cezanın belirlenmesinde TCK 61 kapsamında dikkate alınır.
Suçun Hukuki Konusu
Korunan hukuki değer, para ve para hükmündeki değerlere duyulan kamu güveni ile ekonomik düzenin işleyişidir. Kanun koyucu bu değeri öyle önemli saymıştır ki suçun yabancı ülkede, yabancı tarafından işlenmesi hâlinde de Türk kanunları uygulanır (TCK 13/1-f). Suçun maddi konusu, sahte olarak üretilmiş banknot, madeni para veya TCK 198’de sayılan değerlerdir.
Manevi Unsur
Suç kastla işlenir; fail paranın sahte olduğunu bilmeli ve seçimlik hareketi bu bilgiyle yapmalıdır. Taksirli hâli kanunda düzenlenmediğinden TCK 22/1 gereği dikkatsizlikle sahte para kabul etmek veya harcamak cezalandırılmaz. Para üstü olarak sahte banknot alan ve sahteliğini fark etmeden harcayan kişi sorumlu olmaz. 197/3 ise kastın sonradan doğduğu hâli düzenler: fail kabul ederken iyi niyetlidir, sahteliği öğrendikten sonra zararını başkasına yükleme amacıyla parayı harcar.
Dikkat: Sahte para kabul eden kişinin bunu “bilerek” yapıp yapmadığı, yani 197/2 ile hiç suç olmaması arasındaki sınır, çoğu dosyada paranın alındığı koşullardan çıkarılır. Paranın gerçek değerinin çok altında bir bedelle alınması, gizli buluşmalar, aynı seri numaralı çok sayıda banknot ve yazışmalardaki ifadeler kastı gösteren olgulardır; tek bir banknotun cüzdanda bulunması ise tek başına bilme kastını ispat etmez.
Suçun Cezası Nedir?
TCK 197 üç ayrı ceza aralığı öngörür ve görevli mahkeme fıkraya göre değişir. Aşağıdaki tablo her hâlin cezasını madde ve fıkrasıyla gösterir.
| Hâl (fıkra) | Ceza | Görevli Mahkeme | Şikâyet / Uzlaşma |
|---|---|---|---|
| Üretme, ülkeye sokma, nakletme, muhafaza, tedavüle koyma (TCK 197/1) | İki yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası | Ağır ceza | Şikâyet aranmaz / uzlaştırma yok |
| Sahte parayı bilerek kabul (TCK 197/2) | Bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası | Asliye ceza | Şikâyet aranmaz / uzlaştırma yok |
| Bilmeden kabul edilen sahte parayı bilerek tedavüle koyma (TCK 197/3) | Üç aydan bir yıla kadar hapis | Asliye ceza | Şikâyet aranmaz / uzlaştırma yok |
| Teşebbüs (TCK 35/2) | İlgili fıkranın cezasından dörtte birden dörtte üçe kadar indirim | Fıkraya göre | Şikâyet aranmaz / uzlaştırma yok |
| Etkin pişmanlık (TCK 201/1) | Cezaya hükmolunmaz | Fıkraya göre | Şikâyet aranmaz / uzlaştırma yok |
| Takdiri indirim (TCK 62) | Cezanın altıda birine kadar indirim | Fıkraya göre | Şikâyet aranmaz / uzlaştırma yok |
Temel Halinin Cezası (197/1)
Temel hâlde hâkim hapis cezasını iki yıl ile on iki yıl arasında, adli para cezasını beş günden on bin güne kadar belirler; iki ceza birlikte verilir. Bu geniş aralıkta TCK 61/1’deki ölçütler belirleyicidir: sahte paranın miktarı ve kalitesi, failin zincirdeki rolü, üretim düzeneğinin büyüklüğü ve tedavüle konan paranın yaygınlığı cezayı yukarı çeken başlıca olgulardır. Uygulamada tek bir banknotu harcayan kişiye alt sınıra yakın, üretim atölyesi kuran kişiye ise üst sınıra yakın ceza verildiği görülür. Mahkûmiyet hâlinde TCK 53’teki hak yoksunlukları uygulanır ve sahte paralar TCK 54/4 gereği müsadere edilir.
Nitelikli Haller
Maddede cezayı artıran bir nitelikli hâl yoktur; ikinci ve üçüncü fıkralar, temel hâlden daha hafif cezalandırılan iki bağımsız hâli düzenler. 197/2, sahte olduğunu bilerek parayı kabul etmeyi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırır. Kabul eden kişi parayı sonradan harcarsa artık tedavüle koyma hareketi gerçekleştiğinden eylem 197/1 kapsamında değerlendirilir. 197/3, iyi niyetle alınan sahte paranın sahteliği öğrenildikten sonra tedavüle konmasını üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırır; bu fıkrada adli para cezası öngörülmemiştir. Suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi cezayı artırmaz, ancak örgüt kurma veya örgüte üyelik ayrıca suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçunu oluşturur.
İndirim Halleri
Maddeye özgü indirim yoktur; TCK 201’deki etkin pişmanlık ise indirim değil cezasızlık sonucu doğurur. Fiili işlediği sırada on iki ile on beş yaş arasındaki ceza sorumluluğu bulunan çocukta ceza yarı, on beş ile on sekiz yaş arasında üçte bir oranında indirilir (TCK 31/2-3). Sahte para sürme zincirlerinde çocukların sıklıkla araç olarak kullanıldığı görülür; bu durumda çocuğu kullanan yetişkin fail olarak sorumludur. Failin pişmanlığı, sahte paranın miktarının azlığı ve geçmişi TCK 62 kapsamında altıda bire kadar takdiri indirim sebebi olabilir.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Ceza hesabı; nitelikli hâller, artırım ve indirim nedenleriyle dosyadan dosyaya değişir.
Suçun Özel Görünüş Biçimleri
Teşebbüs
Teşebbüs her seçimlik hareket için ayrı değerlendirilir. Sahte para üretmek için kâğıt, mürekkep ve kalıp hazırlayıp basıma geçen ancak aldatma yeteneği taşıyan bir banknot elde edemeyen kişi üretmeye teşebbüs etmiş olur; üretim aletlerini izinsiz bulundurmak ise TCK 200’deki ayrı suçtur. Tedavüle koyma, sahte paranın failin egemenlik alanından çıkıp muhatabın egemenlik alanına girmesiyle tamamlanır. Kasiyerin parayı inceleyip sahte olduğunu anlayarak kabul etmemesi hâlinde tedavüle koyma teşebbüste kalır. Bu durumda fail parayı daha önce saklamış ya da taşımışsa muhafaza ve nakil hareketleri tamamlandığından uygulamada suçun tamamlandığı kabul edilir.
İştirak
Suç iştirak hâlinde işlenebilir ve sahte para davalarının büyük kısmı birden fazla sanıklıdır. Basımı yapan, parayı dağıtan ve piyasaya süren kişiler ortak suç planı içinde hareket ediyorsa müşterek fail (TCK 37) olarak sorumlu tutulur. Bilgisayar, yazıcı ya da kâğıt temin eden, sahte paranın saklanması için yer sağlayan kişinin durumu katkısının niteliğine göre müşterek faillik ya da yardım etme (TCK 39) olarak belirlenir.
İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)
Yargıtay, tedavüle koyma hareketinin kendi içinde süreklilik taşıdığını kabul eder. Aynı anda temin edilen sahte paraların farklı günlerde, farklı yerlerde kesintisiz olarak harcanması tek suç oluşturur; zincirleme suç ya da gerçek içtima kuralları uygulanmaz. Bu birlik, iddianamenin düzenlenmesiyle oluşan hukuki kesinti ya da failin yakalanıp gözaltına alınması gibi fiili bir kesintiyle sona erer. Kesintiden sonra yeniden sahte para harcanırsa yeni ve ayrı bir suç oluşur; Ceza Genel Kurulu bu sonucu, failin yakalanıp serbest bırakıldıktan on bir gün sonra başka bir ilde yeniden sahte para sürdüğü olayda ayrı cezalandırma gerektiği yönünde uygulamıştır. TCK 43/3’teki istisna yalnız kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma için öngörüldüğünden, kesintiler arasında aynı suç işleme kararıyla işlenen eylemlerde zincirleme suç hükümleri ayrıca tartışılabilir.
Sahte parayla birlikte sahte kimlik ya da sahte banka belgesi kullanılmışsa belgede sahtecilik ayrıca değerlendirilir; örneğin sahte bir resmi yazı ile sahte döviz satışı yapılması resmi belgede sahtecilik suçunu da gündeme getirir. Para hükmündeki değerlerden biri olan milli ziynet altınının sahtesini satmak 197/1’dir; ziynet niteliği taşımayan sahte altın takıyı gerçek diye satmak ise bu madde kapsamında değildir.
Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması
Adli Para Cezasına Çevirme
TCK 50/1 ve 49/2’ye göre yalnız bir yıl veya daha az süreli hapis cezası adli para cezasına ya da diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. 197/1’de alt sınır iki yıl olduğundan çevirme, ancak teşebbüs veya yaş küçüklüğü gibi indirimlerle hapis cezası bir yıla ya da altına inerse mümkündür. 197/2’de alt sınırdan bir yıl ya da takdiri indirimle on ay verilmesi hâlinde çevirme gündeme gelir. 197/3’te üst sınır bir yıl olduğundan verilecek her hapis cezası çevrilebilir niteliktedir. Hapis cezasıyla birlikte verilen adli para cezası çevirmeden bağımsız olarak ayrıca kalır.
Erteleme
TCK 51/1’e göre iki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiili on sekiz yaşından küçükken ya da altmış beş yaşını bitirmişken işleyen için sınır üç yıldır. 197/1’de alt sınırdan iki yıl verilmesi ya da takdiri indirimle cezanın bir yıl sekiz aya inmesi hâlinde erteleme, daha önce kasıtlı suçtan üç aydan fazla hapse mahkûm olmamak ve mahkemede olumlu kanaat oluşması şartıyla mümkündür. 197/2’de ceza iki yılı aşmadıkça, 197/3’te her durumda erteleme şartları değerlendirilir. Erteleme yalnız hapis cezasını kapsar.
HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)
CMK 231/5’e göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ise HAGB kararı verilebilir; sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması ve varsa suçtan doğan zararın giderilmesi gerekir (CMK 231/6). 197/1’de bu yol ancak cezanın alt sınırdan ya da indirimlerle iki yılın altında belirlendiği dosyalarda açıktır; sahte parayı alan esnafın veya bankanın zararının ödenmesi çoğu zaman şart olarak aranır. 197/2 ve 197/3’te HAGB daha sık uygulanır. Denetim süresi beş yıldır ve karara karşı istinaf yoluna gidilir (CMK 231/8, 231/12). HAGB, 7589 sayılı Kanunla aynı içerikle yeniden düzenlenmiş olup bugün de uygulanmaktadır.
Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları
Soruşturma çoğunlukla sahte parayı fark eden esnafın, bankanın ya da ATM işletmecisinin ihbarıyla başlar. Kolluk, sahte parayı tutanakla teslim alır, iş yerinin ve çevrenin kamera kayıtlarını toplar, şüphelinin üst ve araç araması ile konut aramasını hâkim kararı ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle yapar. Ele geçen paralar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına gönderilir; raporda paranın sahte olup olmadığı, aldatma yeteneği ve seri numaraları belirtilir. Örgütlü yapılarda HTS kayıtları, MASAK raporları, iletişimin denetlenmesi (CMK 135/8) ve dijital materyal incelemesi delillerin merkezine oturur. Yeterli şüphe varsa iddianame 197/1 için ağır ceza, 197/2 ve 197/3 için asliye ceza mahkemesine verilir.
Kovuşturmada en çok tartışılan iki konu, sahteliğin aldatma yeteneği taşıyıp taşımadığı ve sanığın paranın sahte olduğunu bilip bilmediğidir. Merkez Bankası raporunda aldatma yeteneği bulunmadığı belirtilirse parada sahtecilik oluşmaz. Bilme kastı ise paranın elde edildiği koşullar, banknotların sayısı ve seri numaraları, sanığın elinde gerçek paranın da bulunup bulunmadığı ve aynı gün farklı yerlerde küçük alışverişler yapılıp para üstü toplanması gibi olgulardan çıkarılır. 197/2 ve 197/3’te kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde seri muhakeme usulü uygulanır (CMK 171/2, 250/1).
Hükme karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa, bölge adliye mahkemesi kararına karşı da iki hafta içinde temyize başvurulabilir; beş yıl veya daha az hapis cezalarına karşı istinafın esastan reddi temyiz edilemez (CMK 286/2-a) ve 197/2 ile 197/3’te başka sınırlar da uygulanır. Parada sahtecilik suçu için hazırlanmış savunma dilekçesi örneği, istinaf dilekçesi örneği ve temyiz dilekçesi örneği sitemizde yer alır.
Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri
CMK 91/1’e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre hariç yirmi dört saattir; bu yol süresi on iki saati geçemez. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir (CMK 91/3). Örgütlü sahte para operasyonlarında çok sayıda şüpheli birlikte gözaltına alındığından bu uzatma sık uygulanır.
197/1 ve 197/2’de tutuklama yasağı yoktur, ancak suç katalog suçlar arasında yer almadığından tutuklama nedeni var sayılmaz; kaçma veya delil karartma şüphesi somut olgularla gösterilmelidir. 197/3’te üst sınır bir yıl olduğundan CMK 100/4 gereği tutuklama kararı verilemez. Azami tutukluluk süresi 197/1’de soruşturmada bir yıl, kovuşturmada iki yıl olup uzatmalarla toplam en çok beş yıldır (CMK 102/2, 102/4). 197/2’de soruşturmada altı ay, kovuşturmada bir yıl olup zorunlu hâllerde altı ay uzatılabilir (CMK 102/1). Tutuklama yerine yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü ya da konutu terk etmeme gibi adli kontrol tedbirlerine hâkim karar verir.
Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme
Uzlaşma Mümkün mü?
Uzlaştırma mümkün değildir. Parada sahtecilik CMK 253/1-b’deki listede yer almaz ve şikâyete bağlı olmadığından 253/1-a kapsamına da girmez. Suça sürüklenen çocuklar için CMK 253/1-c, üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlarda ve suçtan zarar görenin gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla uzlaştırma öngörür; 197/1’in üst sınırı bu sınırı aştığından çocuk failde de uzlaştırma yoktur; üst sınırı üç yılı geçmeyen 197/2 ve 197/3’te ise sahte parayı alan esnaf gibi gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi suçtan zarar gören bulunuyorsa çocuk fail bakımından uzlaştırmanın uygulanıp uygulanmayacağı somut olayda tartışılır. Önödeme (TCK 75) üst sınırı altı ayı aşan bu suçun hiçbir fıkrasında uygulanmaz; 197/2 ve 197/3’te ise savcı kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir (CMK 171/2).
Şikayet Süresi Ne Kadardır?
Şikâyet süresi yoktur. Suç resen soruşturulduğundan TCK 73’teki altı aylık süre uygulanmaz. Sahte parayı alan esnafın zararının karşılanması ya da şikâyetten vazgeçmesi soruşturmayı veya davayı sona erdirmez; bu durum yalnız HAGB’deki zarar şartı ve takdiri indirim yönünden önem taşır.
Dava Zamanaşımı Süresi
Dava zamanaşımı fıkraya göre değişir. Üst sınırı on iki yıl olan 197/1’de süre on beş yıldır (TCK 66/1-d). Üst sınırı üç yıl olan 197/2 ile üst sınırı bir yıl olan 197/3’te süre sekiz yıldır (TCK 66/1-e). Kesen işlemler varsa süre en fazla yarısı kadar uzar (TCK 67/4); fiili on iki ile on sekiz yaş arasında işleyenler için süreler TCK 66/2’ye göre kısalır.
Etkin Pişmanlık Hükümleri
TCK 201/1, sahte parayı üreten, ülkeye sokan, nakleden, muhafaza eden veya kabul eden kişinin, para tedavüle konmadan ve resmi makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve sahte paranın üretildiği veya saklandığı yerleri merciine bildirmesi hâlinde cezaya hükmolunmayacağını düzenler. Verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını ve sahte paranın ele geçirilmesini sağlaması şarttır. Sahte parayı tedavüle koymuş olan kişi bu hükümden yararlanamaz; onun pişmanlığı ancak TCK 62 kapsamında takdiri indirimde değerlendirilir. TCK 201/2 aynı imkânı para üretiminde kullanılan alet ve malzeme bakımından da tanır.
Görevli Mahkeme Hangisidir?
5235 sayılı Kanunun 12. maddesi ağır ceza mahkemesini on yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda görevli kılar. Üst sınırı on iki yıl olan 197/1’de ağır ceza mahkemesi, üst sınırı on yılı geçmeyen 197/2 ve 197/3’te asliye ceza mahkemesi görevlidir. Dava 197/1’den ağır cezada açılıp yargılama sonunda 197/2 kabul edilirse CMK 6/1 gereği görevsizlik kararı verilmez, hükmü ağır ceza mahkemesi kurar. Suça sürüklenen çocuk hakkında 197/1’de çocuk ağır ceza, diğer fıkralarda çocuk mahkemesi görevlidir. Hükme karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur (CMK 273/1).
Yargıtay Kararları
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 20.03.2024 tarihli, 2021/358 E., 2024/136 K.
Sahte parayla alışveriş yaptığı için yakalanıp serbest bırakılan sanık, on bir gün sonra başka bir ilde yeniden sahte para sürmüş ve iki olay için ayrı davalar açılmıştı. Ceza Genel Kurulu, tedavüle koymanın kendi içinde süreklilik taşıdığını, bu nedenle kesinti olmadan yapılan harcamaların tek suç sayılacağını, ancak iddianameyle oluşan hukuki kesinti ya da yakalanma gibi fiili kesintiden sonraki eylemin yeni bir suç olduğunu açıklamış ve ikinci davanın mükerrer olmadığına oy çokluğuyla karar vermiştir. Karar ayrıca suçun oluşması için sahte paranın aldatma yeteneği taşıması gerektiğini vurgular.
… Sahteciliğin suç teşkil edebilmesi için üretilen paranın sahteliğinin ilk bakışta ve kolaylıkla anlaşılabilir olmaması diğer bir ifade ile aldatma yeteneğinin bulunması gerekmektedir. …
… Tedavüle koyma eylemi niteliği itibarıyla süreklilik arz edip teselsülü bünyesinde barındırdığından aynı anda temin edilen sahte paraların değişik tarihlerde kesintisiz olarak piyasaya sürülmesi hâlinde zincirleme suç veya gerçek içtima kuralları uygulanmayacak ve failin bu eylemleri tek suç olarak kabul edilecektir. …
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 23.12.2024 tarihli, 2024/16507 E., 2024/9903 K.
ATM’lere sahte para yatırılıp karşılığında gerçek para çekildiği, örgütlü bir sahte para basım ve dağıtım yapısına ilişkin davada Daire, mahkûmiyetleri kamera görüntüleri, MASAK raporu, Merkez Bankası raporları, arama sonuçları ve dijital bilirkişi raporlarının birlikte değerlendirilmesiyle yerinde bulmuş, delil yetersizliği nedeniyle verilen beraat kararlarını da onamıştır. Beş yıl veya daha az hapis cezalarına karşı istinafın esastan reddine ilişkin kararlar yönünden temyiz istemlerini ise CMK 286/2-a gereği reddetmiştir.
… ele geçen sahte paralara ilişkin Merkez Bankası raporları, aramalarda ele geçen belgeler, sahte paralar, dijital materyallere ilişkin hazırlanan bilirkişi raporları ile dava dosyası kapsamındaki diğer tüm deliller bir bütün olarak değerlendirildiğinde …
Sık Sorulan Sorular
Parada sahtecilik suçunun cezası kaç yıl?
Sahte para üretmek, taşımak, saklamak veya harcamak iki yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası gerektirir. Sahte parayı bilerek kabul etmenin cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Sahteliğini sonradan öğrendiği parayı harcayan kişi üç aydan bir yıla kadar hapis cezası alır.
Bilmeden sahte para harcamak suç mu?
Paranın sahte olduğunu bilmeden harcamak suç değildir, çünkü suç yalnız kastla işlenir. Sahteliği öğrendikten sonra parayı yine de harcamak ise TCK 197/3’teki suçu oluşturur. Elinize sahte para geçtiğini fark ederseniz bankaya ya da kolluğa teslim etmeniz gerekir.
Sahte dolar bulundurmak suç mu?
Yabancı ülkelerde kanunen tedavülde bulunan para da TCK 197’nin koruması altındadır. Sahte doları tedavüle koymak amacıyla bilerek saklamak muhafaza hareketi olarak 197/1’deki suçu oluşturabilir. Sahteliğini bilerek satın alıp tedavüle koyma amacı taşımayan kişi ise 197/2 kapsamında değerlendirilir; ayrım paranın miktarına ve elde bulundurma koşullarına göre yapılır.
Parada sahtecilik suçunda tutuklama olur mu?
Birinci ve ikinci fıkrada tutuklama yasağı yoktur; kaçma ya da delil karartma şüphesi varsa tutuklama kararı verilebilir. Üçüncü fıkrada üst sınır bir yıl olduğundan tutuklama yapılamaz. Suç katalog suç olmadığından tutuklama gerekçesi somut olgulara dayanmalıdır.
Parada sahtecilik suçunda etkin pişmanlık var mı?
TCK 201’e göre para tedavüle konmadan ve resmi makamlar haber almadan önce suç ortaklarını ve sahte paranın yerini bildiren kişiye ceza verilmez. Bildirimin ortakların yakalanmasını ve paranın ele geçirilmesini sağlaması gerekir. Parayı piyasaya sürmüş kişi bu hükümden yararlanamaz.
Parada sahtecilik davasına hangi mahkeme bakar?
Üretme, taşıma, saklama ve tedavüle koyma hâllerinde ağır ceza mahkemesi görevlidir. Sahte parayı bilerek kabul etme ve sahteliğini sonradan öğrendiği parayı harcama hâllerinde asliye ceza mahkemesi bakar. Çocuk sanıklar için çocuk mahkemeleri görevlidir.