Nitelikli Kasten Öldürme Suçu ve Cezası TCK 82

Nitelikli kasten öldürme suçu, bir insanın hayatına son verilmesi fiilinin kanunda tek tek sayılan ağırlaştırıcı sebeplerden biri eşliğinde işlenmesi hâlinde ortaya çıkan ve failin ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla cezalandırılmasını gerektiren suç tipidir (TCK m.82). Halk arasında “canavarca öldürme”, “tasarlayarak adam öldürme”, “namus cinayeti”, “kan davası cinayeti” veya kadına yönelik hâllerde “kadın cinayeti” gibi adlarla anılmaktadır. Suç, CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlardan olduğundan kuvvetli suç şüphesinin varlığı hâlinde uygulamada neredeyse istisnasız biçimde tutuklama tedbirine başvurulur. Nitelikli kasten öldürme suçu şikayete tabi olmayıp Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen soruşturulur ve şikayetten vazgeçme davayı düşürmez. Suçun cezası, ülkemizde öngörülen en ağır yaptırım olan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıdır.

Kısa Cevap

Nitelikli kasten öldürme suçu TCK 82. maddede düzenlenmiştir ve cezası ağırlaştırılmış müebbet hapistir. Öldürmenin tasarlayarak, canavarca hisle veya eziyet çektirerek, yangın ve bombalama gibi genel tehlike yaratan yöntemlerle, üstsoy, altsoy, eş, boşanılan eş veya kardeşe karşı, çocuğa ya da kendini savunamayacak kişiye karşı, kadına karşı, kamu görevi nedeniyle, suç gizlemek amacıyla, kan gütme veya töre saikiyle işlenmesi hâlinde bu ceza uygulanır. Suç şikayete bağlı değildir, uzlaştırma kapsamında değildir, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme mümkün değildir. Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Kanun Metni

Kaynak: mevzuat.gov.tr

Bir cümleye tıklayın, ilgili açıklamaya gidin.

(1) Kasten öldürme suçunun;

Tasarlayarak,
Canavarca hisle veya eziyet çektirerek,
Yangın, su baskını, tahrip, batırma veya bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanmak suretiyle,
Üstsoy veya altsoydan birine ya da eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı,
Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,
Kadına karşı,
Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
Bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya işlenmesini kolaylaştırmak ya da yakalanmamak amacıyla,
Bir suçu işleyememekten dolayı duyduğu infialle,
Kan gütme saikiyle,
Töre saikiyle,

İşlenmesi halinde, kişi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.

Kanun Gerekçesi

Gerekçe için tıklayınız

Maddede, kasten öldürme suçunun, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren nitelikli hâlleri belirlenmiştir. Söz konusu suçun seçimlik olarak belirlenen bu nitelikli şekilleri, bentler hâlinde sıralanmıştır.

(a) bendinde, kasten öldürme suçunun tasarlayarak işlenmesi, bir nitelikli hâl olarak kabul edilmiştir.

(b) bendinde, öldürme suçunun canavarca hisle veya eziyet çektirerek işlenmesi bir nitelikli hâl olarak öngörülmüştür. Bent kapsamında iki seçimlik harekete yer verilmiştir.

Kişinin acıma hissi olmaksızın bir başkasını öldürmesi hâlinde canavarca hisle öldürme söz konusudur. Canavarca hisle öldürmenin arz ettiği özellik, öldürmenin vahşi bir yöntemle gerçekleştirilmesidir. Kişinin yakılarak, uyurken kulağının içine kızgın yağ dökülerek ya da vücudu parçalanarak öldürülmesi, buna örnek olarak gösterilebilir.

Bu bentte yer verilen ikinci seçimlik hareket ise, kişiye eziyet çektirilerek öldürülmesidir. Bu durumda, kişi hemen değil, belli bir süreç içinde acı çektirilerek öldürülmektedir. Örneğin kişiye gözleri çıkarılarak, kulağı ve sair organları kesilerek acı çektirilmekte ve sonuçta öldürülmektedir.

(c) bendinde ise, öldürmenin genel tehlike yaratmak ya da tehlikeli araçlar kullanılmak suretiyle işlenmesi, bu suçun nitelikli hâli olarak tanımlanmıştır. Genel tehlike yaratmak, başlı başına bir suç oluşturmaktadır. Genel tehlikeye sebebiyet verme suçunun oluşabilmesi için ölüm veya yaralama ya da malvarlığına zarar verme gibi bir neticenin meydana gelmesi gereksizdir. Bu nedenle, kasten öldürme suçunun genel tehlike yaratmak suretiyle işlenmesi hâlinde, hem genel tehlike yaratma suçu hem de kasten öldürme suçu birlikte gerçekleşmiş olmaktadır. Fikri içtima hükümleri uygulanmak suretiyle bu durumda kişiye daha ağır cezayı gerektiren kasten öldürme suçundan dolayı cezaya hükmetmek gerekecektir. Ancak, bu bent hükmüyle söz konusu durum, kasten öldürme suçunun nitelikli hâli olarak kabul edilmiştir.

(d) bendinde ise, kasten öldürme suçunun belli akrabalık ilişkisi içinde bulunulan kişilere yani üstsoy veya altsoydan birine ya da eş veya kardeşe karşı işlenmesi, bu suçun diğer bir nitelikli hâli olarak tanımlanmıştır.

(e) bendinde, kasten öldürme suçunun çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenmesi, bu suç açısından bir nitelikli hâl olarak öngörülmüştür. Çocuk olması veya ileri yaşı, hastalığı, malullüğü veya ruhî veya fizik güçsüzlüğü nedeniyle kendini korumaktan âciz bir kimseye karşı fiilin işlenmesi, gerek faildeki ahlâkî kötülüğün mefruz çokluğu gerek fiilin icrasındaki kolaylık dolayısıyla, nitelikli hâl sayılmıştır.

(f) bendinde ise, kasten öldürme suçunun gebe olduğu bilinen kadına karşı işlenmesi bir nitelikli unsur olarak kabul edilmiştir. Suçun gebe kadına karşı işlenmesi hâlinde iki hayata son verilmektedir. Bu nedenle, belirtilen durumda faile daha ağır ceza verilmesi öngörülmüştür. Failin söz konusu nitelikli unsur dolayısıyla sorumlu tutulabilmesi için, mağdurun gebe olduğunu bilmesi gerekir; yani suçun bu nitelikli unsuru açısından failin doğrudan kastla hareket etmesi gerekir.

(g) bendinde, suçun kamu görevlisine karşı ve görevini yerine getirmesi dolayısıyla işlenmesi, bu suçun nitelikli hâli olarak kabul edilmiştir. Suçun salt kamu görevlisine karşı işlenmesi yeterli değildir; mağdurun, görevinin gereklerine uygun davranılması dolayısıyla öldürülmesi gerekir. Hatta, kamu görevliliği sıfatı sona ermiş olsa bile, kişinin kamu görevinin gereklerine uygun davranması dolayısıyla öldürülmesi hâlinde de bu nitelikli unsur oluşacaktır.

(h) bendinde, bu suçun güdülen amaç itibarıyla nitelikli hâline yer verilmiştir. İşlenmiş olan bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya işlenmekte olan bir suçun işlenmesini kolaylaştırmak amacıyla, kişi öldürüldüğünde, amaç suç araç suç ilişkisi söz konusudur. Suçun bu nitelikli hâlinin oluşabilmesi için, belirtilen amaçlarla bir kişinin öldürülmesi yeterlidir; öldürmek suçuyla amaçlananın gerçekleşmesi gerekmez. Bu nedenle, örneğin bir banka soygununu gerçekleştirebilmek amacıyla öldürme suçunun işlenmesi hâlinde, fail hakkında bu nitelikli unsur dolayısıyla cezaya hükmedilecektir. Banka soygununun gerçekleşmesi hâlinde, failin ayrıca bu suçtan dolayı da cezalandırılması gerekir. Başka bir deyişle, bu gibi durumlarda gerçek içtima kurallarını uygulamak gerekir.

(i) bendine göre; yerleşmiş Yargıtay kararlarında da kabul edildiği üzere, kan gütme saikiyle öldürme hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmedilmesi, fiilin sadece kan gütme saikine bağlı olarak işlenmiş olması hâlinde söz konusu olabilecektir. Ancak, belirtilmelidir ki, haksız tahrikin koşullarının bulunduğu hâllerde, bu bent hükmü uygulanamaz.

Nihayet, (j) bendine göre; töre saikiyle öldürme hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmedilecektir. Ancak, bu hükmün uygulanabilmesi için, somut olayda haksız tahrikin koşullarının bulunmaması gerekir.

Suçun Hukuki Künyesi

Kanun Maddesi: Nitelikli kasten öldürme suçu, 5237 sayılı TCK’nın “Hayata Karşı Suçlar” bölümünde yer alan 82. maddede düzenlenmiştir.
Şikayet: Suç şikayete tabi olmayıp Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen soruşturulur.
Zamanaşımı: Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiğinden dava zamanaşımı süresi 30 yıldır.
Tutuklama ve Adli Kontrol: CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlardan olduğundan kuvvetli suç şüphesi hâlinde tutuklama nedeni var sayılır; uygulamada adli kontrolle yetinilmesi istisnaidir.
Uzlaşma: Suç, uzlaştırma kapsamında değildir.
Etkin Pişmanlık: Nitelikli kasten öldürme suçu bakımından kanunda özel bir etkin pişmanlık hükmü öngörülmemiştir.
İndirim: Haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve takdiri indirim hükümleri uygulanabilir.
Memuriyete Etkisi: Mahkumiyet, 657 sayılı Kanun m.48’deki şartlar sağlanamayacağından memuriyete engel olur; mevcut memuriyeti sona erdirir.
Görevli Mahkeme: Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

Nitelikli kasten öldürme suçunun oluşabilmesi için öncelikle kasten öldürme suçunun temel şeklinin bütün unsurlarıyla gerçekleşmesi gerekir. Bunun için yaşayan bir insanın bulunması, faile isnat edilebilen bir hareketin varlığı, ölüm neticesinin meydana gelmesi ve hareket ile ölüm arasında nedensellik bağının kurulabilmesi aranır. Bu temel yapı üzerine, kanunun 82. maddesinde sayılan nitelikli hâllerden en az birinin somut olayda gerçekleşmesi gerekir.

Nitelikli hâller sınırlı sayıda belirlenmiştir; kanunda sayılmayan bir ağırlaştırıcı sebebe dayanılarak ceza artırılamaz. Bu hâllerden bazıları suçun işleniş biçimine, bazıları failin güttüğü amaca ve saike, bazıları ise mağdurun sıfatına ilişkindir. Bir olayda birden fazla nitelikli hâlin bir arada bulunması mümkündür; ancak ceza tek olduğundan bu durum temel cezanın belirlenmesinde ve takdiri indirim değerlendirmesinde dikkate alınır.

Dikkat: Nitelikli hâllerin varlığı iddia makamınca somut delillerle ortaya konulmalıdır. Örneğin tasarlama iddiasında, failin öldürme kararını verdikten sonra makul bir süre soğukkanlılıkla düşünüp bu kararında sebat ettiğinin, plan ve hazırlık aşamalarının delillerle gösterilmesi gerekir; salt silahın önceden temin edilmiş olması tek başına tasarlamayı ispatlamaya yetmez.

Fail ve Mağdur

Nitelikli kasten öldürme suçu özgü suç değildir; suçun faili kural olarak herkes olabilir. Bununla birlikte bazı nitelikli hâller failin sıfatına veya mağdurla arasındaki ilişkiye bağlanmıştır. Üstsoy, altsoy, eş, boşanılan eş veya kardeşe karşı işlenen öldürmede fail ile mağdur arasındaki hukuki bağ, nitelikli hâlin temelini oluşturur ve bu bağın nüfus kayıtlarıyla ispatlanması gerekir.

Suçun mağduru yaşayan her insandır. Ancak kanun koyucu, korunmaya daha fazla ihtiyaç duyan kişiler bakımından özel nitelikli hâller öngörmüştür. Çocuğa, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye, kadına ya da kamu görevini yerine getiren kişiye karşı işlenen öldürme fiilleri bu kapsamdadır. Kadına karşı işlenen öldürme bakımından ayrıca bir saik aranmaz; mağdurun kadın olması nitelikli hâlin uygulanması için yeterlidir.

Suçun Hukuki Konusu

Suçla korunan hukuki değer, insanın yaşam hakkıdır. Yaşam hakkı, Anayasa ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınmış, vazgeçilemez ve devredilemez nitelikte temel bir haktır. Bu nedenle mağdurun öldürülmeye rıza göstermesi fiili hukuka uygun hâle getirmez; ötanazi talebi de failin cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Suçun maddi konusu, hayatta olan insan bedenidir. Doğum olayının başlamasıyla birlikte insan yaşamı ceza hukuku korumasına girer; bu andan önceki müdahaleler çocuk düşürtme suçunu oluşturur. Ölümün gerçekleşmiş olması hâlinde ise ceset üzerinde gerçekleştirilen fiiller kişinin hatırasına hakaret suçu kapsamında değerlendirilir.

Manevi Unsur

Nitelikli kasten öldürme suçu yalnızca kasten işlenebilir; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Fail, ölüm neticesini bilerek ve isteyerek hareket etmeli, ayrıca somut olayda gerçekleşen nitelikli hâli oluşturan maddi unsurları da bilmelidir. Örneğin mağdurun kendisini savunamayacak durumda olduğunu ya da kamu görevini yerine getirdiğini bilmeyen fail bakımından bu nitelikli hâller uygulanmaz.

Suç kural olarak olası kastla da işlenebilir; ancak tasarlama, kan gütme saiki, töre saiki ve suç gizleme amacı gibi belirli bir amaç ya da saik arayan nitelikli hâller yalnızca doğrudan kastla gerçekleşebilir. Nitelikli hâllerden bazıları kastın ötesinde özel bir saik aradığından, bu saikin dosyadaki somut verilerle ortaya konulması zorunludur.

Suçun Cezası Nedir?

Temel Halin Cezası: Kasten öldürmenin nitelikli hâllerinden herhangi birinin gerçekleşmesi hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası (TCK 82/1).
Tasarlayarak veya Canavarca Hisle Öldürme: Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası (TCK 82/1-a, 82/1-b).
Akrabaya, Çocuğa veya Kadına Karşı Öldürme: Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası (TCK 82/1-d, 82/1-e, 82/1-f).
Kamu Görevi Nedeniyle, Suç Gizlemek veya Kan Gütme ve Töre Saikiyle Öldürme: Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası (TCK 82/1-g, 82/1-h, 82/1-j, 82/1-k).
Teşebbüs Halinde Ceza: Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre on dört yıldan yirmi bir yıla kadar hapis cezası (TCK 35/2).
Haksız Tahrik Halinde Ceza: Tahrikin derecesine göre on sekiz yıldan yirmi dört yıla kadar hapis cezası (TCK 29).
Yaş Küçüklüğü Halinde Ceza: On iki ile on beş yaş arası failde on iki yıldan on beş yıla, on beş ile on sekiz yaş arası failde on sekiz yıldan yirmi dört yıla kadar hapis cezası (TCK 31).
Takdiri İndirim Halinde Ceza: Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine müebbet hapis cezası (TCK 62/1).

Temel Halinin Cezası (82/1)

Kasten öldürme suçunun temel şeklinin cezası müebbet hapis iken, maddede sayılan nitelikli hâllerden herhangi birinin gerçekleşmesi hâlinde ceza ağırlaştırılmış müebbet hapse dönüşür. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder ve kanun ile Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir. Bu ceza, hukuk sistemimizde öngörülen en ağır yaptırımdır.

Bir olayda birden fazla nitelikli hâlin bir arada bulunması, ceza türünü değiştirmez; yine tek bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmedilir. Ancak bu durum, mahkemenin takdiri indirim uygulayıp uygulamayacağı değerlendirmesinde ve infaz rejimi bakımından önem taşır.

Nitelikli Haller (82/1)

Tasarlayarak öldürmede fail, öldürme kararını verdikten sonra makul bir süre bu kararını olgunlaştırmış ve soğukkanlılıkla planını uygulamıştır. Canavarca hisle öldürme, acıma duygusundan yoksun ve vahşi bir yöntemin kullanılmasını; eziyet çektirerek öldürme ise mağdurun bir süreç içinde acı çektirilerek yaşamına son verilmesini ifade eder. Yangın, su baskını, tahrip, batırma, bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanılması hâlinde genel tehlike yaratan yöntemler nedeniyle nitelikli hâl uygulanır.

Mağdurun sıfatına bağlı nitelikli hâller ise üstsoy, altsoy, eş, boşanılan eş veya kardeş; çocuk ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişi; kadın ve kamu görevini yerine getiren kişidir. Kadına karşı işlenen öldürmede ayrı bir saik aranmazken, kamu görevlisine karşı işlenen öldürmede fiilin mağdurun yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle gerçekleştirilmesi zorunludur.

Saike ve amaca bağlı nitelikli hâller arasında bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak, işlenmesini kolaylaştırmak veya yakalanmamak amacıyla öldürme, bir suçu işleyememekten duyulan infialle öldürme, kan gütme saikiyle öldürme ve töre saikiyle öldürme yer alır. Kan gütme ve töre saikinin uygulanabilmesi için somut olayda haksız tahrik koşullarının bulunmaması gerekir; zira haksız tahrik hâlinde fail, ani gelişen bir hiddetin etkisiyle hareket etmiş sayılır.

İndirim Halleri

Haksız tahrik, uygulamada en sık başvurulan indirim sebebidir. Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında hareket eden fail hakkında, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine on sekiz yıldan yirmi dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Tahrikin ağırlık derecesi, indirimin oranını belirlemede esas alınır.

Yaş küçüklüğü de önemli bir indirim sebebidir. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış ve işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği bulunan fail hakkında on iki yıldan on beş yıla kadar; on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış fail hakkında ise on sekiz yıldan yirmi dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Akıl hastalığı nedeniyle davranışlarını yönlendirme yeteneği azalmış olan fail hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi beş yıl hapis cezası verilir. Ayrıca failin geçmişi, sosyal ilişkileri ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları gözetilerek takdiri indirim uygulanması hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine müebbet hapis cezasına hükmolunur.

Somut olayınızı birlikte değerlendirelim

Ceza hesabı; nitelikli hâller, artırım ve indirim nedenleriyle dosyadan dosyaya değişir.

Avukata Danışın

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Nitelikli kasten öldürme neticeli bir suç olduğundan teşebbüse elverişlidir. Fail elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlamış ancak elinde olmayan nedenlerle ölüm neticesini gerçekleştirememişse teşebbüs hükümleri uygulanır. Bu hâlde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine on dört yıldan yirmi bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur ve ceza belirlenirken meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı esas alınır.

Uygulamada en çok tartışılan husus, fiilin öldürmeye teşebbüs mü yoksa kasten yaralama mı olduğudur. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre bu ayrım yapılırken kullanılan aletin niteliği, darbe sayısı ve şiddeti, hedef alınan vücut bölgesinin hayati önem taşıyıp taşımadığı, fail ile mağdur arasındaki husumetin derecesi ve failin fiile kendiliğinden mi son verdiği yoksa engellenip engellenmediği birlikte değerlendirilir.

Fail icra hareketlerinden gönüllü olarak vazgeçer veya kendi çabalarıyla ölüm neticesinin gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; ancak o ana kadar gerçekleşen kısım başlı başına bir suç oluşturuyorsa yalnızca o suçtan sorumlu tutulur. Örneğin mağduru yaraladıktan sonra pişman olup hastaneye yetiştiren ve ölümü önleyen fail, öldürmeye teşebbüsten değil kasten yaralamadan cezalandırılır.

İştirak

Suça iştirak bakımından genel hükümler uygulanır; müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme mümkündür. Öldürme fiilini birlikte gerçekleştiren ve fiil üzerinde ortak hâkimiyet kuran kişilerin her biri müşterek fail olarak ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla cezalandırılır. Başkasını öldürmeye azmettiren kişi de işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır.

Nitelikli hâllerin suç ortaklarına yansıması, bağlılık kuralı çerçevesinde değerlendirilir. Mağdurla akrabalık ilişkisi bulunmayan suç ortağı bakımından bu ilişkiye dayalı nitelikli hâlin uygulanabilmesi için, ortağın bu ilişkiyi bilmesi gerekir. Buna karşılık tasarlama gibi failin iç dünyasına ilişkin unsurlar, ancak bu unsuru taşıyan ortak bakımından sonuç doğurur.

Suçun işlenmesine yardım eden kişiye, işlenen suç ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiğinden on beş yıldan yirmi yıla kadar hapis cezası verilir. Azmettirenin belli olmaması hâlinde, kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlayan fail veya diğer suç ortağı hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunabilir.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

Kasten öldürme suçunda zincirleme suç hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle aynı suç işleme kararı kapsamında birden fazla kişinin öldürülmesi ya da aynı kişiye karşı birden fazla öldürme fiilinin gerçekleştirilmesi hâlinde her bir öldürme için ayrı ayrı cezaya hükmedilir ve gerçek içtima kuralları uygulanır.

Öldürme suçunun bir başka suçu gizlemek veya kolaylaştırmak amacıyla işlenmesi hâlinde, hem nitelikli öldürmeden hem de amaçlanan diğer suçtan ayrı ayrı cezaya hükmedilir. Örneğin yağma suçunu kolaylaştırmak amacıyla öldürme fiilinde fail hem nitelikli kasten öldürmeden hem de yağma suçundan sorumlu tutulur.

Öldürmenin bombalama, yangın çıkarma gibi genel tehlike yaratan yöntemlerle işlenmesi hâlinde kural olarak bu yöntem nitelikli hâl olarak değerlendirilir. Ancak bu fiil nedeniyle başka kişilerin de ölmesi veya yaralanması ya da malvarlığının zarar görmesi durumunda, meydana gelen bu ayrı neticeler bakımından da ayrıca cezaya hükmedilmesi gerekir.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

Hapis cezasının adli para cezasına çevrilebilmesi için cezanın kısa süreli, yani bir yıl veya daha az süreli olması gerekir. Nitelikli kasten öldürme suçunun cezası ağırlaştırılmış müebbet hapis olduğundan bu cezanın adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir. İndirim sebeplerinin uygulandığı hâllerde dahi sonuç ceza bu eşiğin çok üzerinde kalır.

Erteleme

Hapis cezasının ertelenmesi ancak iki yıl veya daha az süreli hapis cezaları bakımından mümkündür. Nitelikli kasten öldürme suçunda hükmolunan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile haksız tahrik veya yaş küçüklüğü indirimi sonrası verilen süreli hapis cezaları bu sınırın çok üzerinde olduğundan erteleme kararı verilemez.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilmesi için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması gerekir. Nitelikli kasten öldürme suçunda öngörülen ceza bu eşiğin çok üzerinde olduğundan HAGB kararı verilmesi hukuken mümkün değildir.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Suç şikayete bağlı olmadığından soruşturma, ölüm olayının öğrenilmesiyle birlikte Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen başlatılır. Cumhuriyet savcısı olay yerine bizzat giderek ölü muayenesi yaptırır, gerekli görülmesi hâlinde otopsi kararı verir ve olay yeri inceleme ekipleri aracılığıyla parmak izi, kan örneği, balistik inceleme ve kamera kayıtları gibi delilleri toplatır.

Soruşturma aşamasında tanık beyanları alınır, şüphelinin ifadesi tespit edilir, iletişimin tespiti ve HTS kayıtlarının incelenmesi gibi tedbirlere başvurulur. Adli Tıp Kurumu raporlarıyla ölüm nedeni, ölüm zamanı ve yaralanmaların niteliği belirlenir. Failin akıl sağlığı konusunda kuşku bulunması hâlinde gözlem altına alınmasına karar verilebilir.

Soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşılırsa iddianame düzenlenerek ağır ceza mahkemesine gönderilir. İddianamenin kabulüyle kovuşturma aşaması başlar; duruşmalarda mağdur yakınları davaya katılan sıfatıyla yer alabilir ve suçun ağırlığı nedeniyle sanığa müdafi görevlendirilmesi zorunludur.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

Suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde şüpheli kolluk tarafından yakalanabilir ve Cumhuriyet savcısının emriyle gözaltına alınır. Gözaltı süresi kural olarak yirmi dört saattir; toplu işlenen suçlarda bu süre savcının yazılı emriyle üçer günü geçmemek üzere uzatılabilir.

Nitelikli kasten öldürme, CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlardandır. Bu nedenle suçun işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde kaçma ve delilleri karartma şüphesi bulunduğu var sayılır ve uygulamada neredeyse istisnasız biçimde tutuklama kararı verilir.

Dikkat: Tutuklama kararına karşı yedi gün içinde itiraz edilebileceği gibi, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında tahliye talebinde bulunulması da mümkündür. Tutukluluk hâlinin devamına ilişkin kararların düzenli aralıklarla ve gerekçeli olarak gözden geçirilmesi zorunludur.

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Nitelikli kasten öldürme suçu, yaşam hakkına yönelik en ağır ihlali oluşturduğundan uzlaştırma kapsamı dışında bırakılmıştır. Mağdur yakınlarının fail ile anlaşması ya da şikayetçi olmadıklarını beyan etmeleri, kamu davasının açılmasına ve yürütülmesine engel oluşturmaz.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Suç şikayete tabi olmadığından herhangi bir şikayet süresi söz konusu değildir. Cumhuriyet Başsavcılığı, olayı öğrendiği anda resen soruşturma başlatmakla yükümlüdür ve dava zamanaşımı süresi dolmadığı sürece soruşturma her zaman yapılabilir.

Dava Zamanaşımı Süresi

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda dava zamanaşımı süresi otuz yıldır. Zamanaşımı süresi, suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar; şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması, tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi veya mahkumiyet kararı verilmesi hâlinde zamanaşımı kesilir ve süre yeniden işlemeye başlar.

Etkin Pişmanlık Hükümleri

Nitelikli kasten öldürme suçu bakımından kanunda özel bir etkin pişmanlık hükmü öngörülmemiştir. Zira ölüm neticesi gerçekleştikten sonra zararın giderilmesi veya eski hâle döndürülmesi mümkün değildir. Failin pişmanlığı ancak takdiri indirim kapsamında değerlendirilebilir ve bu durumda ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine müebbet hapis cezasına hükmolunur.

Buna karşılık ölüm neticesi henüz gerçekleşmemişse gönüllü vazgeçme hükümleri uygulanabilir. Fail kendi çabalarıyla ölümü önlerse öldürmeye teşebbüsten cezalandırılmaz, yalnızca o ana kadar gerçekleşen yaralama fiilinden sorumlu tutulur.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiğinden nitelikli kasten öldürme suçunda görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir; ölüm neticesinin başka bir yerde gerçekleşmesi hâlinde de hareketin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir.

Sık Sorulan Sorular

Nitelikli kasten öldürme suçunun cezası kaç yıldır?

Nitelikli kasten öldürme suçunun cezası ağırlaştırılmış müebbet hapistir ve bu ceza hükümlünün hayatı boyunca devam eder. Süreli bir hapis cezası söz konusu değildir; ceza, kanun ve Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir. Yalnızca haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya takdiri indirim gibi sebeplerin varlığı hâlinde ceza müebbet hapse veya süreli hapse dönüşebilir.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan kişi cezaevinden çıkabilir mi?

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olan hükümlü, koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanabildiği hâllerde kanunda belirlenen süreyi ceza infaz kurumunda geçirdikten sonra tahliye edilebilir. Ancak terör suçları ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar gibi bazı hâllerde koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz ve hükümlü ömür boyu cezaevinde kalır. Kesin hesap, infaz hakimliğince dosya özelinde yapılır.

Kasten öldürme ile nitelikli kasten öldürme arasındaki fark nedir?

Kasten öldürmenin temel şeklinin cezası müebbet hapis iken, kanunda sayılan nitelikli hâllerden biri gerçekleştiğinde ceza ağırlaştırılmış müebbet hapse dönüşür. Fark yalnızca ceza miktarında değil infaz rejiminde de kendini gösterir; ağırlaştırılmış müebbet hapis, sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir ve koşullu salıverilme için gereken süre daha uzundur.

Kadına karşı işlenen öldürme her durumda nitelikli sayılır mı?

Kanunda mağdurun kadın olması başlı başına nitelikli hâl olarak düzenlenmiştir ve bu hâlin uygulanması için ayrıca bir saik aranmaz. Dolayısıyla mağdurun kadın olduğunun bilinmesi ve öldürme kastının bulunması hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur. Haksız tahrik gibi indirim sebeplerinin varlığı hâlinde ise ceza indirilerek uygulanır.

Nitelikli kasten öldürmeye teşebbüs hâlinde ne kadar ceza verilir?

Fail elverişli hareketlerle icraya başlamış ancak elinde olmayan nedenlerle ölüm neticesi gerçekleşmemişse teşebbüs hükümleri uygulanır ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine on dört yıldan yirmi bir yıla kadar hapis cezası verilir. Ceza belirlenirken meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı esas alınır; haksız tahrik gibi indirim sebepleri varsa bu ceza ayrıca indirilir.

Öldürme olayında şikayetten vazgeçilirse dava düşer mi?

Nitelikli kasten öldürme suçu şikayete tabi olmadığından mağdur yakınlarının şikayetçi olmaması veya şikayetten vazgeçmesi davayı düşürmez. Cumhuriyet Başsavcılığı olayı resen soruşturur ve kamu davası, katılanların iradesinden bağımsız olarak yürütülür. Tarafların anlaşması ancak takdiri indirim değerlendirmesinde dolaylı bir etki doğurabilir.

Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr), 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.

TCK 82 Nitelikli Kasten Öldürme Suçu ve Cezası