TCK 163 Karşılıksız Yararlanma Suçu ve Cezası

Suçun Hukuki Künyesi

Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?

TCK 163 üç ayrı seçimlik hâl düzenler ve her biri kendi şartlarına sahiptir. Birinci fıkrada fail, otomatlar aracılığıyla sunulan ve bedeli ödendiğinde yararlanılabilen bir hizmetten ödeme yapmadan yararlanır: toplu taşıma turnikesine müdahale ederek geçmek, ücretli otopark bariyerini ya da yıkama makinesini teknik müdahaleyle çalıştırmak tipik örneklerdir. Kanun gerekçesine göre burada aldatılan bir insan bulunmadığından dolandırıcılık, ortada taşınır bir mal olmadığından hırsızlık oluşmaz. İkinci fıkrada başkasının telefon hattına izinsiz bağlanmak, frekanslardan yararlanmak ya da şifreli televizyon yayınlarını korsan kart veya çözücüyle izlemek gibi rızasız yararlanmalar cezalandırılır.

Uygulamanın büyük kısmını oluşturan üçüncü fıkra üç şartı birlikte arar: enerjinin abonelik esasına göre yararlanılan elektrik, su veya doğal gaz olması, sahibinin rızasının bulunmaması ve tüketimin, tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde gerçekleşmesi. Sayaçtan önce şebekeye doğrudan hat çekmek, sayacı devre dışı bırakan ara bağlantı yapmak, sayacın ölçüm düzeneğine müdahale ederek eksik yazmasını sağlamak ve hiç abonelik kurmadan şebekeden yararlanmak bu kapsamdadır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, abonelik kurulmadan yararlanma ya da tesisata müdahaleyle tüketimin hiç veya eksik gösterilmesinin yanında gerçek tüketim miktarının tespitinin de engellenmiş olmasını şart koşar.

Bu nedenle her “kaçak tutanağı” suç anlamına gelmez. Borç nedeniyle kesilen ve mühürlenen sayacın mührünün kırılarak kullanılması ya da idareye kayıtlı olmayan ama doğru ölçen bir sayaçtan yararlanılması, tüketim sayaç üzerinden ölçülüyorsa idari anlamda usulsüz kullanım sayılabilir; ancak tüketim miktarının belirlenmesi engellenmediği için 163/3’teki suçu oluşturmaz. Sayaç mührünün kırılması ise ancak mühür kanunun verdiği yetkiye dayanılarak konulmuşsa, örneğin belediye su idaresinin mührüyse, mühür bozma (TCK 203) yönünden ayrıca değerlendirilebilir; kanunla mühürleme yetkisi verilmemiş özel elektrik dağıtım şirketinin taktığı mührün kırılması bu suçu oluşturmaz.

Fail ve Mağdur

Suçu herkes işleyebilir; özgü suç değildir. Fail, enerjiyi veya hizmeti fiilen kullanan ya da kullanılmasını sağlayan kişidir; abonelik veya taşınmaz mülkiyetinin sanık adına olması tek başına yeterli değildir, tespit tarihinde yerin kimin kullanımında olduğu araştırılmalıdır. Kiracının kullandığı yerdeki kaçak tüketimden ev sahibi, kullanıma katıldığı gösterilmedikçe sorumlu tutulamaz. Ceza Genel Kurulu’na göre mağdur, enerjinin sahibi olan dağıtım şirketi veya idaredir; geçerli abonelik sözleşmesiyle enerjinin sahibi hâline gelen ve kendi hattından izinsiz enerji çekilen kişi de mağdur olabilir.

Suçun Hukuki Konusu

Korunan hukuki değer malvarlığıdır; hizmet ve enerji sağlayıcısının bedel karşılığı sunduğu imkândan karşılıksız yararlanılmasının önlenmesi amaçlanır. Maddi konu taşınır bir mal değil, otomatla sunulan hizmet, telefon hattı ve frekans, yayın ile abonelik esasına göre sağlanan elektrik, su ve doğal gazdır. Elektrik enerjisine yönelik fiiller eskiden TCK 142/1-f kapsamında nitelikli hırsızlık sayılıyordu; 6352 sayılı Kanunla bu bent yürürlükten kaldırılmış, fiil karşılıksız yararlanma kapsamına alınmıştır.

Manevi Unsur

Suç yalnız kastla işlenir; fail, hizmetten veya enerjiden bedelsiz ve rızaya aykırı biçimde yararlandığını bilmelidir. Olası kast (sonucu öngörüp kabullenme) da yeterlidir; bu durumda temel ceza TCK 21/2 uyarınca üçte birden yarıya kadar indirilir. Taksirli hâli düzenlenmediğinden, sayaçtaki arızadan ya da önceki kullanıcının yaptığı müdahaleden habersiz olan kişi cezalandırılmaz (TCK 22/1). Yeni taşınılan yerdeki eski bağlantı veya müteahhidin bıraktığı tesisat bu açıdan sık tartışılır.

Suçun Cezası Nedir?

TCK 163 fıkraya göre iki aydan üç yıla kadar uzanan cezalar öngörür; aşağıdaki tablo her hâlin cezasını, görevli mahkemesini ve şikâyet ile uzlaşma durumunu gösterir.

Temel Halinin Cezası (163/1)

Birinci fıkrada hapis ile adli para cezası seçimlik olarak öngörülmüştür; hâkim ikisinden birini seçer. Hapis seçilirse iki aydan altı aya kadar belirlenir; adli para cezası seçilirse beş günden yedi yüz otuz güne kadar gün sayısı belirlenip bir günü 100 ile 500 TL arasında takdir edilir (TCK 52/1, 52/2). Temel ceza TCK 61/1’deki ölçütlere, özellikle yararlanılan hizmetin bedeline ve müdahalenin niteliğine göre belirlenir.

Nitelikli Haller (163/2-3)

İkinci fıkra, telefon hatları ile frekanslardan veya elektromanyetik dalgalarla yapılan şifreli ya da şifresiz yayınlardan rızasız yararlanmayı altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırır; burada da ceza seçimliktir. Üçüncü fıkra, abonelik esasına göre yararlanılan elektrik, su veya doğal gazın rızasız ve tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketilmesini bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırır; bu fıkrada adli para cezası seçeneği yoktur. Tüketilen enerjinin miktarı ve süresi TCK 61 kapsamında temel cezanın belirlenmesinde gözetilir.

İndirim Halleri

Maddeye özgü indirim TCK 168/5’teki etkin pişmanlıktır: zarar hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilirse ceza üçte birine kadar indirilir. Fiili on beş ile on sekiz yaş arasında işleyen kişide ceza üçte bir indirilir (TCK 31/3). Failin geçmişi, yargılamadaki tutumu ve cezanın geleceğine etkisi gözetilerek altıda bire kadar takdiri indirim yapılabilir (TCK 62). Haksız tahrik (TCK 29) bu suçun yapısı gereği uygulanmaz.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs

Suç, hizmetten veya enerjiden fiilen yararlanılmaya başlanmasıyla tamamlanır. Teşebbüs mümkündür: turnikeye müdahale edilmiş ama geçiş gerçekleşmemişse ya da şebekeye kaçak hat bağlanmış ama tüketim başlamadan tespit yapılmışsa TCK 35/2 uyarınca ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir. Tüketimin başladığı ve hesaplanabildiği durumlarda ise suç tamamlanmış sayılır.

İştirak

Kaçak hattı döşeyen elektrikçi, sayaca müdahale eden kişi ve enerjiyi kullanan kişi TCK 37-39 kapsamında birlikte sorumlu olabilir. Her birinin rolü ve kastı ayrı ayrı gösterilmelidir; yalnız aynı konutta yaşamak iştirak için yeterli değildir. TCK 168/5’teki etkin pişmanlık fail, azmettiren ve yardım eden için ayrı ayrı değerlendirilir.

İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)

Aynı yerde farklı tarihli tutanaklarla tespit edilen ve aynı suç işleme kararının icrası kapsamında kalan kullanımlarda zincirleme suç (TCK 43/1) değerlendirilir ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır. Mühürlenmiş sayacın mührünün kırılması mühür bozma (TCK 203), tesisata zarar verilmesi ise mala zarar verme yönünden ayrıca incelenebilir; bu suçların şartları oluşmuşsa karşılıksız yararlanmayla birlikte ayrı ayrı cezalandırılır.

Komşu suçlarla sınır sık tartışılır. Taşınır bir malın alınması hırsızlık suçunu, enerji nakil ve depolama tesislerinde işlenen fiiller ise nitelikli hırsızlık suçunu oluşturur. Otomat yerine bir görevlinin aldatılarak hizmetten yararlanılması hâlinde ise hile bir insana yöneldiği için dolandırıcılık suçu gündeme gelir.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Adli Para Cezasına Çevirme

TCK 50/1 ve 49/2’ye göre bir yıl veya daha az süreli hapis cezası adli para cezasına ya da diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. 163/1 ve 163/2’de ceza zaten seçimliktir; hâkim hapsi seçmişse bu ceza artık paraya çevrilemez (TCK 50/2). 163/3’te yalnız hapis öngörüldüğünden alt sınırdan verilen bir yıllık ceza ya da indirimle bir yılın altına inen ceza çevrilebilir; bir yılı aşan ceza çevrilemez.

Erteleme

TCK 51/1’e göre iki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiili on sekiz yaşından küçükken ya da altmış beş yaşını bitirmişken işleyen için sınır üç yıldır. 163/1 ve 163/2’de verilebilecek hapis cezası bu sınırı aşmaz. 163/3’te iki yılı aşmayan cezalar, kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapse mahkûm edilmemiş olması ve olumlu kanaat şartıyla ertelenebilir.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

CMK 231/5’e göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ise HAGB kararı verilebilir. CMK 231/6-c, mağdurun veya kamunun zararının tamamen giderilmesini şart koştuğundan kaçak tüketim bedelinin ödenmesi bu suçta belirleyicidir. Denetim süresi beş yıldır (CMK 231/8), karara karşı istinaf yoluna gidilir (CMK 231/12). HAGB 7589 sayılı Kanunla aynı içerikle yeniden düzenlenmiş olup bugün de uygulanmaktadır.

Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Soruşturma çoğunlukla dağıtım şirketi, su idaresi ya da doğal gaz dağıtım şirketi görevlilerinin düzenlediği kaçak tespit tutanağı ve şikâyet dilekçesiyle başlar; korsan yayın dosyalarında yayıncı kuruluşun başvurusu ve kolluk araması öne çıkar. Tipik deliller tespit tutanağı ve fotoğraflar, tutanak tanıklarının anlatımı, sayaç laboratuvar raporu, tüketim geçmişi, abonelik kayıtları, kira sözleşmesi ve kurum zararını hesaplayan bilirkişi raporudur. Yargıtay’a göre kurumun vergili ve cezasız zararı soruşturmada bilirkişiyle tespit edilip şüpheliye usulüne uygun bildirilmeli, zarar buna rağmen giderilmemişse dava açılmalıdır; 163/2 ve 163/3’te ayrıca kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK 171/2) değerlendirilebilir.

İddianame asliye ceza mahkemesine verilir; 163/1 ve 163/2’de basit yargılama usulü (CMK 251/1) uygulanabilir. Kovuşturmada en çok tartışılan konu, tüketim miktarının belirlenmesinin gerçekten engellenip engellenmediği ve kullanımın sanığa ait olup olmadığıdır. Mühür kırma ya da kayıtsız sayaç gibi durumlarda tüketimin sayaçtan geçip geçmediği bilirkişi raporuyla netleştirilmelidir. Bildirim yapılmadan dava açılmışsa ve zarar kovuşturmada ödenirse dava düşer.

Hükme karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa (CMK 273/1) başvurulabilir; 163/1-2’de doğrudan seçilen ve on beş bin TL’yi aşmayan adli para cezası kesindir (CMK 272/3-a). Bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz, 163/1-2’de CMK 286/2-d gereği kural olarak kapalıdır; 163/3’te beş yıl veya daha az hapse ilişkin istinafın esastan reddi temyiz edilemez (CMK 286/2-a). Karşılıksız yararlanma suçu için hazırlanmış savunma dilekçesi örneği, istinaf dilekçesi örneği ve temyiz dilekçesi örneği sitemizde yer alır.

Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri

CMK 91/1’e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre hariç yirmi dört saattir; bu yol süresi on iki saati geçemez. Karşılıksız yararlanma dosyalarında gözaltı istisnaidir; şüpheliler genellikle tutanak üzerine ifadeye çağrılır ya da ifadeleri alındıktan sonra serbest bırakılır.

Suç CMK 100/3’teki katalog suçlardan değildir. 163/1’in üst sınırı altı ay, 163/2’nin iki yıl olduğundan bu fıkralarda CMK 100/4 gereği tutuklama kararı verilemez. 163/3’te üst sınır üç yıl olduğundan tutuklama yasağı uygulanmaz, ancak kaçma veya delil karartma şüphesi somut olgularla gösterilmelidir. Azami tutukluluk soruşturmada altı ay, kovuşturmada bir yıl olup zorunlu hâllerde altı ay uzatılabilir (CMK 102/1, 102/4). Adli kontrole hâkim karar verir.

Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme

Uzlaşma Mümkün mü?

Uzlaştırma uygulanmaz. TCK 163, CMK 253/1-b’deki listede sayılmamıştır ve şikâyete bağlı olmadığından 253/1-a kapsamına da girmez. Fail adli süreçteki bir çocuksa ve mağdur gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisiyse, üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar için öngörülen CMK 253/1-c uyarınca uzlaştırma yapılabilir. 163/1’de üst sınır altı ayı aşmadığından önödeme (TCK 75) uygulanır: savcılığın bildirdiği miktar on gün içinde ödenirse dava açılmaz.

Şikayet Süresi Ne Kadardır?

Şikâyet süresi yoktur. Suç resen soruşturulduğundan TCK 73’teki altı aylık süre uygulanmaz; kurumun şikâyetten vazgeçmesi davayı sona erdirmez. Davayı sona erdiren yol, zararın TCK 168/5’teki şartlarla tazmin edilmesidir.

Dava Zamanaşımı Süresi

Üç fıkranın da üst sınırı beş yılı geçmediğinden dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK 66/1-e). Kesen işlemler varsa süre en fazla yarısı kadar uzayarak on iki yıla ulaşır (TCK 67/4). Fiili on beş ile on sekiz yaş arasında işleyen için sürenin üçte ikisi, on iki ile on beş yaş arasında işleyen için yarısı uygulanır (TCK 66/2).

Etkin Pişmanlık Hükümleri

TCK 168/5’e göre fail, azmettiren veya yardım eden pişmanlık göstererek mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin zararını soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin ederse kamu davası açılmaz. Zarar hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilirse ceza üçte birine kadar indirilir. Kişi bu hükümden iki defadan fazla yararlanamaz; yararlanma kararları 5352 sayılı Adli Sicil Kanununun 6/2. maddesi uyarınca özel bir sisteme kaydedilir. Hüküm üç fıkranın tamamında uygulanır ve TCK 168/1-2’deki genel etkin pişmanlıktan farklı olarak yalnız tam tazmini arar.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

Üç fıkrada da asliye ceza mahkemesi görevlidir. 5235 sayılı Kanunun 12. maddesi ağır ceza mahkemesini on yıldan fazla hapis gerektiren suçlarla ve sayılan suçlarla görevli kılar; TCK 163 bunlar arasında değildir. Fail çocuksa çocuk mahkemesi görevlidir. Hükme karşı istinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK 273/1).

Yargıtay Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.05.2023 tarihli, 2019/112 E., 2023/275 K.

İnşaat şirketinin genel müdürü, inşaat sahasında abonesiz düz boru çekilerek kaçak su kullanıldığı gerekçesiyle mahkûm edilmişti. Ceza Genel Kurulu, su idaresinin yerinde inceleme yapıp kaçak tutanaklarını iptal ettiğini, tutanaktaki bloklarda su tüketimi bulunmadığını ve sanığın kastını gösteren delil olmadığını belirterek suçun yasal unsurlarının oluşmadığına ve mahkûmiyetin bozulmasına karar vermiştir. Kararda 163/3’ün unsurları ve mağdurun kim olduğu ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.

… Karşılıksız yararlanma suçunun oluşabilmesi için sahibinin rızası olmaksızın, abonelik esasına göre kurulması gereken tesisattan abonelik ilişkisi kurulmadan yararlanılması ya da geçerli bir abonelik ilişkisi bulunmakla birlikte enerjinin tüketim miktarını gösteren tesisata müdahale edilmesi sonucu tesisatın tüketim miktarını hiç göstermemesi veya daha az göstermesi koşullarının yanı sıra sanık tarafından gerçek tüketim miktarının tespitinin de engellenmiş olması gerektiği …

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 14.05.2025 tarihli, 2025/4024 E., 2025/9027 K.

Kaçak kullanım nedeniyle mahkûm edilen sanığa kollukça yalnız tahmini bir zarar miktarı bildirilmiş, kurum zararı hiçbir aşamada bilirkişiyle tespit edilmemişti. Daire, kanun yararına bozma istemini kabul ederek vergili ve cezasız gerçek zararın bilirkişiye hesaplatılması, sanığa bu zararı ödemesi hâlinde davanın düşeceğinin bildirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Kararda ayrıca on sekiz yaşından küçükken işlenen suça ait hükmün tekerrüre esas alınamayacağı da bozma sebebi yapılmıştır.

… Soruşturma aşamasında tespit edilecek vergili ve cezasız zararın usulüne uygun bildirime rağmen şüpheli tarafından giderilmemesinin dava şartı olduğu, soruşturma aşamasında kurum zararının bilirkişiye tespit ettirilmeden veya tespit ettirilse dahi usûlünce bildirimde bulunulmadan dava açılması hâlinde, kovuşturma aşamasında zararın tamamen giderilmesinin zarar soruşturma aşamasında giderilmiş gibi, kamu davasının 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223/8. maddesi gereğince düşürülmesine karar verilmesi sonucunu doğuracağı …

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 19.12.2022 tarihli, 2022/13968 E., 2022/21147 K.

İş yerinde idareye kayıtlı olmayan bir sayaçtan elektrik kullanan sanık, TCK 163/3 uyarınca ertelenmiş hapis cezasına mahkûm edilmişti. Daire, dosyadaki bilirkişi raporunda tüketimin sayaç üzerinden geçtiği, ölçüm dışı kullanım ve tüketim kaybı bulunmadığının belirtildiğini vurgulayarak kararı kanun yararına bozmuş ve sanığın beraatine hükmetmiştir. Karar, idari anlamda usulsüz kullanımın tek başına suç oluşturmadığını gösterir.

… dosya içerisindeki 25/06/2012 tarihli bilirkişi raporunda, kaçak olduğu iddia edilen dönemde tüketilen elektrik miktarının sayaç üzerinden geçirilerek tüketildiğinin, ölçüm dışı kullanımın ve tüketim kaybının olmadığının belirtilmesi karşısında, karşılıksız yararlanma suçunun oluşmayacağı gözetilmeden …

Sık Sorulan Sorular