İhaleye fesat karıştırma suçu, kamu kurum ve kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım, satım, kiralama ve yapım ihalelerinin hile, gizli bilgi sızdırma, cebir veya tehdit ya da istekliler arası anlaşma yoluyla bozulmasıyla işlenen ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 235. maddesinde düzenlenen bir suçtur. Temel cezası üç yıldan yedi yıla kadar hapistir; cebir veya tehditle işlenirse alt sınır beş yıldır, kurum zarar görmemişse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapse iner. Uygulamada “ihaleye fesat”, “danışıklı ihale”, “muvazaalı teklif” ve “ihalede kartel” gibi adlarla anılmaktadır. Suç CMK 100/3’teki katalogda yer almaz. Şikâyete bağlı değildir; Cumhuriyet başsavcılığı resen soruşturur.
Kısa Cevap
TCK 235’e göre ihaleye fesat karıştırma suçu, maddenin ikinci fıkrasında sayılan dört fiil grubundan biriyle kamu ihalesinin bozulmasıyla oluşur. Ceza 235/1’de üç-yedi yıl hapistir; cebir veya tehdit hâlinde alt sınır beş yıl, kurum zararı yoksa bir-üç yıl hapistir. Suç şikâyete bağlı değildir, uzlaştırma yoktur, tutuklama mümkündür ve iletişimin dinlenmesine izin veren katalogda yer alır. Bütün fıkralarda dava asliye ceza mahkemesinde görülür; dava zamanaşımı 235/1’de on beş, zarar doğmayan hâlde sekiz yıldır. 4734 sayılı Kanun kapsamındaki bir ihalede mahkûm olan istekli gerçek veya tüzel kişi hakkında ayrıca m.59/1 uyarınca kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir.
Kanun Metni
Kaynak: mevzuat.gov.trBir cümleye tıklayın, ilgili açıklamaya gidin.
(2) Aşağıdaki hallerde ihaleye fesat karıştırılmış sayılır:
- Hileli davranışlarla; 1. İhaleye katılma yeterliğine veya koşullarına sahip olan kişilerin ihaleye veya ihale sürecindeki işlemlere katılmalarını engellemek, 2. İhaleye katılma yeterliğine veya koşullarına sahip olmayan kişilerin ihaleye katılmasını sağlamak, 3. Teklif edilen malları, şartnamesinde belirtilen niteliklere sahip olduğu halde, sahip olmadığından bahisle değerlendirme dışı bırakmak, 4. Teklif edilen malları, şartnamesinde belirtilen niteliklere sahip olmadığı halde, sahip olduğundan bahisle değerlendirmeye almak.
- Tekliflerle ilgili olup da ihale mevzuatına veya şartnamelere göre gizli tutulması gereken bilgilere başkalarının ulaşmasını sağlamak.
- Cebir veya tehdit kullanmak suretiyle ya da hukuka aykırı diğer davranışlarla, ihaleye katılma yeterliğine veya koşullarına sahip olan kişilerin ihaleye, ihale sürecindeki işlemlere katılmalarını engellemek.
- İhaleye katılmak isteyen veya katılan kişilerin ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için aralarında açık veya gizli anlaşma yapmaları.
(3) İhaleye fesat karıştırma suçunun;
- Cebir veya tehdit kullanmak suretiyle işlenmesi hâlinde temel cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz. Ancak, kasten yaralama veya tehdit suçunun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca bu suçlar dolayısıyla cezaya hükmolunur.
- İşlenmesi sonucunda ilgili kamu kurumu veya kuruluşu açısından bir zarar meydana gelmemiş ise, bu fıkranın (a) bendinde belirtilen hâller hariç olmak üzere, fail hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) İhaleye fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin eden görevli kişiler, ayrıca bu nedenle ilgili suç hükmüne göre cezalandırılırlar.
(5) Yukarıdaki fıkralar hükümleri, kamu kurum veya kuruluşları aracılığı ile yapılan artırma veya eksiltmeler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler veya kooperatifler adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara fesat karıştırılması halinde de uygulanır.
Kanun Gerekçesi
Gerekçe için tıklayınız
Madde metninde ihaleye fesat karıştırma suçu tanımlanmıştır.
Bu hükümle korunmak istenen hukukî değer, kamusal faaliyetlerin dürüstlük ilkesine uygun olarak yürütüldüğüne dair ve özellikle, kamu adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımı gibi ihale işlemlerinin yapılmasıyla ilgili olarak, kamu görevlilerine duyulan güvendir.
Suçun konusu, mal veya hizmet alım veya satımına ilişkin ihale ya da kiralama ihalesidir. İhalenin konusunun, suçun oluşması açısından bir önemi yoktur. İhaleye fesat karıştırma suçunun oluşabilmesi için, yapılan ihalenin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu veya 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi bir ihale olması şart değildir. Söz konusu suçun oluşabilmesi için önemli olan, yapılan ihalenin kamu kurum veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara ilişkin ihale olmasıdır.
Kamu adına yapılan satım ve kiraya verme işlemlerinde bedel artırım esası; buna karşılık mal veya hizmet alımları ve kiralama gibi işlemlerde ise, bedel eksiltme esası kabul edilmiştir. Buna göre, artırmalarda tahmin olunan bedelden aşağı olmamak üzere, teklif olunan bedellerin en yükseği; eksiltmelerde ise, tahmin olunan bedelden fazla olmamak üzere, teklif olunan bedellerden tercihe layık görüleni bulunup; iş, o teklifi verenin üzerine bırakılmaktadır. En çok artıranın veya eksiltenin icabını kabul mahiyetindeki irade bildirimi ve bu iradenin oluşumunu sağlayan şartlar esas alınmak suretiyle sözleşme imzalanmasına kadarki idari işlemlerin tümü, ihale sürecini oluşturmaktadır. Sözleşmenin imzalanması ile birlikte ihale süreci de sona ermektedir.
Suç, ihaleye fesat karıştırmakla oluşur. Hangi hareketlerin ihaleye fesat karıştırma niteliğinde olduğu, maddenin ikinci fıkrasında tek tek sayılmıştır.
Fıkranın (a) bendinde hileli davranışlarla ihaleye fesat karıştırma hâlleri belirlenmiştir. Bu fiillerden herhangi birinin hileli davranışlarla gerçekleşmesi gerekir ki, ihaleye fesat karıştırmadan söz edilebilsin. Bu fiiller sırasıyla şöyledir:
1. ihaleye katılma yeterliğine veya koşullarına sahip olan kişilerin ihaleye veya ihale sürecindeki işlemlere katılmalarını engellemek,
2. ihaleye katılma yeterliğine veya koşullarına sahip olmayan kişilerin ihaleye katılmasını sağlamak,
3. teklif edilen malları, şartnamesinde belirtilen niteliklere sahip olduğu hâlde, sahip olmadığından bahisle değerlendirme dışı bırakmak,
4. teklif edilen malları, şartnamesinde belirtilen niteliklere sahip olmadığı hâlde, sahip olduğundan bahisle değerlendirmeye almak.
Bu fiiller yeterli açıklıkta tanımlandığı için, ayrıca izaha gerek görülmemiştir.
Fıkranın (b) bendine göre, ihale sürecinde, tekliflerle ilgili olup da, ihale mevzuatına veya şartnamelere göre gizli tutulması gereken bilgilere başkalarının ulaşmasını sağlamak, ihaleye fesat karıştırma suçunu oluşturur. Aslında bu durumda hile yoktur. Ancak, gizli kalması gereken bilgilerin başkalarının bilgisine sunulması, ihalenin objektif ve serbest rekabet şartlarında yapılmasını engeller.
Fıkranın (c) bendinde, cebir veya tehdit kullanmak suretiyle ya da hukuka aykırı diğer davranışlarla, ihaleye katılma yeterliğine veya koşullarına sahip olan kişilerin ihaleye veya ihale sürecindeki işlemlere katılmalarını engellemek, ihaleye fesat karıştırma olarak kabul edilmiştir. İsteklilerin ihalenin gün veya saatinde, ihalenin yapılacağı yer konusunda yanıltılması ve bu suretle teklif veya pazarlık için öngörülen süreyi geçirmesi, bu fiillere ilişkin örnek oluşturmaktadır.
Fıkranın (d) bendine göre, ihaleye katılmak isteyen veya katılan kişilerin ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için aralarında açık veya gizli anlaşma yapmaları, ihaleye fesat karıştırma suçunu oluşturmaktadır. Çünkü bu fiiller, ihalenin objektif ve serbest rekabet şartlarında yapılmasını engeller.
Bütün bu seçimlik hareketlerden herhangi birinin veya birkaçının gerçekleştirilmesi durumunda, ihaleye fesat karıştırma suçu işlenmiş olur.
Maddenin üçüncü fıkrasına göre, ihaleye fesat karıştırma suçunun oluşabilmesi için, ilgili kurum veya kuruluşun herhangi bir zarar görmesi gerekmemektedir. Bu bakımdan, ihaleye fesat karıştırma sonucunda
ilgili kamu kurumu veya kuruluşu açısından bir zarar meydana gelmiş olması, bu suçun nitelikli hâli olarak kabul edilmiştir. Ancak, bu nitelikli hâl dolayısıyla cezanın artırılabilmesi için, zararın meydana gelmiş olması yeterlidir, meydana gelen zararın miktarının tam olarak belirlenmesine gerek bulunmamaktadır.
Dördüncü fıkraya göre, ihaleye fesat karıştırma suçunun oluşabilmesi için, kamu görevlilerinin ve sair kişilerin bir menfaat temin etmiş olmaları da gerekli değildir. Aksi takdirde, yani ihaleye fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin edilmiş olması hâlinde, ayrıca bu nedenle ilgili suç hükmüne göre ceza sorumluluğu cihetine gidilir.
Maddenin beşinci fıkrasında ihaleye fesat karıştırma suçunun uygulama alanı genişletilmiştir. Buna göre; yukarıdaki fıkralar hükümleri, kamu kurum veya kuruluşları aracılığı ile yapılan artırma veya eksiltmeler ile, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler veya kooperatifler adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara fesat karıştırılması hâlinde de uygulanacaktır.
Suçun Hukuki Künyesi
| Künye Başlığı | Açıklama |
|---|---|
| Kanun Maddesi | İhaleye fesat karıştırma, 5237 sayılı TCK’nın İkinci Kitabında “Topluma Karşı Suçlar” kısmının “Ekonomi, Sanayi ve Ticarete İlişkin Suçlar” bölümünde, 235. maddede düzenlenmiştir; bugünkü 235/1 ve 235/3 metni 6459 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. |
| Şikayet | Şikâyete bağlı değildir; Cumhuriyet başsavcılığı resen soruşturur. 4734 sayılı Kanun m.59/1 uyarınca idare suç duyurusunda bulunur. |
| Zamanaşımı | 235/1 ve 235/3-a: on beş yıl (TCK 66/1-d) · 235/3-b: sekiz yıl (TCK 66/1-e); kesen işlemlerle en fazla yarısı kadar uzar (TCK 67/4). |
| Tutuklama ve Adli Kontrol | Katalog suç değildir; tutuklama nedeni somut olgularla gösterilmelidir. Üst sınır her hâlde iki yılı aştığından tutuklama yasağı (CMK 100/4) uygulanmaz. İletişimin dinlenmesi ve teknik araçlarla izleme katalogunda yer alır (CMK 135/8, 140/1). |
| Uzlaşma | CMK 253/1-b listesinde yer almaz ve şikâyete bağlı değildir; uzlaştırma ve önödeme yoktur. |
| Etkin Pişmanlık | İhaleye fesat karıştırmaya özgü etkin pişmanlık hükmü yoktur; örgüt suçu ayrıca varsa yalnız o suç bakımından TCK 221 uygulanabilir. |
| İndirim | Kurum zararı doğmamışsa ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir (235/3-b); teşebbüs (TCK 35), yaş küçüklüğü (TCK 31) ve takdiri indirim (TCK 62). |
| Memuriyete Etkisi | 657 sayılı Kanun m.48/A-5 uyarınca ihaleye fesat karıştırmadan mahkûmiyet, cezanın süresine bakılmaksızın ve affa uğramış olsa bile Devlet memurluğuna engeldir; hüküm giyen idare görevlileri 4734 kapsamındaki işlerde görevlendirilemez (4734 m.60). |
| Görevli Mahkeme | Bütün fıkralarda asliye ceza mahkemesi (üst sınır yedi yıl; 5235 m.12 listesinde yok). Örgüt gibi ağır cezalık bir suçla birleştirilen davada ağır ceza mahkemesi. Suça sürüklenen çocukta çocuk mahkemesi. |
Suçun Şartları ve Unsurları Nelerdir?
TCK 235’teki ihaleye fesat karıştırma suçu için bir kamu ihalesinin varlığı ve bu ihaleye 235/2’de sınırlı olarak sayılan fiillerden biriyle müdahale edilmesi gerekir. Kanun dört grup sayar: hileli davranışlarla yeterli kişileri ihaleden dışlamak ya da yetersiz kişileri ihaleye sokmak, şartnameye uygun malı dışarıda bırakmak veya uygun olmayan malı değerlendirmeye almak (a); gizli tutulması gereken teklif bilgilerinin başkalarına ulaşmasını sağlamak (b); cebir, tehdit ya da hukuka aykırı diğer davranışlarla yeterli kişilerin katılımını engellemek (c); isteklilerin ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için açık veya gizli anlaşma yapması (d).
Suçun konusu, kamu kurum veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım, satım ve kiralama ihaleleri ile yapım ihaleleridir. 235/5 kapsamı genişletir: kamu kurumları aracılığıyla yapılan artırma ve eksiltmeler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu iştirakli şirketler, bunların bünyesindeki vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ve kooperatifler adına yapılan alım, satım ve kiralamalar da korunur. Özel şirketlerin kendi aralarındaki ihaleler bu kapsamda değildir. Rekabete dayalı bir ihale süreci bulunmayan doğrudan temin alımlarında da ihaleye fesat değil, şartları varsa görevi kötüye kullanma tartışılır; Yargıtay bu yönde karar vermiştir (künyesi aşağıda Yargıtay Kararları bölümündedir).
6459 sayılı Kanundan sonra suçun temel şekli kurum zararına bağlanmıştır: fesat fiili sonucunda ilgili kamu kurumu veya kuruluşu zarara uğramamışsa ceza 235/3-b’ye göre bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Bu nedenle her dosyada her bir ihale yönünden zarar doğup doğmadığı ve miktarı, yaklaşık maliyet ile sözleşme bedeli karşılaştırılarak bilirkişi incelemesiyle belirlenmelidir. 235/2-d’deki anlaşma hâlinde suç, fiyatı etkilemeye yönelik anlaşmanın yapılmasıyla tamamlanır; ihalenin sonradan iptal edilmesi tamamlanmış suçu ortadan kaldırmaz.
Fail ve Mağdur
Fail, fiile göre değişir: Yargıtay’a göre 235/2-a ve b’deki fiilleri ihale yetkilisi, ihale komisyonu üyesi ya da ihale sürecinde görev alan diğer görevliler, 235/2-d’deki anlaşmayı ise ihaleye katılan veya katılmak isteyen istekliler ve firma yetkilileri işleyebilir; bu bentlerde diğer kişiler ancak azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu olur. 235/2-c’deki cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışla katılımı engelleme ise herkes tarafından işlenebilir. 235/2-d’deki anlaşma hâli yapısı gereği en az iki isteklinin birlikte hareketini gerektirir. İhaleye fesat karıştırma dolayısıyla kendisine menfaat temin eden görevli, 235/4 uyarınca ayrıca ilgili suç hükmüne göre, örneğin rüşvet suçu ya da irtikap suçu hükümlerine göre cezalandırılır.
Mağdur, ihaleyi yapan kamu kurumu veya kuruluşudur; zarar gören kurum ve Hazine davaya katılabilir. Katılımı hukuka aykırı biçimde engellenen istekli de suçtan doğrudan zarar görmüşse katılan sıfatı alabilir.
Suçun Hukuki Konusu
Korunan hukuki değer, kamu ihalelerinin saydamlık, rekabet ve eşit muamele ilkelerine uygun yürütülmesi ve kamu kaynaklarının doğru kullanılmasıdır; 4734 sayılı Kanun m.17 de ihalelerde fesat karıştırmayı, rekabeti etkileyecek davranışları ve birden fazla teklif vermeyi yasak fiiller arasında sayar. Maddi konu, fesat karıştırılan ihale ve buna ilişkin teklif, şartname ve değerlendirme işlemleridir.
Manevi Unsur
Suç kastla işlenir; taksirle ihaleye fesat karıştırılamaz. 235/2-a’daki hâller “hileli davranışlar” gerektirdiğinden fail, ihalenin sonucunu haksız biçimde yönlendirdiğini bilmeli ve istemelidir; 235/2-d’de ise isteklilerin anlaşması ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkileme amacıyla yapılmalıdır. İhale mevzuatının yanlış yorumlanmasından doğan usul hataları tek başına bu kastı göstermez.
Dikkat: İhale sonrasında, sözleşmenin uygulanması aşamasında şartnameye aykırı malın teslim alınması, eksik iş yapılması ya da süresinde ifa edilmeyen edimin süresinde yapılmış gibi kabul edilmesi ihaleye fesat değil, TCK 236’daki edimin ifasına fesat karıştırma suçudur. İhale süreci dışında kalan ve 235/2’deki fiillere uymayan usulsüzlükler ise görevi kötüye kullanma suçu yönünden değerlendirilir.
Suçun Cezası Nedir?
TCK 235’te ihaleye fesat karıştırmanın cezası üç yıldan yedi yıla kadar hapistir; tabloda her hâlin cezası, görevli mahkemesi ve şikâyet durumu gösterilmiştir.
| Hâl (fıkra) | Ceza | Görevli Mahkeme | Şikâyet / Uzlaşma |
|---|---|---|---|
| Temel hâl (235/1-2) | Üç yıldan yedi yıla kadar hapis | Asliye ceza | Şikâyet aranmaz / uzlaşma yok |
| Cebir veya tehditle işlenmesi (235/3-a) | Temel cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz; nitelikli yaralama veya tehdit ayrıca cezalandırılır | Asliye ceza | Şikâyet aranmaz / uzlaşma yok |
| Kurum zararı doğmaması (235/3-b) | Bir yıldan üç yıla kadar hapis (cebir veya tehdit hâli hariç) | Asliye ceza | Şikâyet aranmaz / uzlaşma yok |
| Menfaat temin eden görevli (235/4) | 235’teki cezaya ek olarak ilgili suçun (rüşvet, irtikap) cezası | Asliye ceza; rüşvet veya irtikapla birleşirse ağır ceza | Şikâyet aranmaz / uzlaşma yok |
| Teşebbüs (TCK 35) | Cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir | Asliye ceza | Şikâyet aranmaz / uzlaşma yok |
Temel Halinin Cezası (235/1)
İhaleye fesat karıştırmanın temel cezası üç yıldan yedi yıla kadar hapistir; adli para cezası öngörülmemiştir. Hâkim temel cezayı TCK 61/1’deki ölçütlere, özellikle kurum zararının miktarına ve ihalenin büyüklüğüne göre belirler. Ceza mahkûmiyetinin yanında 4734 sayılı Kanun m.59/1 uyarınca, idarenin verdiği yasaklamanın bitiminden itibaren uygulanmak üzere bir yıldan üç yıla kadar bütün kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir; bu Kanundaki yasak fiillerden mükerrer ceza alanlar mahkeme kararıyla kamu ihalelerinden sürekli olarak yasaklanır.
Nitelikli Haller (235/3-a)
Suç cebir veya tehdit kullanılarak işlenirse temel cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz; üst sınır yedi yıl olarak kalır. Cebir veya tehdit kasten yaralamanın ya da tehdidin daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâllerine ulaşırsa, örneğin silahla tehdit suçu işlenmişse, bu suçlardan ayrıca ceza verilir. Kamu görevlisinin menfaat temin etmesi 235/4 gereği ayrı bir suçtan cezalandırmayı gerektirir.
İndirim Halleri (235/3-b)
Fesat fiili sonucunda ilgili kamu kurumu veya kuruluşu açısından zarar meydana gelmemişse, cebir veya tehdit hâli hariç, ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Bu hâl teşebbüs değil, tamamlanmış suçun daha az cezalı biçimidir. 6459 sayılı Kanundan önce işlenen fiillerde eski ve yeni metin karşılaştırılarak lehe olan uygulanır (TCK 7/2). Yaş küçüklüğü (TCK 31) ve altıda bire kadar takdiri indirim (TCK 62) genel hükümlere göre ayrıca uygulanır; haksız tahrik bu suçun yapısına uymaz.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Ceza hesabı; nitelikli hâller, artırım ve indirim nedenleriyle dosyadan dosyaya değişir.
Suçun Özel Görünüş Biçimleri
Teşebbüs
İhaleye fesat karıştırmaya teşebbüs TCK 35’e göre mümkündür. Hileli davranışlara başlanmış ama isteklinin dışlanması ya da gizli bilginin aktarılması gerçekleşmemişse suç teşebbüste kalır. Fesat fiili tamamlanmış ama kurum zarar görmemişse eylem teşebbüs değil 235/3-b’dir. Teşebbüste ceza, zarar veya tehlikenin ağırlığına göre dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir.
İştirak
İhaleye fesat çoğunlukla birden fazla kişiyle işlenir; ihale komisyonu üyeleri, firma yetkilileri ve aracılar TCK 37’ye göre müşterek fail, 38 ve 39’a göre azmettiren ya da yardım eden olabilir. Her sanığın 235/2’deki hangi fiili gerçekleştirdiği ve sürece ne şekilde katıldığı ayrı ayrı gösterilmelidir. Sistemli ve süreklilik gösteren yapılanmada suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu da ayrıca gündeme gelir.
İçtima (Zincirleme Suç ve Diğer Halleri)
Aynı suç işleme kararıyla, değişik zamanlarda birden fazla ihaleye fesat karıştırılırsa TCK 43/1 uyarınca tek ceza verilir ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır; mağduru belli bir kişi olmayan suçlarda da bu hüküm uygulanır. Her ihale için ayrı karar verilmişse ayrı suçlar oluşur. Ceza Genel Kurulu, zincirleme suç kapsamındaki eylemlerden biri için ayrı kesinleşmiş mahkûmiyet varsa sonraki davada zincirleme hükümlerinin bütün eylemlere uygulanıp kesinleşen cezanın mahsup edileceğini kabul etmiştir.
Sahte teminat mektubu ya da sahte yeterlik belgesi kullanılmışsa resmî veya özel belgede sahtecilik ayrıca değerlendirilir. Görevi kötüye kullanma (TCK 257) tali normdur; fiil 235’e uyuyorsa uygulanmaz. Rüşvet ile ihaleye fesat karıştırma ise ayrı haksızlıklar olduğundan 235/4 gereği her ikisinden hüküm kurulur.
Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması
Adli Para Cezasına Çevirme
TCK 50/1 ve 49/2’ye göre yalnız bir yıl veya daha az süreli hapis cezası adli para cezasına ya da diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. 235/1’de alt sınır üç, 235/3-a’da beş yıl olduğundan çevirme ancak teşebbüs ve yaş küçüklüğü gibi indirimlerle gündeme gelir. 235/3-b’de alt sınırdan belirlenip takdiri indirim uygulanan ceza on ay olduğundan çevirme hâkimin takdirine bağlı olarak mümkündür.
Erteleme
TCK 51/1’e göre iki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiili on sekiz yaşından küçükken ya da altmış beş yaşını bitirmişken işleyen için sınır üç yıldır. 235/1’de alt sınırdan verilen ceza takdiri indirimle iki yıl altı aya iner; bu ceza yalnız üç yıllık sınırın uygulandığı failler için ertelenebilir. 235/3-b’de ise sanığın daha önce kasıtlı suçtan üç aydan fazla hapse mahkûm edilmemiş olması ve olumlu kanaat şartlarıyla erteleme mümkündür.
HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)
CMK 231/5’e göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ise HAGB kararı verilebilir. 235/1 ve 235/3-a’da bu sınıra ancak teşebbüs veya yaş küçüklüğü indirimiyle inilir; 235/3-b’de alt sınıra yakın cezalarda HAGB kural olarak mümkündür. Kurum zararı varsa CMK 231/6-c gereği zararın tamamen giderilmesi şarttır. Denetim süresi beş yıldır ve karara karşı istinaf yoluna gidilir (CMK 231/8, 231/12). HAGB, 7589 sayılı Kanunla aynı içerikle yeniden düzenlenmiş olup bugün de uygulanmaktadır.
Suçun Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları
İhaleye fesat soruşturması 4734 sayılı Kanun m.59/1 uyarınca idarenin suç duyurusu, müfettiş raporu, Kamu İhale Kurumu kararı ya da istekli şikâyetiyle resen başlar. 3628 sayılı Kanun m.17 uyarınca resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma sanıkları hakkında 4483 sayılı Kanundaki soruşturma izni aranmaz; müsteşar, vali ve kaymakamlar ile özel soruşturma usulüne tabi olanlar bu kuralın dışındadır. Tipik deliller ihale işlem dosyası, yaklaşık maliyet hesap cetveli, teklif ve değerlendirme tutanakları, elektronik kamu alımları platformu kayıtları, firmaların ortaklık ve adres bilgileri, HTS ve banka kayıtlarıdır.
İddianame asliye ceza mahkemesine verilir. Kovuşturmada en çok tartışılan konu, her ihale yönünden 235/2’deki hangi fiilin hangi sanıkça gerçekleştirildiğinin ve kurum zararının bulunup bulunmadığının somut olarak belirlenmesidir. Bunun için ihale evrakının tamamı getirtilip uzman bilirkişi kuruluna inceletilir; firma yetkililerinin idareyle yaptığı olağan görüşmeler tek başına fesat sayılmaz. İhaleye fesat CMK 135/8’deki katalogda yer aldığından iletişimin dinlenmesi mümkündür; kararın kapsamı dışında kalan kişilerin konuşmaları ise CMK 138/2’deki tesadüfi delil şartlarına göre değerlendirilir.
Hükme karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa, bölge adliye mahkemesi kararına karşı da tebliğden itibaren iki hafta içinde temyize başvurulabilir; ancak beş yıl veya daha az hapis cezasına karşı istinafın esastan reddi temyiz edilemez (CMK 286/2-a) ve beraatin istinafta esastan reddi de kesindir (286/2-g). İhaleye fesat karıştırma suçu için hazırlanmış savunma dilekçesi örneği, istinaf dilekçesi örneği ve temyiz dilekçesi örneği sitemizde yer alır.
Suçta Gözaltı ve Tutukluluk Halleri
CMK 91/1’e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre hariç yirmi dört saattir; bu yol süresi on iki saati geçemez. İhaleye fesat çoğunlukla birden fazla kişiyle işlendiğinden, toplu suçlarda Cumhuriyet savcısı süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir (CMK 91/3).
İhaleye fesat karıştırma CMK 100/3’teki katalogda sayılmadığından tutuklama nedeni var sayılmaz; kaçma şüphesi ya da delilleri karartma, tanıkları ve diğer isteklileri etkileme şüphesi somut olgularla gösterilmelidir. Üst sınır her hâlde iki yılı aştığından tutuklama yasağı (CMK 100/4) uygulanmaz. Dava asliye ceza mahkemesinin görevine girdiğinden azami tutukluluk soruşturmada altı ay, toplu olarak işlenen suçlarda bir yıl altı ay olup altı ay daha uzatılabilir (CMK 102/4); kovuşturmada bir yıl olup zorunlu hâlde altı ay uzatılabilir (CMK 102/1); örgüt suçuyla birlikte ağır ceza mahkemesinde görülen davalarda ağır cezaya ilişkin süreler uygulanır. Tutuklama yerine yurt dışına çıkış yasağı gibi adli kontrol tedbirlerine (CMK 109/3) hâkim karar verir.
Uzlaşma, Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Etkin Pişmanlık ve Görevli Mahkeme
Uzlaşma Mümkün mü?
Uzlaştırma mümkün değildir. TCK 235, CMK 253/1-b’deki listede yer almaz ve şikâyete bağlı olmadığından 253/1-a kapsamına da girmez. Mağdur kamu kurumu olduğundan çocuklara özgü 253/1-c de, mağdurun gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması şartı nedeniyle kural olarak uygulanmaz. Önödeme de yoktur (TCK 75/1).
Şikayet Süresi Ne Kadardır?
Şikâyet süresi yoktur. Suç resen soruşturulduğundan TCK 73’teki altı aylık süre uygulanmaz; idarenin ya da isteklinin vazgeçmesi soruşturmayı veya davayı sona erdirmez.
Dava Zamanaşımı Süresi
Dava zamanaşımı 235/1 ve 235/3-a’da on beş yıldır, çünkü üst sınır yedi yıl olup beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis kapsamındadır (TCK 66/1-d). Kurum zararı doğmayan 235/3-b hâlinde üst sınır üç yıl olduğundan süre sekiz yıldır (TCK 66/1-e). Kesen işlemler varsa süre en fazla yarısı kadar uzar (TCK 67/4). Zarar bulunup bulunmadığı bu nedenle zamanaşımını da doğrudan belirler.
Etkin Pişmanlık Hükümleri
İhaleye fesat karıştırmaya özgü etkin pişmanlık hükmü bulunmamaktadır. Fail örgüt üyesiyse TCK 221’deki etkin pişmanlık yalnız örgüt suçu bakımından uygulanabilir; ihaleye fesat cezasını kaldırmaz. Kurum zararının giderilmesi cezasızlık sağlamaz, TCK 61 ve 62’de ve HAGB şartlarında dikkate alınır.
Görevli Mahkeme Hangisidir?
5235 sayılı Kanunun 12. maddesi ihaleye fesat karıştırmayı ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlar arasında saymaz ve suçun üst sınırı yedi yıl olduğundan dava bütün fıkralarda asliye ceza mahkemesinde görülür. Aynı sanık hakkında örgüt kurma, rüşvet ya da irtikap gibi ağır ceza mahkemesinin görevine giren bir suçla bağlantılı dava birleştirilirse yüksek görevli mahkeme olan ağır ceza mahkemesi bakar (CMK 8, 10). Suça sürüklenen çocuk için çocuk mahkemesi görevlidir. Hükme karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur (CMK 273/1).
Yargıtay Kararları
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 16.09.2025 tarihli, 2021/1839 E., 2025/9206 K.
Bir devlet hastanesinin ihale ve doğrudan temin alımlarına ilişkin davada Daire, doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımlara yönelik eylemlerin ihaleye fesat değil görevi kötüye kullanma niteliğinde olacağını belirterek bu kısımda zamanaşımı nedeniyle davaları düşürmüştür. Asıl ihaleye ilişkin mahkûmiyetleri ise, kamu zararının Sayıştay emekli uzman denetçilerinden oluşacak bilirkişi kuruluna tespit ettirilmemesi, 235/3-b’nin değerlendirilmemesi ve 4734 m.59/1 yasaklamasının düşünülmemesi nedenleriyle bozmuştur.
… Doğrudan temin yöntemi ile yapılan alımlara yönelik ihaleye fesat karıştırma, özel belgede sahtecilik ve kamu görevlisinin resmi belgede sahteciliği suçlarından kamu davaları açılmış ise de sanıkların üzerlerine atılı eylemlerin sübutu halinde kül halinde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 257/1. maddesinde düzenlenen icrai davranışla görevi kötüye kullanma ve bu suça iştirak niteliğinde olacağı …
… dolayısıyla iddiaya konu ihale yönünden bir zarar meydana gelip gelmediğinin tespitinin önem arz ettiği …
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 10.12.2025 tarihli, 2023/403 E., 2025/560 K.
Temizlik ve yemek hizmeti alım ihalelerine fesat karıştırıldığı iddiasıyla yargılanan ihale komisyonu üyeleri ve firma temsilcileri hakkındaki beraat hükümleri onanmıştır. Genel Kurul, firma temsilcilerinin idare yetkilileriyle görüşmelerini ihale sürecinin doğal işleyişi saymış; 235/2’deki fiillerden herhangi birinin gerçekleştirildiğinin ortaya konulamadığını ve ihale sonucunda kamu zararı oluşmadığını belirterek şüpheden sanık yararlanır ilkesini uygulamıştır.
… temizlik ihalesine katılabilmek için ihaleyi gerçekleştiren idarenin yetkilileri olan bazı sanıklarla yaptıkları görüşmeler, ihale sürecinin doğal işleyişi kapsamında değerlendirilmelidir …
… lehine 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 235/2.maddesinde sayılan fiillerden herhangi birini gerçekleştirmek suretiyle ihaleye fesat karıştırdıkları ortaya konulamamıştır …
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 03.05.2023 tarihli, 2021/307 E., 2023/244 K.
İhale komisyonu üyesi sanığın yaklaşık maliyet gibi gizli kalması gereken bilgileri bir firmaya verdiği kabul edilen olayda, benzer eylemlerden açılmış başka davalar bulunduğu için eksik araştırma yapıldığı itirazı reddedilmiştir. Genel Kurul, zincirleme suç kapsamındaki eylemlerden biri için kesinleşmiş mahkûmiyet varsa diğer davada bütün eylemler gözetilerek zincirleme suç hükümlerinin uygulanacağını ve kesinleşen cezanın sonuç cezadan indirileceğini açıklamıştır.
… Zincirleme suça dahil olan bir suçtan bu durum gözetilmeksizin mahkûmiyet kararı verilmiş ve bu karar kesinleşmiş ise zincirleme suça konu ikinci suçla ilgili olarak mahkemece; kesinleşen hükme konu eylem de göz önüne alınarak zincirleme suç hükümlerinin uygulanması suretiyle hüküm kurulmalı, kesinleşen hükümdeki ceza sonuç cezadan indirilmeli, böylece yargılaması devam eden suça ilişkin ceza belirlenmelidir. …
Sık Sorulan Sorular
İhaleye fesat karıştırma suçunun cezası kaç yıl?
Temel ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapistir. Cebir veya tehdit kullanılırsa alt sınır beş yıla çıkar; kamu kurumu zarar görmemişse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
İhaleye fesat karıştırma davasına hangi mahkeme bakar?
Dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Örgüt, rüşvet veya irtikap gibi ağır cezalık bir suçla birleştirilirse ağır ceza mahkemesi bakar.
Doğrudan temin alımlarında ihaleye fesat suçu oluşur mu?
Doğrudan temin rekabete dayalı bir ihale süreci değildir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, bu alımlara yönelik eylemlerin ihaleye fesat değil, sübutu hâlinde görevi kötüye kullanma suçunu oluşturacağını kabul etmiştir.
İhaleye fesat karıştırma suçunda HAGB verilir mi?
Kurum zararı doğmayan 235/3-b hâlinde sonuç ceza iki yılı aşmazsa HAGB verilebilir. Temel hâlde üç yıllık alt sınır nedeniyle ancak teşebbüs veya yaş küçüklüğü gibi ek indirimlerle bu sınıra inilir.
İhaleye fesattan mahkûm olan firma yeniden ihaleye girebilir mi?
Mahkûmiyetle birlikte 4734 sayılı Kanun m.59/1 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar bütün kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Hakkında kamu davası açılanlar da yargılama sonuna kadar bu Kanun kapsamındaki ihalelere katılamaz.